وینستون پیترز، وزیر خارجه نیوزیلند با ابراز نگرانی شدید درباره گزارشها از کشته شدن معترضان در ایران، گفت: «اعتراض مسالمتآمیز یک حق بنیادین بشری است. نیوزیلند از نیروهای امنیتی ایران میخواهد از بهکارگیری خشونت خودداری کنند.»
وزارت امور خارجه نیوزیلند از شهروندان خود خواسته است به ایران سفر نکنند و در صورتیکه در ایران هستند آخرین توصیههای امنیتی را دنبال کنند.
تصاویر دریافتی از کهریزک در جنوب تهران نشان میدهد دهها پیکر بیجان داخل کیسههای مخصوص حمل اجساد قرار داده شدهاند. بنا بر روایت شاهدان عینی، اجساد بسیار دیگری نیز در یک سوله دیگر در نزدیک همان محل نگهداری میشود. دو شاهد عینی که برای یافتن عزیزان خود به کهریزک مراجعه کردهاند، به ایراناینترنشنال گفتند بیش از ۴۰۰ جنازه را در کهریزک مشاهده کردهاند.
ویدیوهایی که پیشتر از فردیسِ کرج و بیمارستان الغدیر در شرق تهران به ایراناینترنشنال ارسال شده بود، صحنههای مشابهی از پیکرهای بیجان افتاده بر زمین را نشان میداد. این تصاویر حاکی از آن است که یک کشتار گسترده در حال وقوع است که تنها به چند شهرمحدود نمیشود.
قطع اینترنت که از ۱۹ دی آغاز شده، عملاً امکان دستیابی به تصویری کامل از وضعیت میدانی را از بین برده است. با این حال، حجم بالای گزارشها و روایتهای دریافتی نشان میدهد که استفاده از سلاحهای مرگبار برای پراکنده کردن معترضان بهشکل گسترده در جریان است.
محتاطانهترین برآوردها نشان میدهد که در ۴۸ ساعت گذشته دستکم دو هزار نفر در شهرهای مختلف کشته شدهاند.
یک پزشک در شهر رشت، به ایراناینترنشنال گفت که ۷۰ جسد تنها به یک بیمارستان در این شهر منتقل شده است.
منابع پزشکی در سایر شهرها نیز از شمار بالای کشتهشدگان به ایراناینترنشنال خبر دادند. تنها در روز جمعه ۴۴ کشته به بیمارستان مدنی کرج و ۳۶ کشته به بیمارستان قائم کرج منتقل شدهاند.
منابع محلی از شدت خشونت در مناطقی مانند فردیسِ کرج و بخشهایی از تهران خبر میدهند. گزارشهای مشابهی از نقاط متعدد دیگر کشور، از جمله استانهای غربی ایلام و کرمانشاه، در حال دریافت است.
با وجود قطع تقریبا کامل اینترنت، ویدئوها و پیامها همچنان از مسیرهای محدود، از جمله از سوی کاربران استارلینک، به ایراناینترنشنال میرسد. این کاربران عمدتا در شهرهای بزرگ و مناطق مرفهتر حضور دارند و به همین دلیل بخشهای وسیعی از کشور عملا در تاریکی خبری باقی مانده است. با این حال، اخبار رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است اعتراضات گسترده در سراسر کشور همچنان ادامه دارد.
او در این پیام گفت: «هممیهنانم، شما با حضور گسترده و شجاعانه در خیابانهای سراسر ایران، برای سومین شب پیاپی دستگاه سرکوب خامنهای و رژیمش را به شدت ضعیفتر کردهاید.»
شاهزاده رضا پهلوی گفت که بر اساس گزارشهای معتبری که به دستش رسیده است، جمهوری اسلامی برای مقابله با جمعیت میلیونی مردم در خیابانها با کمبود شدید نیرو روبروست. او همچنین تاکید کرد که بسیاری از نیروهای امنیتی از دستور سرکوب سرپیچی کردهاند.
او خطاب به مردم ایران گفت: «شما تنها نیستید و دنیا کنار انقلاب ملی شما ایستاده است.»
متن کامل پیام شاهزاده رضا پهلوی به این شرح است:
«هممیهنانم!
