آنچلوتی ریسک نکرد؛ نیمار از فهرست تیم ملی برزیل برای بازی با هائیتی کنار رفت

این سه نفر پیش‌تر نیز تیم داوری فینال جام جهانی زنان ۲۰۲۳ بودند؛ دیداری که میان انگلیس و اسپانیا برگزار شد و پنسو به عنوان داور اصلی آن مسابقه سوت زد.

نخستین تیم داوری کاملا زنانه که یک مسابقه جام جهانی مردان را قضاوت کرد، چهار سال پیش در قطر حضور داشت. استفانی فراپار از فرانسه، که به عنوان نخستین زن قضاوت‌کننده در یک مسابقه جام جهانی مردان نیز تاریخ‌ساز شد، هدایت تیم داوری دیدار مرحله گروهی آلمان و کاستاریکا را بر عهده داشت و نوزا بک از برزیل و کارن دیاز از مکزیک به عنوان کمک‌داوران او فعالیت می‌کردند.

پنسو از سال ۲۰۱۳ داوری فوتبال را آغاز کرده و در مسابقات لیگ فوتبال آمریکا (ام‌ال‌اس) و لیگ ملی فوتبال زنان آمریکا (ان‌دبلیو‌اس‌ال) قضاوت کرده است. او سال گذشته نیز یکی از ۳۵ داوری بود که در جام جهانی باشگاه‌های مردان فیفا قضاوت کردند.

امیر قلعه‌نویی پس از کنار رفتن از سرمربیگری تیم ملی پس از جام ملت‌های آسیا ۲۰۰۷، در طول شش سال، پنج جام قهرمانی، از جمله چهار قهرمانی در لیگ برتر با استقلال و سپاهان، به کارنامه خود افزود تا ثابت کند اگر قرار به حضور یک مربی ایرانی روی نیمکت تیم ملی باشد، او شایسته‌ترین گزینه است.

با وجود این، اوج‌گیری دوباره قلعه‌نویی در فوتبال باشگاهی ایران، همزمان با ناکامی علی دایی و افشین قطبی در رساندن تیم ملی به جام جهانی و موفقیت در جام ملت‌های آسیا ۲۰۱۱، با تمایل جامعه هواداری و مدیران فدراسیون فوتبال به حضور سرمربی خارجی روی نیمکت تیم ملی، تقارن پیدا کرد.

قلعه‌نویی با قهرمانی استقلال در لیگ دوازدهم، اسکلت اصلی تیم ملی در روزهای حساس مراحل انتخابی جام جهانی ۲۰۱۴ را به کیروش هدیه داد تا سرمربی پرتغالی پس از صعود به این جام، دوران طولانی‌مدت حضور در ایران را تضمین کند.

قلعه‌نویی اما پس از این قهرمانی در سال ۹۲، دیگر روی خوش را در فوتبال باشگاهی ندید و با وجود حضور روی نیمکت تیم‌های برخوردار از امکانات سخت‌افزاری و مالی با سطح بالا، توفیقی در لیگ برتر و جام حذفی نیافت؛ اما درست در روزهایی که مدیران فدراسیون، به‌دلیل بدهی‌های سنگین و وضعیت اجتماعی و امنیتی کشور، توان استخدام سرمربی درجه یک خارجی را نداشتند، بار دیگر رویای دیرینه خود را تعبیرشده دید و روی نیمکت تیم ملی نشست.

سرمربی که در روزهای اوج مربیگری نه‌تنها مرد شماره یک نیمکت بود، بلکه در زمین تمرین هم میدان‌دار بود و کارنامه‌ای به‌شدت قابل دفاع ثبت کرد، اما حالا تدابیر تاکتیکی‌اش برای شکستن لایه‌های دفاعی نه‌چندان متراکم نیوزیلند، تکان دادن حرکات دست برابر دوربین‌های تلویزیونی است و از دستیاران پرشمار خود نیز آورده‌ای ندارد.

دستیارانی که انتخاب‌شان از همان ابتدا قلعه‌نویی را آماج انتقادات قرار داد؛ حضور سعید الهویی، دستیار همیشگی او در سال‌های ناکامی در لیگ برتر، به‌عنوان نفر دوم کادر فنی تیم ملی، اوج انتقادات را متوجه قلعه‌نویی کرد.

100%

ژنرال اما ترجیح داد با پافشاری روی تصمیمات خود، دستیارانش را حفظ کرده و حتی با وجود جذب چهره‌ای چون آنتونیو مانیکونه ایتالیایی، باز هم به نفراتی چون الهویی و هومن افاضلی دور بدهد؛ چهره‌ای که در کارشناسی‌های تلویزیونی می‌توانست مورینیو و گواردیولا را نقد کند، اما در مستطیل سبز، جز سقوط به دسته‌های پایین‌تر، کارنامه‌ای نداشت.

