مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، با اشاره به تشدید اعتراضات سراسری، از مقامهای جمهوری اسلامی خواست به حقوق آزادی بیان، تشکل و تجمع مسالمتآمیز احترام بگذارند و از بهکارگیری خشونت علیه معترضان خودداری کنند.
مای ساتو با انتشار پیامی در شبکه ایکس با اشاره اینکه از اعتراضات سراسری در ایران شش روز گذشته اعلام کرد که گزارشها حاکی از تشدید رویارویی میان معترضان و نیروهای امنیتی است؛ الگویی که به گفته او در حال گسترش در سطح ملی است. ساتو گفت گزارشهایی «نگرانکننده» دریافت کرده که از کشتهشدن دستکم هشت معترض در جریان این اعتراضات حکایت دارد.
او با اشاره به وظایف حکومتها ذیل حقوق بینالملل، از مقامهای ایرانی خواست به حقوق مربوط به آزادی بیان، آزادی تشکل و حق تجمع مسالمتآمیز احترام بگذارند و از بهکارگیری «زور بیش از حد» علیه معترضان مسالمتجو خودداری کنند. ساتو تاکید کرد خشونتی که در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشاهده شد «نباید تکرار شود» و افزود وجود فضای مدنی کارآمد برای هر جامعهای ضروری است تا مردم بتوانند بدون ترس از پیامد، مخالفت خود را بیان کنند.
همزمان، مقامهای ارشد سازمان ملل نیز خواستار خویشتنداری و احترام به حقوق بنیادین شهروندان شدند.
پیش از این کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل اعلام کرد که «با نگرانی» در حال پیگیری اعتراضات جاری در ایران و گزارشهای مرتبط با خشونت است. این نهاد بینالمللی تاکید کرده است که تحولات میدانی و وضعیت معترضان را بهطور مستمر زیر نظر دارد.
در همین چارچوب، ولکر تورک، از مقامهای مسئول خواست حقوق مرتبط با آزادی بیان، آزادی تشکل و حق تجمع مسالمتآمیز را رعایت کنند. او گفت همه افراد باید بتوانند بهصورت مسالمتآمیز اعتراض کنند و مطالبات و نارضایتیهای خود را آزادانه بیان کنند.
دفتر سخنگوی دبیرکل سازمان ملل نیز اعلام کرد که این نهاد «در همهجا از حق اعتراض مسالمتآمیز حمایت میکند» و بر لزوم حفاظت از معترضان و جلوگیری از تشدید خشونت تأکید کرد.
این واکنشها در حالی مطرح میشود که گزارشها از شهرهای مختلف ایران از ادامه اعتراضات و حضور گسترده نیروهای امنیتی حکایت دارد و نهادهای حقوق بشری نسبت به افزایش تلفات و بازداشتها هشدار میدهند.
در ششمین روز اعتراضات سراسری در ایران، تجمعها و راهپیماییها در شماری از شهرها ادامه یافت و در خاکسپاری سه تن از معترضان کشتهشده، شعارهایی علیه جمهوری اسلامی سر داده شد. همزمان دونالد ترامپ گفت اگر حکومت ایران معترضان مسالمتجو را بکشد، آمریکا به کمک آنها خواهد آمد.
گزارشهای لحظهبهلحظه از اعتراضات سراسری در ایران را در بلاگ ایراناینترنشنال پیگیری کنید.
ترامپ جمعه ۱۲ دی در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال هشدار داد اگر نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی با معترضان خشونتآمیز برخورد کنند، ایالات متحده برای نجات مردم ایران اقدام خواهد کرد و در «آمادهباش کامل» قرار دارد.
موضعگیری رییسجمهوری آمریکا در شرایطی مطرح شد که به گفته ناظران، اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، بزرگترین چالش داخلی حکومت ایران در سالهای اخیر به شمار میرود.
