ترامپ در مراسم یادبود چارلی کرک: اسلحه او را نشانه گرفته بود، اما گلوله همه ما را هدف گرفت
دونالد ترامپ همراه با اریکا کرک، همسر چارلی کرک در پایان مراسم یادبود او در آریزونا
مراسم یادبود چارلی کرک، فعال محافظهکار، ظهر ۳۰ شهریور به وقت محلی در ورزشگاه اِستِیتفارم آریزونا آغاز شد. تعدادی از شخصیتهای بلندپایه از جمله رییسجمهوری آمریکا و معاون اول او، همراه با تعدادی از وزیران دولت در این مراسم سخنرانی میکنند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده که هنگام ترک کاخ سفید به مقصد ورزشگاه اِستِیتفارم یکشنبه را «روزی بسیار سخت» خوانده بود، با تشویق جمعیت درحالی که نام ایالات متحده را فریاد میزدند، وارد مراسم شد.
حضور او در کنار دیگر مقامات بلندپایه دولت و حزب جمهوریخواه سبب شد که این مراسم در ورزشگاه ۶۳ هزار نفری شهر گلِندِیل با بالاترین تمهیدات امنیتی برگزار شود.
دست دادن ترامپ با ایلان ماسک و نشستن آنها کنار هم در این مراسم مورد توجه رسانهها قرار گرفت. پس از کنارهگیری ماسک از دولت و انتقادهای متقابل آن دو از هم، این نخستین بار است که آنها در انظار عمومی در کنار هم ظاهر میشوند.
چارلی کرک ۳۱ ساله، ۱۰ سپتامبر زمانی که در دانشگاه یوتا ولی سخنرانی میکرد، هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد. تایلر رابینسون، جوان ۲۲ ساله اهل یوتا به قتل چارلی کرک، متهم شده است. او در حال حاضر در بازداشت به سر میبرد.
ترامپ: من، برعکس چارلی از دشمنانم متنفرم، این تنها تفاوت ما بود
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، به عنوان آخرین سخنران مراسمِ یادبود کرک در حالی روی صحنه رفت که جمعیت به احترام اجرای زنده و کمسابقه سرود ورود رییسجمهوری از جا برخاست.
معمولا ترامپ با پخش نسخه ضبطشده این سرود میهنپرستانه با عنوان «خدا آمریکا را حفظ کند» به جایگاه سخنرانی وارد میشود.
او چارلی کرک را «شهید آزادی آمریکا» خواند و گفت: «ملت آمریکا امروز اندوهگین، بُهتزده و سوگوار است. در آن روز وحشتناک بزرگترین مبلغ آزادی آمریکایی جاودانه شد. هیچیک از ما هرگز او را فراموش نخواهیم کرد و از این پس تاریخ نیز او را فراموش نخواهد کرد.»
ترامپ از معدود سخنرانان این مراسم بود که بهطور مستقیم به مظنون پرونده ترور کرک اشاره کرد و او را «هیولایی رادیکال و بیرحم» خواند. او گفت: «کرک بهخاطر بیان حقیقتی که در دلش بود و برای سخن گفتن از آزادی، عدالت، خدا، کشور، خرد و عقل سلیم، بهشکلی خشونتآمیز کشته شد.»
او ترور چارلی کرک را «حمله به آرمانهای همه محافظهکاران» توصیف کرد و با یادآوری موفقیت کارزار انتخاباتیاش به کمک کرک، گفت: «اسلحه به سوی او نشانه رفته بود، اما گلوله همه ما را هدف گرفته بود.»
ترامپ در بخشی از سخنانش کرک را «یک مبلغ مذهبی، با روحی نجیب و هدفی بزرگ و والا» توصیف کرد که «از دشمنانش متنفر نبود و بهترین چیزها را برایشان میخواست.»
او همین ایده را محل اختلاف نظر خود با چارلی کرک عنوان کرد و ادامه داد: «من از دشمنانم متنفرم و بهترینها را برایشان نمیخواهم.»
او سپس خطاب به اریکا کرک، همسر چارلی کرک، گفت: «متاسفم اریکا، متاسفم. میتوانی با من و همه جمع صحبت کنی، شاید بتوانند قانعم کنند که این درست نیست، اما من نمیتوانم دشمنانم را تحمل کنم.»
رییسجمهوری آمریکا که پس از ترور کرک تلاش کرده است این حادثه را به سوی ضرورت مبارزه با اندیشههای چپ سیاسی هدایت کند، در این مراسم نیز ادعایش را تکرار کرد و گفت که خشونت «بهطور عمده از سوی چپ» سرچشمه میگیرد.