100%

در این بین، حضور آندرانیک تیموریان و رحمان رضایی، دو چهره ملی با تجربه حضور در جام جهانی و سالیان طولانی حضور در سطح اول فوتبال اروپا، شاید فاصله بازیکنان و سرمربی تیم ملی را کم کند، اما بار فنی از دوش قلعه‌نویی کم نکرده است.

در حالی که مهدی تاج بارها از جانب امیر قلعه‌نویی صعود به دور حذفی جام جهانی را وعده داده بود، حالا تیم ملی بهترین فرصت برای قرار گرفتن در جمع هشت تیم برتر سوم مرحله گروهی را از دست داده و برای صعود به مرحله بعد، دست‌کم باید دو امتیاز دیگر برابر بلژیک و مصر بگیرد تا شاید با اما و اگر، یکی از ۳۲ تیم حاضر در جام جهانی باشد.

سرمربی که روزگاری با زیر و رو کردن ترکیب استقلال، تعویض‌های طلایی، میدان دادن به جوانان و بازگشت‌های دراماتیک در لیگ برتر، اعتمادبه‌نفسی مثال‌زدنی داشت، حالا پیرترین تیم ملی ایران در تاریخ جام‌های جهانی را هدایت می‌کند، از دعوت‌کردن و بازی دادن به جوان‌ها وحشت دارد و ورق برنده‌ای برای تحول در زمین رو نمی‌کند.

دیر یا زود ماجراجویی تیم ملی در جام جهانی تمام خواهد شد و امیر قلعه‌نویی احتمالا، اگر خودش پس از رسیدن به رویای همیشگی‌اش یعنی نشستن روی صندلی سرمربیگری تیم ملی ایران در جام جهانی، قید حضور در این تیم را نزند، بیش‌تر از پیش خاطرات خوبش را، علاوه‌بر نتایج ضعیف و ناکامی‌های دنباله‌دار، با مجیزگویی برای حکومتی که همین چند سال قبل آن را سراسر ظلم و ظلم و ظلم دانسته بود، عوض خواهد کرد.

پیش از شروع بازی‌ها، نگرانی‌های زیادی درباره افزایش تیم‌ها به عدد ۴۸، کاهش کیفیت مسابقات، آب‌وهوا و احتمال صندلی‌های خالی وجود داشت؛ اما پس از برگزاری تمامی ۲۴ مسابقه دور اول مرحله گروهی، واقعیت نشان داد که فوتبال در بالاترین سطح ممکن جریان دارد.

میزبانی مشترک؛ تزریق انرژی سه‌برابر به رگ‌های جام

این اولین بار است که جام جهانی به میزبانی سه کشور برگزار می‌شود. اگرچه قضاوت درباره سفرهای طولانی زودهنگام است، اما حضور سه میزبان، انرژی فوق‌العاده‌ای به مسابقات بخشیده است. مکزیک در حال و هوایی بی‌نظیر در مکزیکوسیتی ۲ بر ۰ آفریقای جنوبی را شکست داد. کانادا با یک گل دیرهنگام دراماتیک مقابل بوسنی و هرزگوین به تساوی رسید و هوادارانش را به وجد آورد. از همه شگفت‌انگیزتر، تیم ملی آمریکا بود که با ارایه‌ای درخشان و فوتبالی روان، پاراگوئه را ۴ بر ۱ در هم کوبید و فراتر از توقعات ظاهر شد.

نبرد پایاپای تیم‌های کوچک و بازی‌های پرهیجان

نکته کلیدی دور اول این بود که هیچ بازی کسل‌کننده‌ای ثبت نشد. حتی دیدار تیم‌های کم‌نام‌ونشان‌تر مثل تساوی ۲ بر ۲ نیوزیلند و ایران، پر از جذابیت و گل‌های تماشایی بود. تنها تساوی صفر بر صفر این دور نیز جذاب‌ترین مسابقه نام گرفت؛ جایی که کیپ‌ورد با نمایشی قهرمانانه، اسپانیا، قهرمان اروپا را متوقف کرد. تیم‌های کوچک‌تر هرگز از پیش باخته نبودند؛ عراق، اردن، ازبکستان و جمهوری دموکراتیک کنگو همگی مقابل حریفان بزرگ خود گلزنی کردند و پا پس نکشیدند.