رویترز و فرانس۲۴: بزرگترین اعتراضات در سه سال گذشته
خبرگزاری رویترز اعتراضات جاری در ایران را بزرگترین اعتراض در سه سال گذشته دانست و با اشاره به سابقه برخوردهای سختگیرانه حکومت ایران با اعتراضات، نوشت مقامهای محلی هشدار دادند هرگونه تجمع «قاطعانه و بدون اغماض» سرکوب خواهد شد؛ موضوعی که احتمال تشدید خشونت را افزایش میدهد.
رویترز افزود حملات اسرائیل و آمریکا در سال گذشته، در کنار برکناری بشار اسد، متحد نزدیک تهران در سوریه، و همچنین حمله اسرائیل به حزبالله لبنان، شریک اصلی منطقهای جمهوری اسلامی، فشارها بر مقامهای ایران را افزایش داده است.
خبرگزاری فرانس۲۴ نیز در گزارشی جداگانه نوشت تهدید ترامپ در شرایطی مطرح شد که اعتراضات ناشی از بحران معیشتی و سقوط ارزش پول ملی، به خشونت کشیده شده و چند کشته از جمله یک عضو نیروهای داوطلب امنیتی بر جا گذاشته است.
این خبرگزاری این اعتراضات را از نظر دامنه جغرافیایی و پیامدهای سیاسی، بزرگترین ناآرامیها در ایران طی سه سال گذشته توصیف کرد.
به نوشته فرانس۲۴؛ علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، بدون ارائه شواهد، آمریکا و اسرائیل را به تحریک اعتراضات متهم کرد و هشدار داد مداخله واشینگتن در مسائل داخلی ایران میتواند به «آشوب در سراسر منطقه» منجر شود.
بازتاب در رسانههای بریتانیایی
بهگزارش بیبیسی، همزمان با هشدار دونالد ترامپ مبنی بر مداخله آمریکا در صورت کشتار معترضان، دامنه مطالبات در اعتراضات اخیر ایران ابعاد سیاسیتری به خود گرفته است.
به نوشته بیبیسی، شماری از معترضان خواستار پایان حکومت علی خامنهای شدند و برخی نیز از بازگشت نظام سلطنتی سخن گفتهاند؛ اعتراضاتی که گستردهترین ناآرامیها از زمان خیزش سال ۲۰۲۲ پس از مرگ مهسا امینی به شمار میرود، هرچند به همان مقیاس نرسیده است.
بیبیسی افزود در واکنش به این تحولات، مسعود پزشکیان اعلام کرد دولت به «خواستههای مشروع» معترضان گوش خواهد داد، اما در سوی دیگر، محمد موحدی آزاد، دادستان کل کشور، هشدار داد هرگونه تلاش برای ایجاد بیثباتی با «پاسخ قاطع» مواجه خواهد شد؛ موضعی که در کنار تهدیدهای لفظی ترامپ، بر حساسیت فضای سیاسی ایران افزوده است.
روزنامه گاردین نیز نوشت تهدید دونالد ترامپ به مداخله در صورت سرکوب مرگبار معترضان ایران، با هشدار صریح مقامهای تهران روبهرو شده است. بهگزارش گاردین، وزیر خارجه ایران این اظهارات را «خطرناک» خوانده و اعلام کرده هرگونه دخالت آمریکا عبور از خط قرمز امنیت ملی خواهد بود.
بهنوشته این روزنامه، این تنشها همزمان با اختلافات هستهای و نگرانیها از نقش منطقهای ایران شدت گرفته است؛ موضوعی که به گفته مقامهای ایرانی میتواند به بیثباتی گستردهتر در منطقه و تهدید منافع و نیروهای آمریکا در خاورمیانه منجر شود.
واکنشها در آمریکا به هشدار ترامپ
خبرگزاری اسوشیتدپرس نیز در تحلیلی نوشت پیام آنلاین دونالد ترامپ نشانهای صریح از حمایت مستقیم او از معترضان در ایران بود؛ موضعی که روسایجمهوری پیشین آمریکا معمولا از اتخاذ آن پرهیز میکردند، زیرا نگران بودند چنین حمایتی به متهم شدن فعالان داخلی به همکاری با غرب بینجامد.