او به صحبتهای اخیرش با کرک درباره تهدیدهایی که دریافت میکرد اشاره کرد و افزود: «او بارها به مرگ تهدید شده بود اما به من میگفت که خطرها را میشناسد و هرگز عقبنشینی نمیکند.»
اریکا کرک پیش از ترامپ با استناد به تعالیم مسیحیت گفته بود که قاتل همسرش را میبخشد. اما ترامپ با لحنی متفاوت در این باره صحبت کرد و گفت: «به خواست خدا، قاتل چارلی بابت جنایت هولناکش به اشد مجازات خواهد رسید.»
ترامپ در قسمتی طولانی از صحبتهایش از موضوع ترور چارلی کرک فاصله گرفت و به مسائل مختلف، از جمله انتقاد از جو بایدن، رییسجمهوری پیشین آمریکا، جمعیت پرشمار مردم در مراسمی که خودش در آن حضور دارد، سیاستهای تعرفهای دولت و خبری قریبالوقوع درباره اوتیسم پرداخت.
او گفت که کنفرانس خبریاش درباره اوتیسم یکی از مهمترین نشستهای رسانهای خواهد بود که تاکنون داشته است.
هشدار درباره اعزام نیروهای نظامی فدرال به ممفیس و شیکاگو و اعلام رضایت از وضعیت پایتخت پس از آنکه ارتش کنترل آن را به دست گرفت، بخشهای دیگری از سخنان ترامپ بود.
کرک رابطهای شخصی با ترامپ داشت و خط ارتباطی مستقیمی برای بحث درباره مسائل کلیدی با او برقرار کرده بود.
یک منبع مطلع به سیانان گفته بود که ترامپ، کرک را عضوی از خانوادهاش میدانست و مرگ او سبب وحشت، شوک و اندوهی عمیق در حلقه نزدیکان ترامپ شد.
ترامپ در بخش پایانی سخنانش اریکا، همسر چارلی کرک را در آغوش گرفت و همراه با او صحنه را ترک کرد.
ونس: بدون چارلی کرک اکنون ما در دولت نبودیم
جیدی ونس، معاون اول رییسجمهوری آمریکا، نیز یکی از سخنرانان این مراسم بود. او صحبتهایش را با انتقاد شدید از افرادی آغاز کرد که پس از کشته شدن کرک، مرگ او را جشن گرفتند و این رفتارها را «بدترین جنبههای انسانیت» نامید.
او در توصیف کرک گفت: «وقتی دوربینها خاموش بود، چارلی درست مثل وقتی رفتار میکرد که جلوی دوربین روشن بود و رفتارش با کارمندان و افراد عادی درست مثل رفتارش با رییسجمهور بود.»
ونس ادامه داد: «سال ۲۰۲۱ که یک نامزد گمنام در رقابتهای سنا بودم و هیچ جایگاهی در نظرسنجیها نداشتم، چارلی به من کمک کرد، نه به این خاطر که پیشبینی میکرد معاون رییسجمهوری آیندهام، بلکه فقط به این دلیل که دوست عزیزش بودم.»
او درباره دلیل این خصلت کرک گفت: «او باور داشت همه فرزندان خدا هستیم. شاید این همان میراث ماندگار چارلی باشد.»
ونس با اشاره به اینکه «مخالفان چارلی تلاش کردند او را ساکت کنند» تاکید کرد: «اکنون ما بلندتر از همیشه در مراسم یادبود او به جای چارلی سخن میگوییم.»
معاون رییسجمهوری آمریکا در نخستین دوشنبه پس از مرگ کرک اجرای پادکست هفتگی او را به عهده گرفت.
اعضای یک گروه تکتیرانداز در حال رصد مراسم یادبود چارلی کِرک
ونس، کرک را تمثیلی از «مهربانی، شجاعت و تعهد به گفتوگوی آزادانه» و یک «رهبر بزرگ آمریکایی» خواند و با اشاره به حضور تقریبا تمام اعضای کابینه در مراسم یادبود، گفت: «تمام دولت اینجاست، نه فقط به این دلیل که چارلی را دوست داشتیم، بلکه چون میدانیم بدون او ما اینجا نبودیم. او سازمانی را بنا نهاد که توازن سیاست در آمریکا را بازآرایی کرد.»