شما با حضور گسترده و شجاعانه در خیابانهای سراسر ایران، برای سومین شب پیاپی، دستگاه سرکوب خامنهای و رژیمش را بهشدت ضعیفتر کردهاید. گزارشهای معتبری به دست من رسیده است که نشان میدهد جمهوری اسلامی برای مقابله با جمعیت میلیونی مردم در خیابانها با کمبود شدید نیرو روبهروست و تاکنون بسیاری از نیروهای مسلح و امنیتی نیز محل کار خود را ترک یا از اجرای دستور سرکوب مردم سرپیچی کردهاند.
آنچه برای خامنهای باقی مانده، اقلیتی مزدور و وحشی است که همچون رهبر جانیشان ناایرانی و ضدایرانی هستند و شما ملت بزرگ ایران را دشمن خود میدانند. مطمئن باشید که آنها به سزای اعمالشان خواهند رسید.
من ضمن تاکید دوباره فراخوان دوم خود برای ساعت شش بعدازظهر امروز، یکشنبه ۲۱ دیماه، از همه شما میخواهم که بهصورت گروهی، همراه با دوستان و اعضای خانواده، به خیابانهای اصلی شهرها بروید. در طول مسیر از یکدیگر و از جمعیت مردم جدا نشوید و به مسیرهای فرعی که میتواند جانتان را به خطر بیندازد نروید.
بدانید که تنها نیستید. هممیهنانتان در سراسر جهان صدای شما را با افتخار فریاد میزنند که تصاویر حضور پرشمار و گسترده آنان را از طریق صفحه تلویزیون میبینید. دنیا امروز کنار انقلاب ملی شما ایستاده است و شهامت شما را تحسین میکند. بهویژه پرزیدنت ترامپ به عنوان رهبر جهان آزاد، شجاعت وصفنشدنیتان را با دقت دیده و اعلام کرده که آماده کمک به شماست.
خیابانها را رها نکنید. قلب و روح من با شماست و میدانم که بهزودی در کنار شما خواهم بود.»
شاهزاده رضا پهلوی جمعه شب ۱۹ دیماه نیز در پیامی ویدیویی خطاب به مردم ایران، در واکنش به تظاهرات گسترده شهروندان در شهرهای مختلف، خواستار آغاز اعتصاب سراسری و تشدید حضور خیابانی شده بود.
این پیام پس از آن منتشر شد که اعتراضات شبهای ۱۸ و ۱۹ دی در بسیاری از شهرها با شعارهای ضدحکومتی و حضور چشمگیر و میلیونی معترضان برگزار شد.
شاهزاده رضا پهلوی در این پیام از کارگران و کارکنان بخشهای کلیدی اقتصاد، بهویژه حملونقل، نفت، گاز و انرژی، خواست روند اعتصاب سراسری را آغاز کنند تا به گفته او «شریانهای مالی» جمهوری اسلامی قطع شود.
او همچنین از شهروندان خواست شنبه و یکشنبه ۲۰ و ۲۱ دی، از ساعت شش بعدازظهر با پرچمها و نمادهای ملی به خیابانها بیایند و فضاهای عمومی را در اختیار بگیرند.
او تاکید کرد که هدف اعتراضات «دیگر صرفا آمدن به خیابان نیست»، بلکه «آمادگی برای تسخیر مراکز شهرها و حفظ آنها» است.
شاهزاده رضا پهلوی از معترضان خواست از مسیرهای مختلف به سمت مراکز شهری حرکت کنند، تجمعهای جدا از هم را به یکدیگر پیوند بزنند و از هماکنون برای ماندن در خیابان و تداوم اعتراضات تدارک ببینند.
او همچنین خطاب به جوانان گارد جاویدان ایران و نیروهای مسلح و امنیتی که به پلتفرم همکاری ملی پیوستهاند، گفت ماشین سرکوب جمهوری اسلامی را کند و مختل کنند تا در «روز موعود» بهطور کامل از کار بیفتد.
در مقابل، علی خامنهای در واکنش به تظاهرات و فراخوانهای اعتراضی، بار دیگر معترضان را «تخریبگر» و «مزدور بیگانگان» خواند و بر ادامه سرکوب تاکید کرد.
او جمعه ۱۹ دی گفت جمهوری اسلامی در برابر معترضان کوتاه نخواهد آمد و با حمله لفظی به دونالد ترامپ، حمایت او از مردم ایران را «بیربط» خواند.
