بلومبرگ بهنقل از منابعی آگاه که نامشان اعلام نشده گزارش داد که مقامهای ارشد امنیت ملی امارات متحده عربی و مقامهای از جمهوری اسلامی برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ ایران، بهطور حضوری و مستقیم با یکدیگر دیدار کردند تا راههای کاهش تنش بین تهران و ابوظبی را بررسی کنند.
این منابع به بلومبرگ گفتند که این دیدار که این هفته برگزار شد نشاندهنده تغییر قابل توجهی در رویکرد دو طرف بوده و در شرایطی انجام شده است که هر دو کشور بیش از پیش به اهمیت داشتن روابط دوجانبه آرامتر پی بردهاند.
رهبران امارات متحده عربی میخواهند برنامههای بلندپروازانه اقتصادی خود، از جمله سرمایهگذاری میلیاردها دلار برای افزایش تولید نفت و ایجاد مراکز داده هوش مصنوعی، بدون وقفه ادامه یابد.
بهنوشته بلومبرگ این رابطه برای تهران نیز اهمیت دارد، زیرا این کشور حوزه خلیج فارس پیش از آغاز جنگ یکی از بزرگترین شرکای تجاری جمهوری اسلامی و همچنین یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت تحریمشده ایران بود.
بهگفته این منابع، آخرین تماس ابوظبی با تهران عمدتا ناشی از تلاش این کشور ثروتمند حوزه خلیج فارس برای رسیدن به نوعی تنشزدایی با حکومتی بوده که آن را دشمن خود میداند، اما در عین حال دریافته است که این حکومت فعلا همچنان در قدرت مانده است.
از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، جمهوری اسلامی بیش از هر کشور دیگری، از جمله اسرائیل، امارات را هدف حملات خود قرار داده است. ابوظبی نیز در چندین نوبت پاسخ داده و تهاجمیترین موضع را در میان همسایگان عرب خود در قبال جمهوری اسلامی اتخاذ کرده است.
بهنوشته بلومبرگ اکنون به نظر میرسد امارات در حال حرکت در همان مسیری است که قطر و عربستان سعودی نیز در پیش گرفتهاند؛ کشورهایی که خود نیز هدف حملات جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن قرار گرفتهاند اما برای کاهش تنشها به دیپلماسی روی آوردهاند.
ریاض که شاهد هدف قرار گرفتن تاسیسات انرژی و پایگاههای نظامی خود بوده است، در اوایل فروردین تماس با تهران را در سطح وزیران امور خارجه از سر گرفت. قطر که تاسیسات گاز طبیعی رأس لفان آن هدف حملهای گسترده قرار گرفت، بیش از دیگران برای بهبود روابط تلاش کرده است. این کشور در اواخر ماه گذشته میزبان هیاتی از جمهوری اسلامی به ریاست محمدباقر قالیباف بود و به طور فزایندهای به عنوان میانجی میان واشینگتن و تهران ایفای نقش میکند.
خبرگزاری رویترز بامداد پنجشنبه ۲۱ خرداد بهنقل از یک مقام آگاه گزارش داد گفتوگوهای هیات قطری و مقامهای جمهوری اسلامی برای دستیابی به توافق با آمریکا تا ساعات اولیه بامداد پنجشنبه ادامه داشت و مقامهای قطری روز پنجشنبه تهران را ترک کردند.
هیات قطری چهارشنبه در ادامه تلاشها درباره توافق جمهوری اسلامی و آمریکا برای تمدید آتشبس وارد تهران شد. رویترز نوشته بود سفر قطریها با هدف «نهایی کردن» توافق انجام شده است.
در همین حال طاهر اندرابی، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان، پنجشنبه در یک نشست خبری اعلام کرد کانالهای ارتباط دیپلماتیک میان آمریکا و جمهوری اسلامی همچنان باز است و این کشور و قطر همچنان در تلاشهای میانجیگری مشارکت دارند.
بهنوشته بلومبرگ، هم امارات متحده عربی و هم قطر و عربستان به ضرورت همزیستی با همسایهای در آن سوی خلیج فارس که جمعیتی ۹۰ میلیونی و قدرت نظامی قابل توجهی که حتی با وجود خسارات گستردهای که در نتیجه بمبارانهای آمریکا و اسرائیل متحمل شده دارد، آگاه هستند.
حملات ایران تهدیدی برای روند تبدیل شدن دبی و ابوظبی به مراکز مهم صندوقهای پوشش ریسک و سایر شرکتهای مالی محسوب میشد. این درگیری همچنین به فروش نفت و صنعت گردشگری، دو ستون اصلی اقتصاد امارات، آسیب وارد کرد.
بلومبرگ بهنقل از یکی از منابع خود نوشت این دیدار نتیجه چندین تلاش تهران برای ازسرگیری گفتوگوی سطح بالا با ابوظبی بوده است. بهگفته او، امارات از پذیرش این تماسها خودداری کرده بود تا ابتدا اطمینان یابد افرادی که به نمایندگی از تهران مذاکره میکنند ارتباطی مستقیم با رهبر جدید جمهوری اسلامی، مجتبی خامنهای، و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دارند.
