تصاویر منتشر شده در فضای مجازی نشان میدهد حاضران در مراسم چهلم جاویدنام عباس آرزو، مربی فوتبال و اهل شهر ساحلی چاف در لنگرود، همزمان با پخش قطعه موسیقی «وطن عشق من»، کف میزنند.
جاویدنام عباس آرزو، ۴۳ ساله، مربی فوتبال شامگاه ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ به دست نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی در لنگرود گیلان کشته شد. او که در میان مردم منطقه به «پسر دریا» معروف بود، سالها به عنوان مربی فوتبال پایه فعالیت میکرد.
بر اساس گزارشها، جاویدنام عباس آرزو در شب حادثه پس از اصابت گلوله جنگی به ناحیه پا بر زمین افتاد. نیروهای سرکوب او را بازداشت کرده و به گوشهای از پارک مجاور خیابان، در میان درختان، منتقل کردند.
او در آن محل با ضربات متعدد باتوم مورد ضربوشتم قرار گرفت و در نهایت بر اثر شدت جراحات جان باخت.
عفو بینالملل جمعه اول اسفند اعلام کرد مقامهای جمهوری اسلامی باید فورا اجرای حکم اعدام هشت نفر را که در ارتباط با اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ به اعدام محکوم شدهاند، متوقف کنند.
این سازمان همچنین خواستار لغو محکومیتها و پایان دادن به روند دادرسیهای شتابزده و «بهشدت ناعادلانه» علیه دستکم ۲۲ نفر دیگر شد.
صندوق کودکان ملل متحد، یونیسف نیز ۳۰ بهمن خواستار آزادی فوری همه کودکان بازداشتشده در اعتراضات ایران شد و تاکید کرد بازداشت کودکان باید در همه اشکال آن پایان یابد.
این نهاد با ابراز نگرانی از ادامه بازداشتها، دسترسی مستقل به کودکان و رعایت تعهدات جمهوری اسلامی ذیل کنوانسیون حقوق کودک را خواستار شد.
خطر اعدام برای دستکم ۳۰ نفر
بر اساس اطلاعات گردآوری شده از سوی عفو بینالملل، دستکم ۳۰ نفر در ارتباط با اعتراضات دیماه با خطر مجازات اعدام روبهرو هستند.
هشت نفر از آنان که در بهمنماه، ظرف چند هفته پس از بازداشت، به اعدام محکوم شدهاند عبارتند از صالح محمدی ۱۸ ساله، محمدامین بیگلری ۱۹ ساله، علی فهیم، ابوالفضل صالحی سیاوشانی، امیرحسین حاتمی، شاهین واحدپرست کولور، شهاب زاهدی و یاسر رجاییفر.
دستکم ۲۲ نفر دیگر، از جمله دو نوجوان ۱۷ ساله، در جریان دادرسی یا در انتظار محاکمه هستند.
عفو بینالملل اعلام کرد این افراد با «اعترافات اخذشده زیر شکنجه» و سایر موارد نقض جدی حق دادرسی عادلانه روبهرو بودهاند؛ از جمله محرومیت از دسترسی به وکیل در مرحله تحقیقات و نپذیرفتن وکلای مستقل انتخابشده از سوی خانوادهها.
دایانا الطحاوی، معاون مدیر منطقهای خاورمیانه و شمال آفریقا در عفو بینالملل، گفت: «مقامهای ایرانی بار دیگر با تهدید به اجرای سریع احکام اعدام و صدور حکم در دادگاههای شتابزده، بیاعتنایی خود را به حق حیات و عدالت آشکار کردهاند.»
او افزود: «کودکان و جوانان بخش عمده کسانی هستند که پس از اعتراضات دیماه در چرخه سرکوب گرفتار شدهاند.»
این سازمان اعلام کرد شمار واقعی افرادی که در معرض خطر اعدام قرار دارند، احتمالا بسیار بیشتر است، زیرا مقامها خانوادهها را از اطلاعرسانی منع میکنند و بازداشتشدگان را در بازداشتهای بدون تماس با جهان خارج نگه میدارند.