درخشش بی‌چون‌وچرای فوق‌ستاره‌ها

علاوه بر جذابیت‌های تیمی، این جام جهانی تا اینجای کار متعلق به ابرستاره‌ها بوده است. کیلیان امباپه با دو گل مقابل سنگال بار دیگر ارزش‌هایش را اثبات کرد، ارلینگ هالند در نخستین تجربه جام جهانی خود برای نروژ دبل کرد و لیونل مسی با ثبت یک هت‌تریک رویایی برابر الجزایر، به صدر جدول گلزنان دور اول تکیه زد. اتلتیک در پایان خاطرنشان می‌کند که اگرچه ویترین یک تورنمنت را بازی‌های مراحل نهایی و فینال می‌سازند، اما فوتبال، شروعی به این زیبایی را کمتر به خود دیده بود.

در حالی که ایران در ورزشگاه سوفای در شهر اینگلوود ایالت کالیفرنیا دو بار عقب افتاد و در نهایت بازی را با تساوی ۲-۲ به پایان رساند، هواداران به دلایل متفاوتی برای گل‌ها شادی می‌کردند. برخی هر حمله ایران را تشویق می‌کردند و برخی دیگر آشکارا علیه تیمی طرفداری می‌کردند که آن را جدایی‌ناپذیر از جمهوری اسلامی می‌دانند.

این واکنش‌های دوگانه بازتاب‌دهنده پرسشی بود که از ۱۸ و ۱۹ دی، زمانی که جمهوری اسلامی سرکوب سراسری معترضان ضد حکومت را آغاز کرد و به کشته شدن ده‌ها هزار غیرنظامی بی‌سلاح انجامید، بیش از پیش حساس و مناقشه‌برانگیز شده است: آیا می‌توان از تیم ملی حمایت کرد، بدون آنکه از حکومتی که این تیم نماینده آن است حمایت شود؟

آسیب‌های روحی ناشی از آن رویدادها همچنان بسیار فراتر از مرزهای ایران بازتاب دارد.

در ورزشگاه سوفای یکی از هواداران پیراهنی سفارشی با عدد «۸-۹» بر تن داشت؛ اشاره‌ای که برای بسیاری از ایرانیان بلافاصله یادآور مرگبارترین دو شب تاریخ معاصر ایران (هشتم و نهم ژانویه ۲۰۲۶) بود.

نازنین نور، بازیگر و فعال مدنی، به ایران اینترنشنال گفت: «به ایرانی بودنم افتخار می‌کردم، اما مجموعه‌ای از احساسات متناقض را با خود داشتم؛ در حالی که سنگینی همه کارهایی که حکومت انجام داده و رنجی که مردم تحمل کرده‌اند را احساس می‌کردم.»

نور گفت که با وجود احساسات متضادش در نهایت تصمیم گرفت در مسابقه حضور پیدا کند، زیرا حکومت چیزهای زیادی را از ایرانیان سراسر جهان گرفته است و او نمی‌خواست اجازه دهد لذت فوتبال نیز از او سلب شود.

او گفت: «فکر می‌کنم احساسات همه از درد، آسیب‌های روحی و همه چیزهایی که نه فقط در چند ماه گذشته بلکه در طول ۴۷ سال گذشته دیده‌ایم تاثیر گرفته است. منطقی است که همه احساس کنند در دوره‌ای بسیار عجیب قرار داریم، اما همچنان زمانی است که می‌توانیم به هویت خود و جایی که از آن آمده‌ایم افتخار کنیم.»

تیمی که بار اضافه‌ای بر دوش دارد

از زمان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲، بازیکنان تیم ملی همواره زیر ذره‌بین بوده‌اند که آیا سرود ملی را می‌خوانند، با مقام‌های حکومتی دیدار می‌کنند یا به صورت علنی از معترضان حمایت می‌کنند.

حامیان و منتقدان هر دو، بیش از گذشته تیم ملی را از دریچه سیاست می‌بینند، زیرا این تیم به طور رسمی نماینده جمهوری اسلامی است.

در حالی که برخی بازیکنان و مقام‌های فدراسیون فوتبال همسویی خود با حکومت را نشان داده‌اند، برخی دیگر به دلیل ابراز همبستگی با اعتراضات ضد حکومتی یا خودداری از خواندن سرود ملی با فشار مواجه شده‌اند.

محمدرشید مظاهری، دروازه‌بان پیشین تیم ملی ایران، از اوایل اسفند سال گذشته پس از انتقاد از رهبر جمهوری اسلامی در یک پست اینستاگرامی، در بازداشت حکومت به سر می‌برد.

برای بسیاری از ایرانیان، پرونده او یادآور دیگری است از این واقعیت که حتی ورزشکاران سرشناس نیز ممکن است به دلیل ابراز مخالفت، با پیامدهای سنگین و حتی مرگ روبه‌رو شوند.

هالی دگرس، پژوهشگر ارشد موسسه واشینگتن، گفت: «ما فاصله زیادی با جام‌های جهانی گذشته داریم؛ زمانی که صرف‌نظر از سیاست، ایرانیان داخل کشور و سراسر جامعه مهاجرانی پشت تیم ملی متحد بودند.»

