تحلیل محتوای نزدیک به ۳۵۰۰ پیام ارسالی مخاطبان ایراناینترنشنال پس از اعلام آتشبس دو هفتهای، بیانگر موج احساسات پیچیده در جامعه ایرانی است. سهم احساسات متناقض امید، خشم و ناامیدی در این پیامها تقریبا برابر است.
این پیامها پس از چهارشنبه ۱۹ فروردین و اعلام آتشبس، عمدتا از تهران، مشهد، کرج، شیراز، رشت، اصفهان، تبریز، اهواز، بندرعباس، کرمانشاه و شهرهای کوچکتر مانند فردیس، گرمدره، لاهیجان، ساری و بابل برای ایراناینترنشنال ارسال شدند.
با توجه به قطع سراسری اینترنت جهانی در ایران به دست جمهوری اسلامی، این پیامها به صورت استثنا، از سوی معدود مخاطبانی که توانستند به اینترنت جهانی دسترسی پیدا کنند، ارسال شده است. ممکن است برخی از این پیامها را کاربرانی ارسال کرده باشد، که با اجازه حکومت به «سیمکارت سفید» دسترسی دارند.
امید: انتظار برای فراخوان شاهزاده و اعتماد به مسیر
بیش از ۲۵ درصد از پیامهای دریافتی، محتوایی شامل امید و انتظار برای اقدامات آینده است. در این گروه، مردم آتشبس را موقتی، تاکتیک و تنفس مصنوعی به حکومت میدانند. در عینحال با تکرار نقل قول «نور بر تاریکی پیروز است» معتقدند در نهایت، شرایط برای سرنگونی جمهوری اسلامی فراهم خواهد شد.
مخاطبی از رشت نوشته است: «ناامید نشید، این آتشبس یعنی سورپرایز دوباره. صبور باشید.»
مخاطب دیگری از تبریز نوشته است: «ترامپ کارش رو بلده. نگران نباشید، پشت این آتشبس برنامه داره.» مخاطب دیگر از اهواز تاکید کرده است:«ما منتظر فراخوان شاهزاده هستیم. جاوید شاه.»
در این گروه، بسیاری از پیامها به شاهزاده رضا پهلوی به عنوان تنها نقطه امید جمعی اشاره کردهاند و تاکید دارند که «کار نهایی با خود ماست.»
دغدغههای روزمره: اقتصاد و اینترنت
حدود ۱۸ درصد پیامها به مشکلات اقتصادی و قطعی اینترنت اختصاص دارد. تورم، بیکاری، گرانی دارو و غذا، تعدیل نیرو و هزینههای سرسامآور کانفیگ (تنظیم و راهاندازی ابزارهای دور زدن فیلترینگ و اتصال به اینترنت آزاد) که از ۷۰۰ هزار تا ۲ میلیون تومان برای هر گیگ است، بارها تکرار شده است.
مخاطبی از شیراز نوشت: «سیگار ۶۰ تومنی شده ۱۲۰-۱۵۰ تومن. خیلیها بیکار شدن.» مخاطب دیگری از کرج نوشته است: «برای یک گیگ اینترنت یک میلیون تومن دادم. کسبوکارم نابود شد.»
یکی از مخاطبان از مشهد نوشت: «داروهای سرطانی کمیاب و چند برابر شده. حال مردم خوب نیست.»
ناامید: احساس شکست
نزدیک به ۱۷ درصد مخاطبان احساس ناامیدی و افسردگی عمیق داشتند. آنها آتشبس را «نیمهکاره ول کردن جنگ» و «پایان امید» توصیف کردهاند. کلماتی مانند «دنیا رو سرم خراب شد»، «گریه میکنم»، «دیگه امیدی نداریم» و «بدبختتر شدیم» بارها تکرار شده است.
شهروندی از تهران نوشته است «دنیا رو سرم خراب شد… این همه سختی رو تحمل نکردیم که آتشبس بشه.» شهروند دیگری نوشته است «ما این همه کشته ندادیم که جمهوری قاتل بمونه و آتشبس بشه.»
شهروند دیگری از مشهد نوشته است: «گریه میکنم برای جوونیمون که حتی نت بینالملل هم نداریم.»
این پیامها نشاندهنده فشار روانی سنگین بر نسل جوان و خانوادهها است.
خشم: احساس خیانت
در کنار ناامیدی، حدود ۱۴ درصد مخاطبان، مستقیما دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو را به «بیانصافی»، «خیانت» و «فریب» متهم کردهاند. کلماتی مانند «لعنت»، «بیشرف»، «خیانت به خون جاویدنامها» و «چرا جنگ رو شروع کردی؟» بسیار پرتکرار است.