عفو بینالملل از کشورهای عضو سازمان ملل و نهادهای منطقهای و بینالمللی خواست برای لغو احکام اعدام محمدی و بیگلری و جلوگیری از صدور احکام جدید اعدام، اقدام فوری و هماهنگ دیپلماتیک انجام دهند.
این سازمان همچنین خواستار دسترسی گزارشگران ویژه سازمان ملل، هیات حقیقتیاب درباره ایران و نمایندگان سفارتخانهها به مراکز بازداشت و امکان حضور در دادگاهها شد.
دادگاههای نمایشی و اعترافات اجباری
محمدی ۱۸ ساله، ۱۵ دیماه ۱۴۰۴ بازداشت و ۱۵ بهمن از سوی شعبه یک دادگاه کیفری قم به اتهام مشارکت در قتل یک مامور امنیتی به اعدام محکوم شد. اتهامی که او آن را رد کرده است.
عفو بینالملل اعلام کرد او در دادگاه «اعترافات» خود را پس گرفت و گفت زیر شکنجه گرفته شدهاند، اما دادگاه بدون تحقیق این ادعا را رد کرد.
ایراناینترنشنال ۲۲ بهمن در خبری اختصاصی از صدور حکم اولیه اعدام در ملاء عام در میدان نبوت قم، برای محمدی کشتیگیر خبر داد.
خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه، ۲۳ بهمن بدون تکذیب اصل حکم صادرشده اعلام کرد: «او هیچ حکم قطعی قابل اجرایی ندارد.»
بیگلری ۱۹ ساله و شش نفر دیگر نیز ۲۰ بهمن از سوی شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست ابوالقاسم صلواتی، به اتهام «محاربه» و بهدلیل «آتش زدن یک پایگاه بسیج» به اعدام محکوم شدند.
به گفته یک منبع آگاه که با عفو بینالملل گفتوگو کرده، بیگلری هفتهها در ناپدیدسازی قهری بوده و در مرحله تحقیقات، از دسترسی به وکیل محروم مانده است.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، بیگلری، پنجشنبه ۱۸ دیماه در جریان اعتراضات تهران بازداشت شد.
مادر او فوت شده و پس از سه هفته از بازداشتش، خبر دستگیری او را به پدرش که مدتها پیگیر سرنوشتش بوده، دادند.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، احسان حسینیپور، زیر شکنجه تن به اعتراف اجباری داده و جلسه محاکمه او و دو معترض ۱۷ ساله بازداشتی دیگر به نامهای متین محمدی و عرفان امیری، ۲۵ بهمن در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران، به ریاست قاضی ایمان افشاری برگزار شده است.
عفو بینالملل اعلام کرد این دو نوجوان با وجود ممنوعیت صریح مجازات اعدام برای افراد زیر ۱۸ سال در زمان ارتکاب جرم، با اتهامهایی مواجه هستند که مجازات آن اعدام است.
این سازمان تاکید کرد از سال ۱۴۰۱ و پس از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی»، استفاده از مجازات اعدام در ایران افزایش یافته و در سال ۱۴۰۴ بالاترین شمار اعدامها از سال ۱۳۶۸ ثبت شده است.
عفو بینالملل خواستار ارجاع وضعیت ایران به دادستان دیوان کیفری بینالمللی و پیگیری قضایی مقامهای مسئول در چارچوب صلاحیت جهانی شد.
اورشلیمپست در گزارشی به نقل از دریادار بازنشسته «باب هاروارد»، معاون پیشین فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، نوشت تجمع کمسابقه تجهیزات نظامی آمریکا در خاورمیانه صرفاً نمایش قدرت نیست، بلکه «نشانهای از توانایی» واشینگتن برای وارد کردن ضربهای سریع و گسترده به ساختار قدرت جمهوری اسلامی در صورت شکست مسیر دیپلماتیک است.
