همزمان با تشدید تنشهای منطقهای و افزایش احتمال حمله به مواضع جمهوری اسلامی، وقوع انفجار در بندرعباس و اهواز و مشاهده دود غلیظ در آسمان پرند و قم موجی از گمانهزنیها را درباره ماهیت این حوادث به دنبال داشته است.
رسانهها در ایران شنبه ۱۱ بهمن گزارش دادند انفجار در اهواز به کشته شدن پنج نفر و زخمی شدن دو تن دیگر انجامید و انفجاری دیگر در بندرعباس یک کشته و دستکم ۱۴ مصدوم بر جای گذاشت.
همزمان ویدیوهایی از دود غلیظ در آسمان پرند و قم در شبکههای اجتماعی منتشر شد.
مشابه حوادث پس از جنگ ۱۲ روزه، مقامهای جمهوری اسلامی بار دیگر علت این رویدادها را «انفجار گاز» یا «آتشسوزی» اعلام کردند.
با این حال، ویدیویی که رسانه «صبح ساحل» از انفجار بندرعباس منتشر کرده، یکی از مجروحان را با لباس نظامی روی برانکارد نشان میدهد.
روایت رسمی: «نشت گاز» و «آتشسوزی نیزار»
معاون امنیتی و انتظامی استانداری خوزستان اعلام کرد انفجار در یک ساختمان چهارواحدی در منطقه کیانشهر اهواز ناشی از «انفجار گاز خانگی» بود.
به گفته آتشنشانی اهواز، چهار عضو یک خانواده شامل پدر، مادر و دو فرزندشان در این حادثه جان باختند.
رییس سازمان آتشنشانی بندرعباس نیز علت انفجار در «ساختمانی مسکونی» در این شهر را «نشت گاز» عنوان کرد.
در واکنشی فوری، سپاه پاسداران هرگونه حمله پهپادی به مقرهای خود در استان هرمزگان را تکذیب کرد.
خبرگزاریهای نزدیک به این نهاد نظامی، از جمله تسنیم و سپاهنیوز، هم گزارشها درباره ترور علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه، را «کذب» خواندند.
در پرند، فرماندار رباطکریم و پرند دود غلیظ مشاهدهشده را ناشی از «آتشسوزی نیزار» دانست و گفت شهرک صنعتی پرند دچار حریق نشده است.
مقامهای شهری قم نیز اعلام کردند دود مربوط به سوزاندن زباله بوده و «انفجار عملیاتی» در کار نبوده است.
تردیدها و گمانهزنیها در شبکههای اجتماعی
همزمان با این توضیحات رسمی، انتشار ویدیوهایی از محل انفجار بندرعباس و روایت یک شهروند که گفت ساختمان محل حادثه «اصلا گازکشی نشده بود»، به تردیدها درباره علت واقعی انفجار دامن زد.
برخی کاربران از شنیده شدن صدای دو انفجار پیاپی در محل حادثه خبر دادند.
اشکان صفایی، خبرنگار ایراناینترنشنال، در همین رابطه گفت این موضوع با الگوی حملات هدفمند اسرائیل همخوانی دارد که در آن، برای اهداف روی زمین دو پرتابه با فاصله زمانی کوتاه به هدف اصابت میکنند.
واکنش اسرائیل و سکوت آمریکا
دو مقام اسرائیلی به خبرگزاری رویترز گفتند این کشور در انفجارهای ۱۱ بهمن ایران دخالتی نداشته است.
شبکه ۱۱ اسرائیل نیز گزارش داد این کشور از احتمال نقش آمریکا در این حوادث بیاطلاع است.
ایالات متحده تاکنون واکنشی رسمی به این رویدادها نشان نداده است.
«همزمانی حوادث میتواند معنادار باشد»
فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد امور دفاعی و امنیتی موسسه واشینگتن، در مصاحبه با ایراناینترنشنال گفت انفجار بندرعباس در ساختمانی مجلل و نوساز رخ داده که میتواند محل اقامت یکی از فرماندهان ارشد نظامی باشد که خارج از خانههای سازمانی زندگی میکرده است.
به گفته او، شدت انفجار به حدی بوده که کل واحد مسکونی بهطور کامل تخریب شده است و شواهدی از اصابت پرتابه از خارج به داخل ساختمان دیده نمیشود، بلکه الگوی تخریب نشان میدهد انفجار از داخل به خارج رخ داده است.
ندیمی افزود همزمانی این انفجار با رویدادهای مشابه در شهرهای دیگر میتواند معنادار باشد و احتمال «عملیاتی بودن» این حوادث را افزایش دهد.
او درباره دود و انفجار گزارششده در پرند و قم گفت این مناطق بهدلیل نزدیکی به فرودگاه بینالمللی خمینی و برخی پایگاههای نظامی میتوانند محل سایتهای پدافندی یا راداری باشند.
این پژوهشگر امنیتی اضافه کرد الگوی انفجار بندرعباس بیش از آنکه به شیوه حملات آمریکا شباهت داشته باشد، به عملیاتهای منتسب به اسرائیل در سالهای گذشته نزدیک است.
همزمان با وقوع این انفجارها، خبرگزاری تسنیم گزارش داد رزمایش مشترک دریایی جمهوری اسلامی، چین و روسیه که قرار بود ۱۲ و ۱۳ بهمن برگزار شود، به اواخر ماه موکول شده است.
پیشتر فرماندهی مرکزی ایالات متحده با صدور بیانیهای نسبت به برگزاری رزمایش در تنگه هرمز هشدار داده و از سپاه پاسداران خواسته بود از هرگونه رفتار «تنشزا و ناایمن» در این گذرگاه بینالمللی خودداری کند.
اتحادیه اروپا ۹ بهمن اعلام کرد سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی خود قرار میدهد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