کاربری از تهران نوشته است: «آقای ترامپ، آتشبس یعنی خیانت به خون هزاران جاویدنام.» کاربر دیگری از شیراز نوشته است: «ترامپ ثابت کرد که از اوباما هم بایدنتره.»
مخاطبی از رشت با ارسال پیامی، خطاب به ترامپ نوشته است: «تو که قول دادی مردم رو تنها نمیذاری، چرا ول کردی رفتی؟»
مخاطبی از اهواز نیز خطاب به آمریکا نوشت: «این رسمش نبود، ما از شما کمک خواستیم که ایران را آزاد کنید اما نه تنها آزاد نکردید، بلکه یک کشور خیلی بدتر به ما تحویل دادید.»
این خشم اغلب با حس فریبخوردگی و عصبانیت از «امید الکی» همراه است و نشان میدهد که مردم احساس میکنند در یک بازی سیاسی قربانی شدهاند.
پیام ایرانیان به جهان
تحلیل کلی این پیامها نشان میدهد که اکثریت مردم مخالف هر نوع آتشبس یا توافق هستند و سرنگونی کامل جمهوری اسلامی را تنها راهحل میدانند.
آنها تاکید دارند که ماندن این حکومت «ترسناکترین کابوس» است و حاضرند سختیهای بیشتر را تحمل کنند تا «خون جاویدنامها پایمال نشود».
در نهایت، این پیامها تصویری از جامعهای خسته اما مقاوم ترسیم میکنند که همزمان ناامید و امیدوار است. مردم ایران نه تنها منتظر اقدام خارجی هستند، بلکه خود را آماده «فراخوان نهایی» میدانند. صدای غالب آنها این است: «ما کوتاه نمیآییم. نور بر تاریکی پیروز خواهد شد.»
کدام شهرها چطور فکر میکنند؟
در مجموع ۳۰۷۵ پیام بررسیشده، ۹۲۰ پیام مربوط به تهران بود. در تهران، رتبه اول محتوای پیامها با اختلاف به دسته امید و اعتماد به ادامه مسیر اختصاص دارد. مردم تهران اغلب آتشبس را موقتی و تاکتیکی دانستند و به فراخوان شاهزاده و پیروزی نهایی امیدوار هستند.
پس از تهران، مشهد با ۳۸۰ پیام در رتبه دوم قرار دارد. بسیاری از پیامهای مشهد با حس ناامیدی نسبت به ادامه حملات به جمهوری اسلامی و خشم از آتشبس اختصاص داشت.
کرج و حومه (شامل فردیس، عظیمیه، گرمدره و …) با ۳۱۰ پیام در رتبه سوم قرار داشتند. در این منطقه خشم شدید از توقف حملات و آتشبس غالب است. برخی از پیامها مستقیما ترامپ و نتانیاهو را خطاب قرار دادند و نسبت به توقف حملات اعتراض کردند.
شیراز با ۲۱۰ پیام در رتبه چهارم قرار دارد. در شیراز دوباره امید و اعتماد به ادامه مسیر رتبه اول را دارد. پیامهای شیرازیها بیشتر به صبر، اتحاد و امید به پیروزی نهایی تاکید داشتند.
رشت با ۱۸۰ پیام رتبه پنجم را دارد. مردم رشت اغلب از فشار اقتصادی، بیکاری و بلاتکلیفی سخن گفتند. اصفهان با ۱۶۰ پیام رتبه ششم را دارد و در آنجا خشم شدید بیشترین پیام را تشکیل داده است. تبریز با ۱۴۰ پیام رتبه هفتم است. در تبریز دوباره امید رتبه اول را بهخود اختصاص داده است. اهواز با ۱۲۰ پیام رتبه هشتم را دارد و مثل مشهد و رشت، ناامیدی بابت توقف حملات و گلایه از وضعیت اقتصادی در آن غالب است.
بندرعباس و کرمانشاه رتبههای نهم و دهم را دارند. پیامهای بندرعباس بیشتر خشم از آتشبس را نشان میدهد، در حالی که در کرمانشاه امید غالب است.
در نهایت ۲۶۰ پیام بدون ذکر شهر برای ایراناینترنشنال ارسال شده که در آنها هم امید غالب بود.
تهران و شهرهای بزرگتر امید بیشتری نشان دادند، در حالی که مشهد، رشت و اهواز بیشتر تحت تاثیر ناامیدی بودند و کرج و اصفهان خشم بیشتری داشتند. این توزیع نشان میدهد که احساسات مردم یکسان نیست و بسته به شهر و شرایط محلی تفاوت دارد، اما امید به سرنگونی و بازگشت شاهزاده در اکثر نقاط کشور همچنان قویترین صدای جمعی است.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