به نوشته اورشلیمپست، هاروارد با اشاره به رویکرد دونالد ترامپ گفت: «یکی از چیزهایی که [رییسجمهوری دونالد] ترامپ نشان داده این است که به آنچه میگوید عمل میکند.» او در گفتوگو با این روزنامه، خروج آمریکا از برجام و موضع واشینگتن مبنی بر «تحمل نکردن ایران مجهز به سلاح هستهای» را به عنوان نمونه یادآور شد و افزود: «حالا او تجهیزات لازم را برای اقدام نظامی مستقر کرده است.» هاروارد همچنین گفت اگر ترامپ «نتواند به اهدافش درباره برنامه هستهای و موشکهای بالستیک برسد»، «حاضر است فراتر از میانجیگری برود و اقدام کند.»
در این گزارش آمده است که هاروارد در صورت صدور دستور حمله، از «سلسلهمراتب اهداف» سخن گفته که هدف آن «خنثی کردن قابلیتهای تهاجمی [حکومت] ایران» و همزمان «پرهیز از آسیب به جمعیت عمومی» است. او تاکید کرد اولویتگذاری از نوع «از پایین به بالا» خواهد بود و موج نخست حمله بر «مکانهای راهبردی موشکی و پرتابگرها» تمرکز میکند؛ اهدافی که از نگاه او «تهدیدهای مستقیم برای نیروهای آمریکا و اسرائیل» محسوب میشوند.
به گفته هاروارد، اولویت دوم «خنثیسازی بقایای نیروهای نیابتی» در خارج از ایران است که میتوانند در واکنش به حمله، خطر «اقدام تلافیجویانه علیه اسرائیل» را افزایش دهند.
اورشلیمپست مینویسد هاروارد سپس به «تغییر مهم» در راهبرد احتمالی اشاره کرده و گفته است تمرکز کارزار میتواند به جای زیرساختهای ملی، بر سپاه پاسداران و ابزارهای سرکوب داخلی باشد. او تصریح کرد: «شما به سراغ زیرساختها نخواهید رفت.» و توضیح داد: «این برای فراهم کردن تغییر حکومت برای مردم ایران است، بنابراین فکر نمیکنم چنین اهدافی مورد حمله قرار گیرد. تمرکز فقط بر چیزهایی خواهد بود که به حکومت و سپاه پاسداران امکان سرکوب مردم را میدهد.»
به نوشته اورشلیمپست، هاروارد در ادامه درباره ظرفیت جنگی امروز آمریکا گفت این تواناییها نسبت به جنگهای عراق و افغانستان «بهمراتب پیشرفتهتر» شده است و بهواسطه پیشرفتهای فناورانه در «فرماندهی، کنترل و هدفگیری» امکان افزایش چشمگیر حجم حملات فراهم شده است. او گفت: «در گذشته شاید میتوانستید روزانه ۴۰ یا ۵۰ حمله انجام دهید، اما اکنون توانایی اجرای صدها حمله در روز را داریم. همین موضوع معادله را برای حکومت کاملاً تغییر میدهد.» هاروارد همچنین مدعی شد واشینگتن میتواند ساختار فرماندهی سپاه را با سرعتی کمسابقه هدف بگیرد: «اگر سپاه پاسداران را هدف بگیرید و بخواهید همه مقرها و تاسیسات آن را بزنید، احتمالاً میتوانید این کار را ظرف چند ساعت انجام دهید. این بیسابقه است.»