شاید این اتحاد در سال ۱۹۹۸ به بهترین شکل نمایان شد؛ زمانی که پیروزی ایران برابر آمریکا موجی از جشن و شادی را از تهران تا لس‌آنجلس به راه انداخت.

افتخار و اعتراض

پیش از آغاز مسابقه، صدها معترض در بیرون ورزشگاه سوفای تجمع کردند و در شهری که یکی از بزرگ‌ترین جوامع مهاجر ایرانی جهان را در خود جای داده است، پلاکاردهای ضد حکومتی و پرچم شیر و خورشید را به اهتزاز درآوردند.

با وجود ممنوعیت پرچم شیر و خورشید از سوی فیفا، ویدیوهای منتشرشده در فضای مجازی نشان می‌داد که شمار زیادی از هواداران این پرچم را در داخل ورزشگاه به نمایش گذاشته‌اند.

مرسده شاهین‌کار، فعال مدنی که در جریان اعتراضات ۱۴۰۱ پس از شلیک مستقیم نیروهای امنیتی به چشمش بینایی یک چشم خود را از دست داد، نیز در میان حاضران بود. شاهین‌کار که بعدها از ایران خارج شد و اکنون در آمریکا زندگی می‌کند، با پرچم شیر و خورشید در ورزشگاه حاضر شد.

شاهین‌کار در داخل و خارج ورزشگاه با حامیان جمهوری اسلامی روبه‌رو شد؛ جایی که تنش‌ها گاهی به درگیری‌های لفظی کشیده می‌شد و برخی تماشاگران هوادارانی را که پرچم کنونی جمهوری اسلامی را حمل می‌کردند «تروریست» می‌نامیدند.

او در برخی لحظات به حفره خالی چشم خود اشاره می‌کرد؛ یادآوری تلخی از بهایی که بسیاری از ایرانیان برای مخالفت با حکومت پرداخته‌اند.

مصر و ایران از سرکوبگرترین نقاط جهان برای همجنس‌گرایان هستند. با این حال، بر حسب یک اتفاق، این دو تیم قرار است در جریان مسابقات جام جهانی، در یک بازی ویژه موسوم به «مسابقه افتخار» در سیاتل به مصاف هم بروند؛ رویدادی که با جشن‌های سالانه جامعه +LGBTQ در این شهر هم‌زمان شده است.

این تقارن از هم‌اکنون شرایط را به‌شدت پر‌تنش کرده و هر دو کشور خواستار لغو این برنامه‌ها شده‌اند. ایران، جایی که روابط همجنس‌خواهانه غیرقانونی است و مردان همجنس‌گرا با اتهام لواط اعدام می‌شوند پیش از این به‌دلیل جنگ در خاورمیانه، به‌طور جداگانه خواستار انتقال بازی‌های خود به خارج از خاک آمریکا شده بود؛ درخواستی که از سوی فیفا رد شد.

مصر نیز همجنس‌گرایان را بر اساس قوانین مبهم «منافی عفت» بازداشت و محاکمه می‌کند و هرگونه ابراز علنی این نمادها، به‌ویژه برافراشتن پرچم‌های رنگین‌کمان را سرکوب می‌کند. با این حال، این پرچم‌ها در جریان بازی ۲۶ ژوئن و رژه‌های پرهیاهوی اطراف ورزشگاه به‌وفور دیده خواهند شد.

هر دو کشور در دسامبر گذشته شکایت خود را به فیفا تسلیم کردند. فدراسیون فوتبال مصر اعلام کرد که «هرگونه فعالیت مربوط به حمایت از همجنس‌گرایی در طول مسابقه را به‌طور قاطع رد می‌کند.» اما فیفا که اختیاراتش به داخل خود ورزشگاه‌ها محدود می‌شود، این اعتراض‌ها را نادیده گرفته است.

با این حال، فعالان این حوزه امیدوارند این مسابقه پیام مثبتی داشته باشد. جیمی پدرسن، سناتور ایالتی واشنگتن، حضور این کشورها را در شهری مانند سیاتل که به استقبال از همگان افتخار می‌کند، فرصتی برای نمایش تصاویر مثبت از این جامعه دانست.

فیفا با این چالش‌ها بیگانه نیست؛ در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر نیز حساسیت‌های مشابهی وجود داشت. به گفته هانا تادسه، سخنگوی ستاد جام جهانی ۲۰۲۶ در سیاتل، فیفا پرچم رنگین‌کمان را به عنوان نمادی از حقوق بشر تلقی می‌کند و به هواداران اجازه خواهد داد تا آن‌ها را در داخل ورزشگاه سیاتل به اهتزاز درآورند.