اسوشیتدپرس با اشاره به اعتراضات جنبش سبز در سال ۱۳۸۸ نوشت در جریان آن ناآرامیها، باراک اوباما، رییسجمهوری وقت آمریکا، از حمایت علنی از معترضان خودداری کرد؛ تصمیمی که او سالها بعد، در سال ۲۰۲۲، آن را «یک اشتباه» توصیف کرد.
در همین حال، نشریه هیل نزدیک به کنگره آمریکا، به حمایت شماری از چهرههای جمهوریخواه از موضع دونالد ترامپ اشاره کرد و به نقل از دان بیکن، نماینده جمهوریخواه ایالت نبراسکا، نوشت اکثریت مردم ایران خواهان آزادی، حکومتی مبتنی بر احترام به آزادیهای فردی و کشوری در صلح با همسایگانش هستند.
روزنامه نیویورک تایمز در واکنش به موضع ترامپ درباره اعتراضات ایران نوشت اظهارات او نشانه تشدید آشکار لحن واشینگتن است.
به گزارش نیویورک تایمز، اعتراضات در پی فشارهای شدید اقتصادی، سقوط ارزش پول ملی و تورم بالا از شهرهای بزرگ به مناطق کوچکتر گسترش یافته است.
این روزنامه نوشت اگرچه مقامهای ایرانی از تمایل به گفتوگو سخن گفتهاند، اما سابقه برخوردهای خشن با اعتراضات و اظهارات تهدیدآمیز ترامپ، بر حساسیت و تنش فضای کنونی افزوده است.
بیکن جمعه با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت مردم ایران مدتهاست که از سوی دولت خود «مورد آزار و اذیت» قرار گرفتهاند.
تداوم اعتراضات در ایران، هشدار ترامپ و بازتاب گسترده آن در رسانهها و محافل سیاسی غرب، به افزایش توجه بینالمللی به تحولات داخلی ایران انجامیده است.
در حالی که مقامهای جمهوری اسلامی هرگونه مداخله خارجی را رد میکنند، واکنشهای بینالمللی نشان میدهد روند اعتراضات و نحوه برخورد حکومت با معترضان همچنان یکی از محورهای اصلی تنش در روابط ایران و غرب است.
ایراناینترنشنال تا ظهر جمعه ۱۲ دی هویت پنج تن از معترضان جانباخته در شهرهای کوهدشت، فولادشهر، مرودشت، ازنا و لردگان را از طریق تحقیقات و گفتوگو با منابع نزدیک به خانوادههای آنها تایید کرده است.
این معترضان کشته شده، امیرحسام خدایاریفرد، داریوش انصاری بختیاروند، خداداد شیروانیمنفرد، شایان اسدالهی و احمد جلیل هستند که هویت آنها تایید شده است و روند راستیآزمایی ایراناینترنشنال درباره هشت معترض دیگر همچنان ادامه دارد.
اسامی این معترضان «سجاد والامنشزیلایی، وهاب موسوی، احمدرضا امانی، احد ابراهیمی، رضا سلحشور، عرفان بزرگی، منصور مختاری و محمدنوری» است.
در همین حال، مراسم خاکسپاری شیروانی، انصاری و خدایاریفرد، جمعه در شهرهای مرودشت، کوهدشت و فولادشهر با وجود حضور گسترده نیروهای امنیتی برگزار شد.
حاضران در این مراسم شعارهایی از جمله «این گل پرپر شده، هدیه به میهن شده»، «مرگ بر خامنهای»، «بسیجی، سپاهی، داعش، ما شمایید» و «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» سردادند.
همچنین ویدیوهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد که شهروندان معترض پس از پایان مراسم خاکسپاری شیروانی راهپیمایی اعتراضی برگزار کردند.