خامنهای معترضان را وابسته به ترامپ دانست و گفت آنها برای خوشایند رییسجمهوری آمریکا «ساختمانهای دولتی و سطل آشغال آتش میزنند».
این اظهارات در حالی مطرح شد که گزارشهایی از تشدید فضای امنیتی و صدور دستورهای تازه برای افزایش آمادگی نیروهای سرکوب منتشر شده است.
روزنامه بریتانیایی تلگراف به نقل از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد خامنهای سرنوشت خود را به سپاه پاسداران سپرده و به این نهاد دستور داده است سطح آمادهباش خود را حتی «بالاتر از جنگ ۱۲روزه» افزایش دهد.
بر اساس این گزارش، رهبر جمهوری اسلامی به سپاه بیش از ارتش و پلیس اعتماد دارد و احتمال ریزش نیرو در سپاه را نزدیک به صفر میداند.
همزمان با اعتراضات شامگاه ۱۸ دی، جمهوری اسلامی اینترنت را در سراسر کشور بهطور کامل قطع کرد.
سازمانهای حقوق بشری اعلام کردهاند سرکوب معترضان با استفاده از زور مرگبار، بازداشتهای گسترده و نقض جدی حقوق بشر همراه بوده است؛ وضعیتی که در کنار تشدید آمادهباش سپاه، نگرانیها درباره سرکوب خونین اعتراضات را افزایش داده است.
در این بیانیه که شنبه ۲۰ دی منتشر شد آمده است که پس از احکام حکومتی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی و فرمانده کل نیروهای مسلح، برای برخورد شدید با معترضان تجمعات اخیر، رییس قوه قضاییه، دادستان کل کشور و دادستان تهران با صدور بیانیههایی جداگانه بر رسیدگی خارج از نوبت، فوقالعاده و اعمال اشد مجازات در پروندههای معترضان بازداشتی تاکید کردهاند.
این در حالی است که حق اعتراض و تجمع مسالمتآمیز و بدون سلاح، حقی بنیادین در قوانین داخلی و اسناد بینالمللی به شمار میرود.
شبکه وکلای «یککلمه» با اشاره به تجربههای پیشین جمهوری اسلامی، بهویژه سرکوب اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و وقایع سال ۱۴۰۱ در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی»، هشدار داده است که محاکمات عجولانه، غیرعلنی و بدون رعایت اصول دادرسی عادلانه، پیشتر به صدور احکام فراقانونی و اعدامهای گسترده انجامیده است.
به گفته این شبکه، با توجه به این سابقه، نگرانی جدی وجود دارد که در روزها و ساعتهای پیش رو، دادگاههای صوری، محاکمات موسوم به صحرایی و صدور احکام مرگ علیه معترضان بازداشتی تکرار شود.
در بخش دیگری از بیانیه، خطاب به جامعه جهانی، نهادهای بینالمللی و دولتها، بر لزوم اقدام فوری تاکید شده است.
شبکه وکلای «یککلمه» با اشاره به قطع گسترده اینترنت و تلاش حکومت برای منزوی کردن معترضان از جهان خارج، خواستار استفاده فوری از همه ابزارهای دیپلماتیک و حقوقی در دسترس شده است.
درخواست برگزاری نشست فوقالعاده سازمان ملل متحد، اعمال فشار از طریق سفارتخانههای خارجی در تهران و احضار سفرای جمهوری اسلامی در کشورهای محل ماموریت، از جمله اقداماتی است که به گفته این شبکه میتواند از کشتار معترضان جلوگیری کند.
در این بیانیه آمده است سکوت و تعلل جامعه جهانی در این مقطع، میتواند به از دست رفتن جان شمار زیادی از شهروندان بیدفاع منجر شود.
شبکه وکلای «یککلمه» همچنین بهطور مستقیم قضات، بازپرسها و دادیاران دستگاه قضایی جمهوری اسلامی را خطاب قرار داده و نسبت به پیامدهای مشارکت در روندهای ناقض دادرسی عادلانه هشدار داده است.
در این بیانیه تاکید شده است رسیدگیهای غیرعلنی، بازداشتهای خودسرانه، محروم کردن متهمان از وکیل مستقل و صدور احکام فراقانونی، نقض آشکار تعهدات حقوقی و اخلاقی قضات محسوب میشود.
