در ادامه واکنشها به مرگ امید سرلک، جوان پادشاهیخواه در شهر الیگودرز استان لرستان پس از آتش زدن تصویر علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، وزارت خارجه آمریکا با به کار بردن تعبیر «مرگ فجیع» درباره این رخداد، آن را بهشدت محکوم کرد.
صفحه وزارت خارجه آمریکا به زبان فارسی در شبکه ایکس، چهارشنبه ۱۴ آبان نوشت: «در حالی که مقامات محلی ادعا میکنند مرگ او خودکشی بوده، زمانبندی مشکوک و شرایط پیرامون این حادثه قویا نشاندهنده دخیل بودن رژیم است.»
آمریکا مرگ سرلک را «نمونه دیگری از سرکوب وحشیانه مخالفان توسط رژیم ایران و کارزار مداوم آن جهت ساکت کردن کسانی که جرات میکنند علیه این رژیم صحبت کنند» خواند.
وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد: «ایالات متحده آمریکا قاطعانه در کنار مردم ایران در مبارزهشان برای عدالت، کرامت و آزادی ایستاده است.»
پیکر بیجان سرلک، پس از آن که تصویری از خامنهای را در ویدیویی با صدای محمدرضا شاه پهلوی به آتش کشید، پیدا شد.
گروهی از شهروندان ۱۲ آبان و در جریان مراسم خاکسپاری او شعار «مرگ بر خامنهای» سردادند.
خانواده سرلک از کشتهشدن او گفتهاند اما مقامها و رسانههای حکومت این مورد را «خودکشی» پس از «شکست عشقی» اعلام کردهاند.
رسانههای حکومتی ایران، ۱۴ آبان تصاویری از اعتراف اجباری اعضای خانواده این جوان جانباخته منتشر کردند.
خبرگزاریهای فارس و تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ویدیویی منتسب به مهدی سرلک، برادر امید سرلک، منتشر کردند که در آن میگوید: «هیچیک از اعضای خانواده یا بستگان ما صفحه، سایت یا پیجی در فضای مجازی ندارند؛ اجازه دهید قانون مسیر خود را دنبال کند.»
پیدا شدن پیکر بیجان سرلک، انتشار تصاویر بیتابی خانوادهاش و شاهنامهخوانی در خاکسپاری او در روزهای گذشته، موجی از خشم و اندوه در افکار عمومی ایران برانگیخت.
طی روزهای گذشته، شهروندان با ارسال ویدیوهایی به ایراناینترنشنال در همبستگی جمعی با سرلک، عکسهای خامنهای و روحالله خمینی را آتش زدند.
مهران انصاری، تحلیلگر مسائل ایران، در این باره به ایراناینترنشنال گفت واکنشهای گسترده در حمایت از سرلک نشاندهنده موجی از «اعتراض و نارضایتی عمومی از عملکرد حکومت» است.
رضا حاجیحسینی، روزنامهنگار نیز درباره مرگ سرلک گفت که روایت جمهوری اسلامی از «خودکشی» در چنین پروندههایی برای افکار عمومی قابلپذیرش نیست.
او افزود: «انتشار عامدانه این روایت از سوی حکومت، همچنین تلاشی برای ایجاد رعب در جامعه است؛ پیامی ضمنی مبنی بر اینکه میکشیم و نامش را خودکشی میگذاریم، چون کسی نمیتواند مجازاتمان کند.»
خشم و اندوه عمومی که با آتشزدن تصویر خامنهای و خمینی در ویدیوها و تجمعهای اعتراضی خود را نشان میدهد، روایت رسمی «خودکشی» را زیر سوال برده و بسیاری از شهروندان و تحلیلگران این رخداد را «قتل حکومتی» توصیف کردهاند.
این برداشتها در کنار انتشار ویدیوهای منسوب به خانواده و واکنشهای گسترده در شبکههای اجتماعی، فضای عمومی را به سمت مطالبه روشن شدن حقایق و پاسخگویی سوق داده است.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