گروهی از زنان نیز در مراسم این معترض کشتهشده روسریهای خود را چرخاندند و شعار دادند: «ما تماشاگر نمیخواهیم، به ما ملحق شوید.»
ویدیو دیگری نشان داد که یکی از حاضران در مراسم خاکسپاری شیروانی، معترض کشتهشده در مرودشت، دوربین امنیتی را از کار انداخت.
همزمان تصاویر رسیده به ایراناینترنشنال نشان داد که شرکتکنندگان در مراسم خاکسپاری خدایاریفرد، نیروهای حکومتی از جمله اعضای سپاه پاسداران و بسیج را که در این مراسم حضور داشتند، فراری دادند.
یکی از مخاطبان در توضیح این ویدیو نوشت: «اوایل که رفتیم، دور تا دور پر از بسیجی و نیروهای حکومتی بود. وقتی پیکر را تحویل دادند، مردم با سنگ بسیجیها را دنبال کردند و با شعار دادن، آنها را وادار به فرار کردند.»
پدر خدایاریفرد، نیز در مراسم خاکسپاری فرزندش تاکید کرد که امیرحسام «بسیجی» نبوده است.
سپاه پاسداران استان لرستان و دیگر نهادهای حکومتی این جوان معترض را که در جریان اعتراضات شامگاه چهارشنبه ۱۰ دیماه در کوهدشت کشته شد، بسیجی معرفی کرده بودند.
در همین حال، سایت هرانا جمعه ۱۲ دی در گزارشی تعداد کشتهشدگان را هشت نفر اعلام کرد. به نوشته هرانا، اسامی چهار معترض کشته شده «امیرحسام خدایاریفرد، داریوش انصاریبختیاروند، سجاد والامنش و احمد جلیل» است.
هرانا نوشت: جزئیات دقیق مربوط به نحوه جانباختن این افراد همچنان در حال راستیآزمایی است.
در این میان، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با اشاره به اعتراضات مردمی در ایران اعلام کرد اگر جمهوری اسلامی «به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد»، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
دولت استرالیا نیز با ارسال بیانیهای به ایراناینترنشنال، خشونت جمهوری اسلامی علیه معترضان را محکوم و تاکید کرد همچنان بهطور قاطع از حقوق بشر مردم ایران حمایت میکند.
همچنین ولکر تورک، کمیسر عالی حقوقبشر سازمان ملل متحد، اعلام کرد گزارشهای مربوط به خشونت علیه معترضان را با نگرانی دنبال میکند.
او از مقامهای جمهوری اسلامی خواست به حقوق آزادی بیان، حق تجمع و تشکیل انجمنها احترام بگذارند.
همزمان، سازمان عفو بینالملل با ابراز نگرانی از گزارشها درباره کشته شدن معترضان در ایران، از مقامهای جمهوری اسلامی خواست حق آزادی بیان و تجمع مسالمتآمیز را رعایت کنند.
این نهاد حقوق بشری اعلام کرد در حال بررسی گزارشهای مربوط به استفاده «غیرقانونی از زور» علیه معترضان است و از درخواستها برای حقیقتیابی، عدالت و جبران خسارت حمایت میکند.
این شورا خواستار روشنگری افکار عمومی درباره آنچه اهداف مداخلهگرانه خارجی و تلاش معاندین برای بهرهبرداری از ناآرامیها خواند، شد.
شورایعالی امنیت ملی در نامه جمعه ۱۲ دی خود که نسخهای از آن به دست ایراناینترنشنال رسیده است، هشدار دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به مقامهای جمهوری اسلامی درباره پیامدهای سرکوب اعتراضها را «مداخلهجویانه و مغایر با موازین شناختهشده دیپلماتیک» نامید.
این شورا با اشاره به «واکنش سریع و مسئولانه» شخصیتها و رسانهها به هشدار ترامپ از رسانهها که «بلافاصله» با «رویکردی ملی، نسبت به محکومیت صریح مداخله خارجی در امور داخلی ایران اقدام کردند»، قدردانی کرد.