این شبکه یادآوری کرده است مسئولیت کیفری و بینالمللی قضات در قبال چنین احکامی شخصی و غیرقابل اسقاط است و هیچ دستور اداری یا سیاسی نمیتواند نقض حق حیات و دیگر حقوق بنیادین شهروندان را توجیه کند.
هیات حقیقتیاب سازمان ملل در بیانیهای که شنبه ۲۰ دیماه منتشر شد، اعلام کرد گزارشهای معتبری دریافت کرده است که نشان میدهد به نیروهای امنیتی دستور داده شده بدون خویشتنداری و بهصورت «قاطع» با معترضان برخورد کنند؛ آن هم در حالی که اعتراضات سراسری وارد سومین هفته خود شده است.
بر اساس این بیانیه، شامگاه ۸ ژانویه اینترنت و ارتباطات تلفن همراه در ایران قطع شد؛ اقدامی که همزمان با افزایش خشونت، دسترسی شهروندان به اطلاعات را بهشدت محدود کرده است.
در این بیانیه آمده است که اعتراضات از ۲۸ دسامبر و در پی فروپاشی ناگهانی ارزش پول ملی ایران آغاز شد و از آن زمان دستکم به ۴۶ شهر در سراسر کشور گسترش یافته است.
هیات حقیقتیاب اعلام کرد تا ۷ ژانویه، بیش از ۴۰ نفر، از جمله دستکم پنج کودک، در استانهایی مانند قم، یاسوج، کرمانشاه، ایلام و لرستان جان باختهاند. در عین حال، مجلس ایران نیز از کشتهشدن شماری از نیروهای امنیتی خبر داده است.
در بخش دیگری از بیانیه آمده است: «زنان، مردان و کودکان ایرانی شایسته آن هستند که در امنیت، با کرامت و با احترام کامل به حقوق خود زندگی کنند؛ از جمله حق تجمع و اعتراض مسالمتآمیز، بدون آنکه با خشونت سرکوبگرانه، ارعاب یا اقدامات تلافیجویانه از سوی دولت روبهرو شوند.»
هیات حقیقتیاب همچنین تاکید کرده است تهدید یا اقدام به مداخله نظامی یکجانبه از سوی دولتهای دیگر، مغایر با حقوق بینالملل است؛ موضوعی که به گفته این نهاد، نباید بهانهای برای نقض حقوق شهروندان یا تشدید خشونت در داخل ایران باشد.
در ادامه، این هیات از مقامهای جمهوری اسلامی خواسته است حق آزادی بیان و تجمع مسالمتآمیز را رعایت کنند و همه افرادی را که بهطور خودسرانه و صرفا به دلیل استفاده از حقوق قانونی خود بازداشت شدهاند، بدون قید و شرط آزاد کنند.
هیات حقیقتیاب اعلام کرد در حال بررسی ویدیوها و تصاویر منتشر شده از ایران است که نشان میدهد نیروهای امنیتی به سوی معترضان آتش گشودهاند.
در عین حال، این نهاد به تصاویری نیز اشاره کرده است که در آنها برخی افراد اقدام به آتش زدن ساختمانها و خودروها در معابر عمومی کردهاند.
یکی دیگر از محورهای نگرانی این هیات، استفاده گسترده از زور در مناطق محل سکونت اقلیتهای قومی است؛ مناطقی که بنا بر گزارشها، واکنش نیروهای امنیتی در آنها بهویژه خشن بوده است.
در یکی از موارد گزارششده، نیروهای امنیتی به یک بیمارستان در ایلام یورش برده، از گاز اشکآور استفاده کرده و بیماران و کادر درمانی را مورد ضربوشتم قرار دادهاند.
هیات حقیقتیاب تاکید کرده است الگوی سرکوب کنونی شباهت زیادی به سرکوب اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ دارد؛ اعتراضاتی که پس از جانباختن ژینا مهسا امینی، زن ۲۲ ساله کرد، شکل گرفت.
آن اعتراضات با گزارشهای گستردهای از نقض فاحش حقوق بشر و مصونیت سیستماتیک عاملان سرکوب همراه بود.