اریکا کرک: پاسخ به نفرت، نفرت نیست، قاتل چارلی را میبخشم
اریکا کرک، همسر چارلی کرک، در میان بغض و گریهای که بارها رشتهٔ سخنش را برید، سخنرانی کرد. او با تاکید بر اینکه «پاسخ به نفرت، نفرت نیست» گفت که تایلر رابینسون، جوان ۲۲ سالهای که به قتل همسرش متهم شده است، را میبخشد. او در حالی که میکوشید سخنانش را ادامه دهد، تکرار کرد: «من آن جوان را میبخشم، چون چارلی همیشه میخواست جوانانی شبیه به همان کسی که جانش را گرفت، نجات دهد.»
او که اوایل هفته بهعنوان مدیرعاملِ «ترنینگ پوینت یواِساِی» جایگزین چارلی کرک شد، هدایت این نهاد را بخشی از هدف مشترک خود و همسرش خواند و گفت: «شور و شوق او، شور و شوق من بود و اکنون این ماموریت، ماموریت من است.»
اریکا کرک تاکید کرد که برنامههای دانشگاهی این نهاد ادامه خواهند یافت و «ضرورت گفتوگو و اهمیت متمم اول قانون اساسی آمریکا» را اولویت این سازمان عنوان کرد.
متمم اول قانون اساسی آمریکا بر آزادی مذهب، آزادی بیان، آزادی مطبوعات، حق مردم در برگزاری آزادانه گردهماییها و حق درخواست از دولت برای حفظ امنیت این گردهماییها متمرکز است.
اریکا کرک تاکید کرد: «هیچ تروری هرگز نمیتواند مانع ایستادگی ما در دفاع از این حقوق شود، چون این خشونتها درست وقتی اتفاق میافتند که گفتوگو و توانایی و تمایل به ارتباط متوقف میشود.»
او در بخشی از سخنانش در مراسم یادبود، لحظهای را توصیف کرد که پیکر بیجان همسرش را دید: «در آن لحظه اندوهی را تجربه کردم که حتی نمیدانستم وجود دارد. بر لبهای چارلی لبخندی کمرنگ دیدم، لبخندی که به من میگفت چارلی رنج نکشید و هنگام مرگ ترس و عذابی وجود نداشت.»
تعداد قابل توجهی از نمایندگان جمهوریخواه کنگره آمریکا، اعضای کابینه و شخصیتهای سیاسی در این مراسم که با حضور بیش از ظرفیت حامیان کرک در استادیوم ۶۳ هزار نفری شهر گلندیل برگزار شد، شرکت داشتند.
سوزی وایلز، رییسدفتر کاخ سفید که مدیریت کمپین ترامپ در جریان انتخابات ۲۰۲۴ را بر عهده داشت، یکی از نخستین سخنرانان این مراسم بود. او که در جریان این کمپین مدتها از نزدیک با چارلی کرک کار کرده بود، او را بهخاطر ایجاد «قدرتمندترین جنبش جوانان در دوران کنونی» و «ترغیب رایدهندگان جوان» ستود.
او گفت: «چارلی فقط به کمپین رییسجمهوری ترامپ کمک نکرد؛ او تفاوت پیروزی از شکست را رقم زد.»
علاقهمندان به چارلی کرک از ساعتها پیش از شروع مراسم منتظر ورود به ورزشگاه بودند.
پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، در سخنرانیاش چارلی کرک را «جنگجویی» توصیف کرد که جنگ را «نه با سلاح، که با حقیقت، یک میکروفون و ذهنیاتش» به پیش برد.
او در اظهارات اخیرش در پنتاگون، کرک را «پیرو راستین مسیح و یک میهنپرست آمریکایی» خوانده و گفته بود که زندگی و حتی مرگ چاری کِرک به او امید میدهد.
رابرت اف. کندی جونیور، وزیر بهداشت ایالات متحده از دیگر سخنرانهای این مراسم بود. او کرک را با عیسی مسیح مقایسه کرد و گفت: «مسیح در ۳۳ سالگی درگذشت و با مرگش مسیر تاریخ را تغییر داد. چارلی در ۳۱ سالگی از دنیا رفت، زیرا خود را تسلیم کرده بود. او نیز اکنون مسیر تاریخ را تغییر داده است.»
تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، در مراسم یادبود کرک خواستار حفاظت از حق آزادی بیان شد و گفت که «سخنان کِرک سلاح او بودند.»
او ادامه داد: «چارلی آنچه را که پدران بنیانگذار آمریکا تصور میکردند، یعنی آزادی، حق اظهار نظر حتی وقتی با چیزی مخالفیم، زندگی کرد.»
