همزمان با اعتصابها و اعتراضهای گسترده در سراسر کشور در دوازدهمین روز خیرش ملی ایرانیان، خانوادههای جانباختگان پرواز اوکراینی پیاس۷۵۲ در ششمین سالگرد سرنگونی این هواپیما به دست سپاه پاسداران، گرد هم آمدند.
در این گردهمایی که پنجشنبه ۱۸ دی در محل سقوط آن در شاهدشهر تهران برگزار شد، خانوادههای جانباختگان پرواز پیاس-۷۵۲ با تاکید بر ادامه مسیر عدالتخواهی، بار دیگر خواستار پاسخگویی آمران و عاملان این جنایت شدند.
آنها با شعار «نه فراموش میکنیم، نه میبخشیم» یاد ۱۷۶ قربانی این پرواز را گرامی داشتند.
در این مراسم خانوادههای دادخواه دیگر قربانیان جنایات جمهوری اسلامی نیز حضور داشتند.
در بیانیه این انجمن آمده است که شش سال گذشته، تنها یادآور یک فاجعه نیست، بلکه نشانه تعهدی مداوم به حقیقت و عدالت است؛ تعهدی که با وجود «دروغ، انکار، تهدید و پنهانکاری سازمانیافته» متوقف نشده است.
این بیانیه همچنین بر حمایت صریح خانوادهها از مطالبات مردم ایران برای آزادی و کرامت انسانی تاکید دارد.
پیوند دادخواهی با خیزش اعتراضی
در این مراسم که همزمان با تداوم خیزش سراسری مردم برگزار شد، پدر «عرفان رضایی»، از جانباختگان جنبش «زن، زندگی، آزادی» نیز حضور داشت. او گفت که فرزندش ۳۰ شهریور ۱۴۰۱ با شلیک گلوله ماموران امنیتی از «فاصله پنج متری» کشته شد و با گذشت بیش از دو سال، پرونده این قتل به نتیجه نرسیده است.
انجمن خانوادههای پیاس-۷۵۲ در بیانیه خود تاکید کرد که رنج خانوادههای جانباختگان را جدا از رنج عمومی جامعه نمیداند و خود را در کنار دیگر خانوادههای داغدار میبیند.
مادر «عادل کیانپور» با در دست داشتن تصویر فرزندش نیز در این گردهمایی حضور داشت. کیانپور، زندانی سیاسی محبوس در زندان شیبان اهواز، ۱۱ دی ۱۴۰۰ پس از یک هفته اعتصاب غذا در اعتراض به محرومیت از حق دادرسی عادلانه و بدون رسيدگى پزشكى، جان باخت.
این مراسم در شرایطی برگزار شد که پیشتر فراخوان شاهزاده رضا پهلوی برای اقدامهای اعتراضی در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی شکل با استقبال گسترده کاربران شبکههای اجتماعی روبهرو شد و بیش از ۸۴ میلیونها دیده شد.
تاکید کانادا بر پیگیری حقوقی و حمایت از خانوادهها
دولت کانادا در بیانیهای به مناسبت ششمین سالگرد سرنگونی پرواز پیاس-۷۵۲ اعلام کرد همچنان به «عدالت، پاسخگویی، شفافیت و همبستگی با خانوادههای قربانیان» پایبند است.
در این بیانیه که ۱۱ دی از سوی وزارت امور خارجه کانادا منتشر شد، آنیتا آناند، وزیر امور خارجه، و استیون مککینون، وزیر حملونقل، با اشاره به کشته شدن ۱۷۶ نفر از جمله ۵۵ شهروند کانادایی و ۳۰ مقیم دائم این کشور، تاکید کردند این کشور به همراه شرکای خود در گروه هماهنگی بینالمللی، پیگیری حقوقی علیه جمهوری اسلامی را در دیوان بینالمللی دادگستری و سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی ادامه میدهد.
دولت کانادا همچنین اعلام کرد علاوه بر تمرکز بر پاسخگو کردن عاملان این سرنگونی، برای پیشگیری از تکرار چنین فجایعی، از جمله از طریق ابتکار «آسمانهای امنتر» و اصلاح قواعد تحقیقات سوانح هوایی، با شرکای بینالمللی همکاری میکند.
روایت خانوادهها از فقدان و خشم
منظر ضرابی، که دختر، پسر، نوه و عروسش را در این پرواز از دست داده است، گفت خانوادهها در حالی این سالگرد را برگزار میکنند که مردم ایران بار دیگر برای آزادی به خیابانها آمدهاند و پاسخ حکومت «چون همیشه گلوله است.»
مریم اوژن، مادر پارسا حسننژاد، نیز گفت خانوادهها عهد بستهاند که نه حقیقت را فراموش کنند و نه مظلومیتی را که بر عزیزانشان رفت.
همزمان با این سالگرد، نهادهای بینالمللی و برخی مقامها در خارج از ایران نیز خواستار افزایش فشار بر جمهوری اسلامی شدند. در کانادا، مرکز امور اسرائیل و یهودیان ۱۸ دی تاکید کرد اکنون زمان تشدید فشارها برای پاسخگو کردن حکومت ایران فرا رسیده است.
نوآ شَک، مدیرعامل این مرکز با اشاره به فعالیتهای پهبادی جمهوری اسلامی در گفتگو با روزنامه تورنتو سان گفت: «حتی در مورد کانادا نیز نمونهای روشن وجود دارد: سرنگونی پرواز پیاس-۷۵۲ که به کشته شدن ۵۵ شهروند کانادایی انجامید.»
۱۶ آذر نشریه فریپرس گزارشی درباره نگرانی ایرانیان کانادا از تبدیل شدن این کشور به پناهگاه امن عوامل جمهوری اسلامی منتشر شد؛ موضوعی که به گفته فعالان، میتواند مانع تحقق عدالت برای قربانیان شود.
در پایان خانوادهها بار دیگر تاکید کردند پرونده سرنگونی پرواز پیاس-۷۵۲ همچنان باز است و آنها تا تحقق عدالت، سکوت نخواهند کرد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