اورشلیمپست در پایان گزارش خود به پیشینه شخصی هاروارد اشاره میکند و مینویسد خانواده او بین سالهای ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۹ در ایران زندگی میکردند و خود او نیز چند هفته پیش از سقوط شاه، بهعنوان دانشجوی سال آخر آکادمی نیروی دریایی آمریکا در ایران حضور داشته است. او با مرور انقلاب ۱۹۷۹ گفت نقطه عطف زمانی بود که ارتش از حمایت شاه به حمایت از مردم تغییر موضع داد و این الگو را برای هرگونه تغییر آینده نیز تعیینکننده دانست. هاروارد در این باره گفت: «این حکومتی است که ۴۷ سال مردم خود را سرکوب کرده است. اکثریت آنها خواهان تغییرند.» او همچنین تاکید کرد هر اقدام نظامی باید با «حمایت از مردم ایران» همراستا باشد تا فهرست اهداف، توان حکومت برای «ارتباطگیری و سرکوب اعتراضات» را تضعیف کند «بدون آنکه افکار عمومی را علیه آمریکا برانگیزد.»
او در جمعبندی به اورشلیمپست گفت: «فکر نمیکنم کسی واقعاً مقیاس یا ظرفیت توان ما را درک کند، چون هیچکس تاکنون آن را ندیده است.» و افزود اگر چنین اقدامی رخ دهد، برای دیگر قدرتها هم «روشنگر» خواهد بود: «اگر چنین اتفاقی بیفتد، برای همه روشن خواهد شد که از نظر اندازه، مقیاس، سرعت و ظرفیت به کجا رسیدهایم، چه برای روسیه و چه برای چین.»
به گزارش آسوشیتدپرس، معلمی در تهران که بهدلیل نگرانیهای امنیتی نخواست نامش فاش شود، روایت کرد که اخیرا در شبی از بالکن خانهاش فریاد زده است: «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر خامنهای قاتل» و به شعارهایی پیوسته که از پنجرهها و پشتبامهای محله شنیده میشد. به گفته او، هنگامی که چند نفر شعارهایی در حمایت از حکومت سر دادند، همسایگان پاسخ دادند: «خفه شو! خفه شو!» و صداهای طرفدار حکومت را خاموش کردند.
این گزارش مینویسد ایرانیان همچنان در شوک، اندوه و ترس بهسر میبرند، پس از آنکه اعتراضات سراسری با مرگبارترین برخورد دوران رهبری ۸۶ ساله علی خامنهای سرکوب شد. هزاران نفر کشته و دهها هزار نفر بازداشت شدهاند. با این حال، به گفته آسوشیتدپرس، «رگهای از نافرمانی» همچنان پابرجاست و خشم عمیق علیه حاکمان در شبکههای اجتماعی و گفتوگو با معترضان مشهود است.
سه معترض که با این خبرگزاری گفتوگو کردهاند، ضمن ابراز خشم، از احساس بینتیجه بودن اعتراضات نیز سخن گفتهاند. یکی از آنها که در حوزه گردشگری در شمال تهران فعالیت میکند، گفت: «هر شب، هر ساعت، آرزو میکنم صدای حملات آمریکا را بشنوم. دیگر نمیتوانیم با مشت در برابر مسلسل بجنگیم.» او افزود بسیاری از دوستانش که در دی ماه به خیابان آمده بودند، به دلیل خشونت حکومت دیگر قصد تکرار آن را ندارند.
در عین حال، برخی دیگر نسبت به پیامدهای جنگ هشدار دادهاند. همان معلم تهرانی گفت: «میترسم قتلعامهای بیشتری رخ دهد» و نگران است حمله آمریکا به جنگ داخلی و خونریزی بیشتر منجر شود.
چهلمهایی که به اعتراض تبدیل شد
آسوشیتدپرس گزارش داده این هفته چهلم روزهای۱۸ و ۱۹ دی ماه است؛ مرگبارترین روزهای سرکوب. ویدیوهای منتشرشده و تایید شده توسط این خبرگزاری نشان میدهد در شهرهایی چون آبدانان و مشهد، مراسم چهلم با حضور صدها نفر برگزار شده و به شعارهای ضدحکومتی انجامیده است.