تنها تماس شناختهشده دیگر میان امارات و جمهوری اسلامی در طول جنگ، در اواخر فروردین ماه و اندکی پس از برقراری آتشبس رخ داد. در آن زمان شیخ منصور بن زاید، معاون رییس امارات، با محمدباقر قالیباف، رییس تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی با آمریکا، درباره راههای کاهش تنش در منطقه گفتوگو کرد.
یکی از منابع به بلومبرگ گفت پس از آن تماس و همچنین سفر شیخ خالد بن محمد، ولیعهد ابوظبی، به پکن و دیدار با شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، یک کانال ارتباطی میان دو کشور ایجاد شد.
یکی از مقامهای اماراتی که مطابق مقررات دولت این کشور خواست نامش فاش نشود، به بلومبرگ گفت سیاست خارجی امارات بر ترویج تنشزدایی و کاهش تنشها در سراسر خاورمیانه، همراه با پیشبرد صلح و ثبات پایدار، استوار است.
این مقام افزود امارات از تلاشها، از جمله اقداماتی که ایالات متحده انجام میدهد، برای محافظت از مردم منطقه در برابر پیامدهای درگیریها حمایت میکند.
بهنوشته بلومبرگ دیدار این هفته نشاندهنده تغییر بیشتری در موضع امارات است. در اواخر ماه مه، شیخ محمد بن زاید، رییس امارات، همراه با رهبران قطر و عربستان سعودی از رییسجمهوری آمریکا خواست از ازسرگیری جنگ تمامعیار علیه جمهوری اسلامی خودداری کند و فرصت بیشتری به مذاکرات بدهد.
تنگه هرمز و غرامت
از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، حکومت ایران نزدیک به سه هزار موشک و پهپاد به سوی امارات شلیک کرده است. بخش عمده این حملات با سامانه دفاعی پیشرفتهای که با کمک متحدانی همچون آمریکا، بریتانیا، فرانسه و اسرائیل فعالیت میکند رهگیری شدهاند. با این حال در جریان این حملات دستکم ۱۳ نفر کشته شدهاند و تاسیساتی مانند مراکز نفت و گاز، بنادر و هتلها میلیاردها دلار خسارت دیدهاند.
رهبران امارات حملات جمهوری اسلامی، از جمله حمله ماه گذشته شبهنظامیان عراقی مورد حمایت تهران به نیروگاه هستهای براکه در غرب ابوظبی، را اقدامات تروریستی بدون تحریک قبلی تلقی کردهاند.
همین موضوع باعث شد امارات در آغاز جنگ موضعی سختگیرانه اتخاذ کند. ابوظبی علاوه بر حملات خود به ایران، تلاش کرد کشورهای عربی حوزه خلیج فارس مانند عربستان سعودی و قطر را برای اتخاذ پاسخی مشترک با هدف بازدارندگی جمهوری اسلامی متقاعد کند، اما بنا بر گزارش بلومبرگ این تلاشها به نتیجه نرسید.
به گفته این منابع، ادامه بسته ماندن تنگه هرمز، شکنندگی آتشبس برقرارشده از ۱۹ فروردین و کندی روند مذاکرات میان آمریکا و جمهوری اسلامی باعث تغییر محاسبات ابوظبی شده است.
آنها افزودند که تمرکز فعلی امارات بر به حداقل رساندن خسارات و اختلالات بیشتر در اقتصاد و امنیت این کشور است.
بهنوشته بلومبرگ، برخی نشانهها حاکی از موفقیت این رویکرد است. از زمان هدف قرار گرفتن نیروگاه براکه، جمهوری اسلامی دیگر حملهای علیه امارات انجام نداده اما در مقابل، در همین هفته و همزمان با تشدید درگیریها با آمریکا، تهران کویت، بحرین و اردن را هدف قرار داده است.
دونالد ترامپ پنجشنبه اعلام کرد که برای سومین شب متوالی به جمهوری اسلامی حمله و جزیره خارک را تصرف خواهد کرد، زیرا از ناکامی در دستیابی به توافق با تهران بیش از پیش ناامید شده است.
امارات با وجود حفظ روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی، چندین نهاد اجتماعی، درمانی و آموزشی مرتبط با جمهوری اسلامی را در خاک خود تعطیل کرده و همچنین روادید اقامت برخی شهروندان ایرانی را لغو کرده، هرچند همچنان میزبان صدها هزار ایرانی است.
انور قرقاش، مشاور ارشد دیپلماتیک رهبر امارات، بارها درباره از بین رفتن اعتماد میان دو کشور سخن گفته است. او تاکید کرده که هرگونه ازسرگیری واقعی روابط منوط به بازگشایی بدون قید و شرط تنگه هرمز و پرداخت غرامت از سوی تهران است. امارات همچنین معتقد است هر توافق میان واشینگتن و تهران باید برنامه هستهای جمهوری اسلامی، موشکهای بالستیک و حمایت این کشور از گروههای نیابتی در منطقه را نیز در بر بگیرد.
با این همه، بلومبرگ در پایان گزارش خود تاکید کرده در حالی که ترامپ مشتاق محدود کردن برنامه هستهای ایران است، به نظر میرسد ایالات متحده بیش از پیش در حال حرکت به سمت توافقی است که احتمالا موضوع شبهنظامیان نیابتی و موشکهای بالستیک را از هر توافق صلح کنار خواهد گذاشت.
