مایکل پارسا، وزیر کودکان و خدمات اجتماعی کانادا، در سخنرانی در تجمع تورنتو حضور بسیار گسترده ایرانیان در تجمعات شهرهای مختلف جهان را نیرویی عظیم خواند که به نهادهای بینالمللی ثابت میکند جمهوری اسلامی نماینده مردم ایران نیست.
او با اشاره به حضور بیش از ۳۵۰ هزار نفر در تجمع ایرانیان تورنتو، خطاب به مردم ایران گفت: «ما هرگز شما را رها نخواهیم کرد.»
سرنا که نزدیک به سه دهه پیش در تهران ماموریت دیپلماتیک داشته، در این مقاله تاکید میکند حتی در آن زمان نیز «شکافی عمیق و دندانهدار میان مردم و حکومت» شکل گرفته بود؛ شکافی که به گفته او با گذر زمان عمیقتر شده است. او از نارضایتی عمومی نسبت به «رژیمی روحانی، متکی به مشروعیت دینی، مجهز به دستگاه امنیتی بیرحم و برخوردار از ساختارهای مالی پنهان» سخن میگوید و مینویسد محدودیت آزادیهای فردی، فشارهای اقتصادی و انزوای بینالمللی، جامعهای با پیشینه تمدنی غنی را به شدت آزرده است.
این دیپلمات پیشین با اشاره به سرکوب اعتراضات اخیر مینویسد معترضان «نه به دست نیرویی اشغالگر، بلکه به دست نگهبانان خودشان» هدف گلوله قرار گرفتند. با این حال، او تاکید میکند آینده ایران همچنان نامعلوم است: از یکسو احتمال تشدید تنش نظامی میان واشینگتن و تهران مطرح است و از سوی دیگر، آغاز مذاکرات هستهای میتواند تهدید نظامی را به اهرم فشار دیپلماتیک تبدیل کند. به باور او، دونالد ترامپ تمایلی به درگیری طولانی و پرهزینه در آستانه انتخابات میاندورهای ندارد و بازیگران منطقهای نیز نسبت به مداخله نظامی هشدار دادهاند.
سرنا در عین حال معتقد است حکومت ایران، با وجود فشارهای داخلی و خارجی، «بیش از آن ریشهدار است که بهسادگی فروبپاشد». او مینویسد جنبش اعتراضی متشکل از بازاریان، بازنشستگان و نسل جوان هنوز رهبری کاریزماتیک و سازمانیافتهای برای لحظه تعیینکننده ارائه نکرده است و حتی احتمال میدهد «ساعت تغییر رژیم» گذشته باشد؛ بهویژه اگر توافقی حاصل شود که آمریکا آن را دستاوردی دیپلماتیک بداند و حکومت ایران نیز برخی توانمندیهای راهبردی خود را حفظ کند.
در بخش دیگری از مقاله، نویسنده به اختلاف شدید بر سر آمار کشتهشدگان اشاره میکند. او مینویسد مقامات ایرانی رقم قربانیان را بیش از ۳۱۰۰ نفر اعلام کردهاند، در حالی که رسانههای غربی و نهادهای حقوق بشری ارقام بسیار بالاتری را مطرح کردهاند؛ از چند هزار تا دهها هزار نفر. به گفته او، «حتی در جهان پساحقیقت، سرانجام اعداد روشن خواهند شد؛ مردگان نیز میخواهند شمرده شوند». نویسنده تاکید میکند اکنون، حتی در داخل ایران نیز درخواستهایی برای شفافیت بیشتر درباره قربانیان مطرح شده است.
سرنا در پایان با طرح این پرسش که «آیا این مرگها در این روزگار بدبینانه و اخلاقاً ورشکسته ارزشی داشتهاند؟» پاسخ میدهد: «اگر قرار باشد به روح انسانی وفادار بمانیم، پاسخ باید «آری» باشد. ایران، که در سنت شیعی خود به شهدا حرمت مینهد، روزی باید این کشتهشدگان را گرامی بدارد. شاید با کنار گذاشتن کیسههای خاکستری اجساد که بیحرمتی بود و سپردن آنان به آرامگاهی در آن باغ گلهای شهدا، بهشت زهرا، که شهیدان انقلاب و جنگ ایران و عراق نیز در آن آرمیدهاند.»
در واقع، اشاره نویسنده به «باغ گلهای شهدا» در بهشت زهرا صرفاً یک تصویر ادبی نیست، بلکه نوعی وارونهسازی روایت رسمی جمهوری اسلامی است. حکومتی که مشروعیت خود را بر خون «شهدای انقلاب» و «شهدای جنگ» بنا کرده، امروز معترضان کشتهشده را مجرم میخواند. نویسنده میگوید تاریخ ممکن است این روایت را تغییر دهد و همان مردمی که امروز سرکوب میشوند، فردا در حافظه جمعی ملت بهعنوان قربانیان راه آزادی شناخته شوند. به بیان دیگر، حتی اگر تغییر سیاسی فوری رخ ندهد، خونهای ریختهشده میتواند معنایی فراتر از لحظه اکنون پیدا کند و در آینده به بخشی از بازتعریف هویت و وجدان تاریخی ایران تبدیل شود.