در آبدانان، جمعیتی چندصد نفره در چهلم علیرضا سیدی، نوجوان ۱۶ ساله کشتهشده، شعار «مرگ بر خامنهای» سر دادند. تصاویر نشان میدهد نیروهای امنیتی از یک خودروی زرهی تیراندازی کرده و گاز اشکآور شلیک کردند. در مشهد نیز در مراسم چهلم حمید مهدوی، جمعیت شعار داد: «هر یک نفر کشته شده، هزار نفر پشتشه.» هنگامی که پلیس برخی شرکتکنندگان را مورد آزار قرار داد، جمعیت فریاد زد: «بیشرف! بیشرف!»
گزارش تاکید میکند بسیاری از این مراسم حالوهوایی شاد داشته، با آوازخوانی و گلافشانی؛ در تضاد با فضای رسمی و سوگوارانهای که حکومت در مراسم حکومتی ترویج میکند. شرکتکنندگان غالباً از بهکار بردن واژه «شهید» خودداری کرده و از اصطلاح «جاویدنام» استفاده میکنند.
در مقابل، سپاه پاسداران در بیانیهای کشتهشدگان را قربانی «گروههای تروریستی وابسته به خارج» توصیف کرد که به گفته آن از «مطالبات مشروع مردم» سوءاستفاده کردهاند و مراسم رسمی چهلم را «فرصتی برای تجدید تعهد به وحدت ملی» دانست.
خشم، افسردگی و بحران اقتصادی
یکی از ساکنان کرج به آسوشیتدپرس گفت: «بیش از آنکه مردم غمگین باشند، عصبانیاند. همه منتظر یک انفجارند.» او که در اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی ماه شرکت کرده بود گفت پنج نفر از بستگان و دوستانش در تیراندازی نیروهای امنیتی کشته شدند.
پیش از این شورای سردبیری ایراناینترنشنال در بیانیهای با استناد به مدارک و روایتها اعلام کرده بود ابعاد خشونت نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی در جریان انقلاب ملی فراتر از برآوردهای اولیه بوده و بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در این سرکوب هدفمند به دستور خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
معلم ۲۶ ساله تهرانی گفت: «کسی را نمیشناسم که اطرافش فرد کشتهشده، بازداشتشده یا زخمی نداشته باشد.»
همزمان، اقتصاد ایران بهشدت رو به وخامت است. ساکن کرج گفت: «نزدیک فروپاشی اقتصادی هستیم. خرید میوه لوکس شده است.» فعال حوزه گردشگری در شمال تهران وضعیت جامعه را «افسردگی جمعی» توصیف کرد و گفت با نزدیک شدن نوروز، بازار برخلاف سالهای گذشته خلوت است.
فضای فرهنگی نیز تحت تاثیر قرار گرفته است. یک بازیگر مشهور اعلام کرد دیگر نقشی نمیپذیرد «در این سرزمینی که بوی خون میدهد.» علیرضا استادحاجی، داور مسابقه مردان آهنین، با گریه درباره یکی از کشتهشدگان گفت: «او تروریست نبود، معترض بود.»
امید به تغییر یا بیم از جنگ
برخی از معترضان از شاهزاده رضا پهلوی، حمایت کردهاند که از تبعید خواستار اعتراض و حتی حمله آمریکا شده است. هرچند میزان حمایت از او مشخص نیست، اما آسوشیتدپرس مینویسد شعارهایی در حمایت از او در اعتراضات دی ماه شنیده شده است.
در کنار خشم و سوگواری، نگرانی از حمله احتمالی آمریکا نیز وجود دارد. ایالات متحده در حالی که با حکومت ایران درباره برنامه هستهای مذاکره میکند، ناوهای جنگی و جنگندههای خود را در نزدیکی ایران مستقر کرده است.
گزارش آسوشیتدپرس تصویری از جامعهای ارائه میدهد که میان خشم، سوگواری، ناامیدی و امید به تغییر گرفتار است؛ جامعهای که به گفته یکی از معترضان، «بسیار خسته شده و هیچ جایگزینی نمیبیند.»
