گزارش‌های جدید تاکید می‌کنند که حکومت ایران ممکن است به اندازه ساخت حدود ۱۰ بمب هسته‌ای اورانیوم با غنای بالا در اختیار داشته باشد. این موضوع همزمان با بن‌بست در مذاکرات، بحث درباره نحوه مهار این ذخایر را به یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های امنیتی تبدیل کرده است.
بر اساس گزارش نشریه اماراتی گلف‌نیوز که به نقل از برنامه «۶۰ دقیقه» منتشر شده، [حکومت] ایران احتمالاً دارای ذخایر قابل توجهی از اورانیوم با غنای بالا است؛ ذخایری که در صورت تکمیل فرآیند غنی‌سازی می‌تواند برای تولید حدود ۱۰ سلاح هسته‌ای کافی باشد. این ارزیابی بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که آیا ایالات متحده قادر است این مواد را به‌طور فیزیکی توقیف یا خنثی کند یا خیر.
کارشناسان کنترل تسلیحات و تحلیلگران سیاسی آمریکا می‌گویند چنین عملیاتی، در صورت اجرا، بسیار پیچیده و پرخطر خواهد بود و نمی‌توان آن را با نمونه‌های تاریخی ساده مقایسه کرد.
تجربه تاریخی «پروژه سفایر» و تفاوت ایران
در سال ۱۹۹۴، آمریکا در همکاری با قزاقستان موفق شد حدود ۶۰۰ کیلوگرم اورانیوم با درجه تسلیحاتی را از یک تاسیسات به‌جا مانده از دوران شوروی خارج کند؛ عملیاتی که بعدها به‌عنوان یکی از موفق‌ترین نمونه‌های منع اشاعه شناخته شد.
اما کارشناسان تاکید می‌کنند که شرایط ایران کاملاً متفاوت است. برخلاف آن عملیات، در ایران نه‌تنها رضایت کشور میزبان وجود ندارد، بلکه مواد هسته‌ای به‌گفته نهادهای بین‌المللی در نقاط مختلف پراکنده، در اعماق زمین و در محیطی جنگی محافظت می‌شوند.
برآورد آژانس و پیچیدگی‌های میدانی
طبق گزارش‌ها، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برآورد کرده که ایران پیش از حملات سال گذشته حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشته است. بخشی از این مواد نیز احتمالاً در مجموعه‌های تونلی، از جمله در اصفهان، نگهداری می‌شود.
کارشناسان به نقل از رسانه‌ها می‌گویند دسترسی به این مواد مستلزم عملیات زمینی گسترده، تصرف نقاط کلیدی مانند فرودگاه‌ها، استفاده از تجهیزات سنگین برای آواربرداری و حضور تیم‌های تخصصی برای مدیریت مواد هسته‌ای خواهد بود.
به همین دلیل، تحلیلگران تاکید می‌کنند که چنین اقدامی یک عملیات بزرگ نظامی محسوب می‌شود، نه یک حمله سریع یا محدود.
دو گزینه پرهزینه: انتقال یا رقیق‌سازی
حتی در صورت دسترسی به این ذخایر، آمریکا با دو گزینه دشوار روبه‌رو خواهد شد:
* انتقال مواد به خارج از ایران
* یا رقیق‌سازی آن‌ها در محل
به نوشته این گزارش، هر دو گزینه با چالش‌های جدی فنی، امنیتی و سیاسی همراه هستند.
رقیق‌سازی (Downblending) به معنای کاهش سطح غنای اورانیوم است؛ فرآیندی که با ترکیب اورانیوم با غنای بالا با مواد کم‌غنا انجام می‌شود تا به سطحی برسد که برای مصارف غیرنظامی، مانند تولید برق، قابل استفاده باشد.
شکاف عمیق در مذاکرات
این اختلافات فنی در حالی مطرح می‌شود که شکاف میان تهران و واشینگتن در مذاکرات نیز ادامه دارد.
بر اساس گزارش‌ها، ایالات متحده خواستار توقف بلندمدت برنامه غنی‌سازی ایران - تا حدود ۲۰ سال - شده است، در حالی که [حکومت] ایران تنها یک وقفه کوتاه‌تر، حدود ۵ سال، را پیشنهاد داده است.
همچنین واشینگتن بر انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده تاکید دارد، اما تهران این گزینه را رد کرده و رقیق‌سازی را جایگزین آن می‌داند.
به نوشته گلف‌نیوز مساله ذخایر اورانیوم ایران اکنون به یکی از پیچیده‌ترین محورهای مناقشه تبدیل شده است؛ موضوعی که نه‌تنها به آینده برنامه هسته‌ای ایران، بلکه به مسیر مذاکرات و حتی گزینه‌های نظامی احتمالی نیز گره خورده است.
در حالی که تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد مهار چنین ذخایری ممکن است، شرایط فعلی ایران - از نظر امنیتی، جغرافیایی و سیاسی - این پرونده را به سطحی بی‌سابقه از پیچیدگی رسانده است.