ترامپ همزمان با ششمین روز اعتراضات سراسری در ایران، در حساب تروث سوشیال خود اعلام کرد اگر نیروهای جمهوری اسلامی به معترضان مسالمتجو شلیک کنند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشند، ایالات متحده «برای نجات مردم» وارد عمل خواهد شد.
او با توصیف کشتار معترضان بهعنوان «رویه همیشگی» حکومت ایران افزود واشینگتن در چنین شرایطی واکنش نشان میدهد و تاکید کرد آمریکا در «حالت آمادهباش کامل» قرار دارد و برای اقدام آماده است.
در نامه شورایعالی امنیت ملی جمهوری اسلامی با اشاره به اینکه رسانههایی «با انجام مصاحبه و درج یادداشت از شخصیتهای سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و دانشگاهی» و «انتشار تحلیل بر وحدت ملی حول محور ایران» تاکید کردهاند، افزوده شده است: آنها «میان نقد و مطالبات اقتصادی مردم (از جمله اعتراضات به بیثباتی قیمت ارز) با اغتشاشات خشونتآمیز و سازمانیافته مرزبندی روشنی ترسیم کردند.»
مقامهای جمهوری اسلامی در واکنش به اعتراضات سراسری و یا حتی تجمعهای اعتراضی کارگران،معلمان، بازنشستگان و دیگر مزدبگیران از ادبیات مشابه استفاده کرده و از جمله معترضان را «اغتشاشگر» نامیدهاند.
در همین ارتباط، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، پنج شنبه ۱۱ دی در واکنش به اعتراضات سراسری در ایران، آنها را به کشورهای خارجی مرتبط کرد و درباره ادامه تجمعات در ساعات شب نوشت این زمان مربوط به اعتراض مدنی نیست و برای «ایجاد اغتشاش و ناامنی» است.
شورایعالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در نامه خود همچنین از رسانههایی که در جریان اعتراضات سراسری، ضمن «بازتاب مسئولانه مطالبات معیشتی و اقتصادی مردم، با پرهیز از بازنشر خام، هیجانی یا تنشزا، به روشنگری افکار عمومی درباره اهداف مداخلهگرانه خارجی و تلاش معاندین برای بهرهبرداری از ناآرامیها پرداخته و با روایت حرفهای و آرام، با دشمن مرزبندی کرده و به حفظ انسجام اجتماعی و ثبات کشور کمک کردند»، قدردانی کرد.
این شورا بارها در سالیان و دهههای گذشته با ارسال نامهها و دستورالعملهایی به رسانهها، خواستار سانسور اخبار و گزارشها و یا انتشار مطالبی موافق با سیاستهای جمهوری اسلامی در ایران، منطقه و جهان شده است.
شماری از این دستورالعملها به دست ایراناینترنشنال رسیده است؛ از جمله دستورالعمل شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در مورد ونزوئلا و یا پوشش سخنرانی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در کنست (پارلمان) اسرائیل.
برای مثال، شورایعالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در دستورالعملی در سوم دی از رسانهها خواسته بود از انتشار آنچه اخبار جهتدار و کذب و تحریف شده علیه ونزوئلا نامید، خودداری کنند.
در این دستورالعمل، که نسخهای از آن به دست ایراناینترنشنال رسیده بود، با اشاره به «شدیدترین فشارهای اقتصادی، نظامی و روانی دولت آمریکا بر دولت ونزوئلا» در هفتهها و ماههای اخیر نوشته شده بود که رسانههای غربی «در چارچوب سیاست اعمال فشار حداکثری بر دولت و مردم ونزوئلا»، با هدف «ایجاد جنگ روانی، نسبت به انتشار وسیع اخبار جهتدار و گاه کذب یا تحريف شده علیه ونزوئلا اقدام میکنند.»
در این دستورالعمل شورایعالی امنیت ملی که ریاست آن با مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی است، اشارهای به مصادیق «جنگ روانی» نشده بود.