بر اساس این گزارش، بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت ایران به چین انجام میشود و هرگونه کاهش خرید پکن میتواند فشار اقتصادی بر تهران را بهطور قابل توجهی افزایش دهد و محاسبات ایران درباره برنامه هستهایاش را تغییر دهد. مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفتهاند کارزار «فشار حداکثری» در کنار مذاکرات هستهای با حکومت ایران و همزمان با ادامه تقویت حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه برای احتمال حمله در صورت شکست دیپلماسی اجرا خواهد شد. یکی از مقامهای ارشد آمریکا گفته است: «توافق کردیم که با تمام توان فشار حداکثری علیه [حکومت] ایران را پیش ببریم، برای مثال در زمینه فروش نفت ایران به چین.»
اکسیوس مینویسد ترامپ ده روز پیش فرمان اجراییای را امضا کرده که به وزیر خارجه و وزیر بازرگانی اجازه میدهد به رییسجمهوری پیشنهاد اعمال تعرفههایی تا سقف ۲۵ درصد بر هر کشوری که با ایران تجارت میکند ارائه دهند. با این حال، اعمال تعرفه علیه چین به دلیل خرید نفت ایران میتواند روابط پرتنش واشینگتن و پکن را پیچیدهتر کند؛ بهویژه در شرایطی که آمریکا در تلاش است جریان تامین عناصر کمیاب حیاتی را حفظ کرده و نشست برنامهریزیشده ماه آوریل در پکن را تحت تاثیر قرار ندهد. این گزارش همچنین یادآور میشود که بازارهای جهانی بیش از آنکه نگران حجم تولید ایران باشند، نگران احتمال اختلال منطقهای در صورت اقدام ایران برای مختل کردن جریان نفت سایر کشورها هستند.
به نوشته اکسیوس، ترامپ و نتانیاهو در دیدار خود بر سر «وضعیت نهایی مطلوب» یعنی ایرانی بدون توان دستیابی به سلاح هستهای توافق داشتند، اما درباره مسیر رسیدن به این هدف اختلاف نظر داشتند. یک مقام آمریکایی گفته نتانیاهو به ترامپ گفته است رسیدن به توافقی خوب با [حکومت] ایران ناممکن است و حتی در صورت امضای توافق، ایران به آن پایبند نخواهد ماند. در مقابل، ترامپ گفته معتقد است هنوز شانسی برای دستیابی به توافق وجود دارد و گفته است: «ببینیم آیا ممکن است. بیایید امتحان کنیم.»
بر اساس این گزارش، ترامپ در روزهای اخیر از مشاوران خود، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، درباره احتمال موفقیت مذاکرات پرسیده است. به گفته یک مقام آمریکایی، آنها به ترامپ گفتهاند تجربه تاریخی نشان میدهد رسیدن به توافقی خوب با حکومت ایران دشوار یا حتی ناممکن است، اما در عین حال تاکید کردهاند که تاکنون ایرانیها «حرفهای درستی» زدهاند. ویتکاف و کوشنر به ترامپ گفتهاند مذاکرات را ادامه خواهند داد و موضعی سختگیرانه را حفظ میکنند و در صورت دستیابی به توافقی که آن را رضایتبخش بدانند، تصمیم نهایی را به رییسجمهوری خواهند سپرد.
اکسیوس همچنین گزارش داد قرار است ویتکاف و کوشنر روز سهشنبه در ژنو در دور دوم مذاکرات با نمایندگان حکومت ایران دیدار کنند. پیش از آن، ویتکاف از طریق وزیر خارجه عمان پیامهایی را به جمهوری اسلامی منتقل کرده و آمریکا انتظار دارد پاسخ تهران را در نشست ژنو دریافت کند. یکی از مقامهای آمریکایی گفته است: «ما نسبت به ایرانیها هوشیار و واقعبین هستیم. توپ در زمین آنهاست. اگر توافق واقعی نباشد، آن را نمیپذیریم.» در عین حال، مقام آمریکایی دیگری احتمال توافق را «صفر» توصیف کرده است.
در بخش دیگری از گزارش، اکسیوس به ادعای یک روزنامهنگار ایرانی، در شبکه ایکس اشاره میکند که نوشته بود پیامهای ویتکاف شامل پیشنهادی برای تعلیق غنیسازی اورانیوم ایران به مدت سه تا پنج سال و سپس اجازه غنیسازی در سطح بسیار پایین بوده و همچنین خروج ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا از ایران را شامل میشد. این خبرنگار مدعی شد حکومت ایران این پیشنهاد را رد کرده است. با این حال، یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفته چنین پیشنهادی از سوی آمریکا ارائه نشده است.