این نهاد یادآوری کرده است که هیات حقیقتیاب در سال ۲۰۲۲ از سوی شورای حقوق بشر سازمان ملل تشکیل شد و ماموریت دارد موارد نقض حقوق بشر مرتبط با اعتراضات در ایران، بهویژه موارد مربوط به زنان و کودکان، را بررسی کند.
ماموریت این هیات در آوریل ۲۰۲۵ برای یک سال دیگر تمدید شده است تا موارد تازه و ادامهدار نقض جدی حقوق بشر در ایران را نیز مورد تحقیق قرار دهد.
تایمز اسرائیل شنبه ۲۰ دیماه گزارش داد اندکی پس از ساعت ۸ شب پنجشنبه، حکومت ایران ارتباط اینترنتی و تلفنی را قطع و عملا حدود ۸۵ میلیون نفر را از شبکه جهانی اطلاعات جدا کرد.
این اقدام مطابق الگویی است که جمهوری اسلامی پیشتر هم در جریان اعتراضات داخلی و هم در شرایط جنگی به کار گرفته است؛ الگویی که هدف آن قطع ارتباط شهروندان با ایرانیان خارج از کشور در آمریکا، اروپا و دیگر مناطق عنوان میشود.
تا پیش از این، حتی با وجود تحریمهای شدید مرتبط با برنامه هستهای ایران، شهروندان میتوانستند با استفاده از فیلترشکنها به اپلیکیشنها و وبسایتهای مسدودشده دسترسی داشته باشند.
اما تصمیم تازه، امکان انتشار تصاویر و روایتهای عینی از اعتراضات سراسری مرتبط با بحران اقتصادی را بهشدت کاهش داده است؛ اعتراضاتی که به گفته ناظران، به بزرگترین چالش حکومت ایران در سالهای اخیر تبدیل شده است.
تایمز اسرائیل نوشت قطع اینترنت میتواند زمینه را برای تشدید سرکوب فراهم کند، بهویژه در شرایطی که دولت آمریکا درباره پیامدهای ادامه کشتهشدن معترضان هشدار داده است.
این وضعیت، همزمان با هشدار دادستان کل حکومت ایران که شرکتکنندگان در اعتراضات را «محارب» خوانده، موجب نگرانی شدید خانوادهها و نزدیکان معترضان در خارج از کشور شده است.
این گزارش یادآوری میکند که این سومین بار است ایران اینترنت را بهطور گسترده قطع میکند. نخستین بار در سال ۲۰۱۹ و همزمان با اعتراضات به افزایش قیمت بنزین بود که به کشتهشدن صدها نفر انجامید.
بار دوم در سال ۲۰۲۲ و پس از جانباختن مهسا امینی در بازداشت نیروی انتظامی رخ داد؛ اعتراضاتی که سرکوب آن بیش از ۵۰۰ کشته بر جای گذاشت.
در جریان اعتراضات ۲۰۲۲، استارلینک نقش مهمی در انتقال اطلاعات ایفا کرد. اکنون نیز، با وجود «غیرقانونی» بودن استفاده از این سرویس در ایران، تعداد گیرندههای آن به دهها هزار دستگاه رسیده است.
به نوشته تایمز اسرائیل، بسیاری از این گیرندهها در اختیار بازرگانان و افرادی است که برای فعالیت اقتصادی به ارتباط با خارج نیاز دارند، اما بخشی از آنها اکنون برای ارسال تصاویر و ویدیوهای اعتراضات استفاده میشود.
با این حال، کارشناسان از اختلال جدی در عملکرد استارلینک خبر میدهند. به گفته آنان، ایران علاوه بر اخلال در سیگنالهای جیپیاس، احتمالا از روشهایی فراتر، از جمله اخلالگرهای سیار، برای تضعیف ارتباط ماهوارهای استفاده میکند؛ روشی که پیشتر نیز برای اختلال در گیرندههای ماهوارهای به کار رفته بود.
تایمز اسرائیل در پایان گزارش خود تاکید کرد هرچند استفاده از استارلینک برای شهروندان ایران با خطرهای جدی، از جمله بازداشت و مجازاتهای سنگین، همراه است، اما قطع این مسیر ارتباطی میتواند به معنای خاموششدن صدای اعتراضات در یکی از حساسترین مقاطع تحولات ایران باشد.