شورایعالی امنیت ملی جمهوری اسلامی با اشاره به آنچه «طراحی آمریکا برای عملیات روانی وسیع» علیه ونزوئلا و «استفاده از خبرهای جعلی و دروغ برای تاثیرگذاری در این موضوع» توصیف کرده بود، از مدیران و سردبیران رسانهها خواسته بود: «مراقبت لازم را اعمال و قبل از انتشار اخبار مربوطه از صحت آن اطمینان پیدا کرده، از برجسته سازی خطوط خبری که تکمیل کننده خط عملیات روانی آمریکا در تضعیف دولت و ملت ونزوئلاست، اجتناب نمایند.»
استرالیا پیشتر هم بارها نسبت به وضعیت حقوق بشر در ایران و نقش مخرب نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی در سرکوب معترضان ابراز نگرانی کرده بود.
سخنگوی وزارت امور خارجه استرالیا در پاسخ به پرسش ایراناینترنشنال گفت که دولت استرالیا خشونت اعمالشده اعلیه معترضان را محکوم میکند و از جمهوری اسلامی میخواهد که به حقوق معترضان که بهطور مسالمتآمیز اعتراض می کنند احترام بگذارد.
سخنگوی وزارت امور خارجه استرالیا تاکید کرد که دولت استرالیا همچنان بهطور قاطع از حقوق بشر مردم ایران حمایت میکند.
در ادامه بیانیهای که سخنگوی وزارت امور خارجه استرالیا در اختیار ایراناینترنشنال گذاشت، آمده که ایران بهدلیل وضعیت بیثبات و خطر بالای بازداشت، در فهرست مقاصدی است که نباید به آنجا سفر کرد و همانطور که در توصیههای وبسایت Smartraveller، سایت به روزرسانی سفر دولت استرالیا هم ذکر شده، توانایی دولت استرالیا برای ارائه خدمات کنسولی در ایران بهشدت محدود است.
وزارت امور خارجه استرالیا همچنین اعلام کرده که دولت این کشور اقدامات قاطعی علیه جمهوری اسلامی انجام داده؛ از جمله تقویت چارچوب تحریمهای خودمختار استرالیا برای تحریم افراد و نهادهای دخیل در سرکوب داخلی در ایران.
بهگفته وزارت امور خارجه استرالیا، از سپتامبر ۲۰۲۲ تا کنون، استرالیا ۲۰۰ فرد و نهاد مرتبط با جمهوری اسلامی راتحریم کرده که نزدیک به ۱۰۰ مورد از آنها به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مربوط می شود.
در ادامه این موضعگیری آمده که دولت استرالیا بهطور مستمر و مستقیم، نگرانیهای خود را درباره نقض حقوق بشر، بیثباتسازی خاورمیانه و مداخله خارجی در استرالیا با مقامهای جمهوری اسلامی در میان گذاشته است.
این موضعگیری در چارچوب رویکرد سختگیرانهتر استرالیا در قبال جمهوری اسلامی بیان میشود؛ رویکردی که پیشتر به تنزل سطح روابط دیپلماتیک و اقدامات بیسابقه امنیتی انجامیده بود.
کانبرا در سالهای اخیر با استناد به تهدیدهای امنیتی و حقوق بشری، مسیر تقابل سیاسی با نهادهای کلیدی حاکمیت ایران را بهطور آشکار تشدید کرده است.
استرالیا در سال ۲۰۲۵ احمد صادقی، سفیر جمهوری اسلامی در این کشور، را پس از اعلام نهادهای امنیتی این کشور مبنی بر نقش مستقیم تهران در هدایت فعالیتهای مجرمانه در خاک استرالیا اخراج کرد.
کانبرا همچنین بهدلیل نقش مستقیم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در دستکم دو حمله یهودستیزانه در استرالیا، این نهاد را در فهرست حامیان دولتی تروریسم قرار داد.
