نیویورکتایمز در گزارشی که شامگاه سهشنبه ۱۹ خرداد منتشر کرد، نوشت آمریکا پیشنهاد کرده مذاکرات مفصل با جمهوری اسلامی تابستان پیشِ رو در سوئیس برگزار شود.
به گفته این مقامها و دیپلماتها، گفتوگوها در حال حاضر به چهار محور اصلی شامل تعلیق ۲۰ ساله هرگونه غنیسازی اورانیوم، همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای رقیقسازی اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی، برچیدن سه سایت نطنز، فردو و اصفهان و موافقت تهران با بازرسیهای سرزده آژانس رسیده است.
به نوشته نیویورکتایمز، هنوز روشن نیست که تازهترین تحولات، از جمله اظهارات سهشنبه ترامپ مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی یک بالگرد آمریکایی را در نزدیکی تنگه هرمز سرنگون کرده و ایالات متحده ناچار به پاسخگویی خواهد بود، آیا مذاکرات را به عقب خواهد راند یا نه.
این رسانه نوشت: «ایالات متحده ماههاست از ایران خواسته است بپذیرد دستکم به مدت ۲۰ سال هیچگونه غنیسازی اورانیوم انجام ندهد. ایرانیها در مقابل پیشنهاد توقف ۱۰ ساله را مطرح کردهاند، اما مقامهای آمریکایی معتقدند آنها در نهایت به ۱۵ سال رضایت خواهند داد.»
به گفته دو مقام آمریکایی آشنا با مذاکرات، ایالات متحده با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نهاد بازرسی سازمان ملل، همکاری خواهد کرد تا ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را رقیق کند.
مقامهای آمریکایی برای خود نقشی فعال در جابهجایی و مدیریت مواد هستهای در نظر گرفتهاند؛ چیزی که ایران همواره آن را ممنوع کرده است. مقامهای ایرانی میگویند ایالات متحده تنها نقش ناظر خواهد داشت.
ایالات متحده میخواهد بازرسان بینالمللی بتوانند هر زمان و در هر نقطهای در داخل ایران، بازرسی «سرزده» انجام دهند. روشن نیست دولت ایران با این موضوع موافقت خواهد کرد یا نه.
این گزارش همچنین اشاره میکند که هرچند ایالات متحده خواستار برچیدن سه سایت هستهای اصلی نطنز، فردو و اصفهان شده است، جمهوری اسلامی درباره برچیدن دو مرکز گفتوگو کرده است و اصرار دارد یکی از آنها را باز و فعال نگه دارد. به نوشته نیویورکتایمز، این موضوع از جمله موارد مشکلساز در روند گفتوگوهای جاری است.
این گزارش میافزاید: «گفتوگوها در وضعیتی بسیار حساس قرار دارند. جمهوری اسلامی و اسرائیل، یکشنبه و دوشنبه با یکدیگر تبادل آتش کردند و ترامپ گفت یک بالگرد تهاجمی آپاچی ارتش آمریکا، دوشنبه در نزدیکی سواحل عمان سرنگون شده است. خدمه این بالگرد نجات یافتند.»
نیویورکتایمز سفر استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رییسجمهوری آمریکا و جرد کوشنر، دیگر عضو تیم مذاکرهکننده آمریکا، به آزمایشگاه فوقمحرمانه هستهای در ایالت تنسی را نشانهای از آماده شدن ایالات متحده برای چگونگی برخورد با ذخایر ۱۱ تنی اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی ارزیابی کرده است.
دو مقام آمریکایی به این روزنامه گفتند کانال مذاکراتی میان عراقچی و ویتکاف، از شامگاه یکشنبه تا بامداد دوشنبه، نقشی حیاتی در پیشگیری از گسترش تخاصم میان اسرائیل و جمهوری اسلامی ایفا کرد. در این بازه زمانی ویتکاف پیامهایی را منتقل کرد و از حکومت ایران خواست در تبادل حملات موشکی با اسرائیل از تشدید تنش خودداری کند.
مقامها گفتند این گفتوگوها در اعلام ایران مبنی بر توقف شلیک به اسرائیل نقش داشت. سپس ترامپ نتانیاهو را تحت فشار گذاشت تا حمله برنامهریزیشده در داخل ایران را لغو کند.
مقامهای کاخ سفید ابراز خوشبینی میکنند که درگیری میان اسرائیل و ایران فقط یک انحراف کوتاهمدت باشد. خوشبینترین آنها معتقدند گفتوگوهای مفصل درباره سازوکارهای برچیدن برنامه هستهای ایران، شاید تا میانه ماه ژوئن در سوئیس آغاز شود.
این مذاکرات پس از جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی مطرح شده که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد و در ۱۹ فروردین با اعلام آتشبس متوقف شد.
با وجود آتشبس، تنشها در هفتههای بعد ادامه یافت و تنگه هرمز، برنامه هستهای جمهوری اسلامی و درگیریهای پراکنده میان جمهوری اسلامی و اسرائیل همچنان از محورهای اصلی بحران باقی ماندند.