او آزادی بیان را «پایه و اساس جمهوری دموکراتیک آمریکا« توصیف کرد و گفت: «ممکن است من با آنچه تو میگویی مخالف باشم، اما تا پای جان برای دفاع از حق تو برای بیان نظرت خواهم جنگید. ما باید به هر قیمتی از این ارزش محافظت کنیم زیرا بدون آن گم خواهیم شد.»
او در پایان صحبتهایش تاکید کرد که کِرک اهمیت و ارزش حفاظت از آزادی بیان را میدانست.
دونالد ترامپ جونیور، فرزند رییسجمهوری آمریکا و از دوستان نزدیک و صمیمی چارلی کرک، سخنرانیاش را با تاکید بر اینکه فردی احساساتی نیست آغاز کرد و ادامه داد: «با وجود این وقتی هفته گذشته، خبر ترور چارلی را که مثل برادر کوچکم بود، شنیدم، حقیقتا ویران شدم.»
او در میان تشویقهای پرشور حاضران شعار «ما همه چارلی هستیم» را سر داد. این شعار پس از حمله مردان مسلح به دفتر مجله شارلی اِبدو در ژانویه ۲۰۱۵ که به مرگ ۱۰ نفر از خبرنگاران این مجله انجامید، جهانی شد.
دانشمندان بریتانیایی مطالعهای برای بررسی این موضوع آغاز کردهاند که آیا آلودگی هوا میتواند باعث زوال عقل شود؟ این پژوهش، میتواند به توسعه داروهای جدیدی برای مقابله با پیشرفت بیماریهایی مانند آلزایمر منجر شود.
گاردین روز یکشنبه ۲۹ مهر در گزارشی نوشت دانشمندان بریتانیایی در آستانه راهاندازی پروژه تحقیقاتی چشمگیری هستند که نشان میدهد هوایی که تنفس میکنیم چگونه میتواند بر مغز ما تاثیر بگذارد.
به گفته دانشمندان، این تحقیق برای درک یک مشکل پزشکی مهم، یعنی چگونگی تاثیر آلودگی هوا بر بروز زوال عقل، حیاتی است.
در سالهای اخیر، دانشمندان دریافتند که آلودگی هوا یکی از خطرناکترین تهدیدها برای سلامت انسان است و نشان دادهاند که این آلودگی در بروز سرطان، بیماریهای قلبی، دیابت و بسیاری از مشکلات بهداشتی دیگر نقش دارد.
اکنون دانشمندان در موسسه فرانسیس کریک (Francis Crick) قرار است به بررسی ارتباط آلودگی هوا با پدیده زوال عصبی بپردازند.
این پروژه تحقیقاتی با عنوان «سرعت» (Rapid) که از سوی خیریه «مقابله با زوال عقل» تامین مالی شده است، از روز دوشنبه ۳۰ مهر بهطور رسمی آغاز خواهد شد.
ذرات کوچک آلاینده چطور منجر به زوال عقل میشوند؟
پروژه سرعت شامل بررسی دقیق فرآیندهایی است که ذرات کوچک آلاینده میتوانند منجر به زوال عقل شوند.
این تحقیق میتواند بینشی کلی درباره چگونگی تاثیر ذرات معلق در هوا بر بروز بیماریها ارائه دهد و همچنین به توسعه داروهای جدید برای مقابله با پیشرفت شرایطی مانند بیماری آلزایمر کمک کند.
پروفسور چارلز سوانتون، معاون مدیر بالینی موسسه کرک و از مدیران این پروژه گفت: «آلودگی هوا معمولا با زوال عقل مرتبط نیست. با این حال، اپیدمیولوژیستها بهتازگی دریافتهاند که ذرات موجود در هوا کاملا با خطر بیماریهای نورودژنراتیو (زوال عصبی) مرتبط هستند.»
او افزود: «ما میخواهیم دقیقا بفهمیم که چگونه ذرات ریز در هوا میتوانند تاثیرات عمیقی بر مغز ما داشته باشند و از این دانش برای توسعه داروهای جدیدی برای درمان زوال عقل استفاده کنیم.»
یک نوع کلیدی از آلودگی هوا، شامل معلقهای ریز ذرات جامد و قطرات مایع است.
این ذرات از اگزوز خودروها و کامیونها، کارخانهها، گرد و غبار، گردهها، آتشفشانها، آتشسوزیهای جنگلی و منابع دیگر تولید میشوند و بهعنوان ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری یا بهطور ساده PM2/5 شناخته میشوند.
این ذرات دارای قطری کمتر از ۲.۵ میلیونیم متر هستند که حدود ۳۰ برابر نازکتر از موی انسان است و بهقدری کوچکاند که میتوانند به عمق بدن انسان نفوذ کنند.
در مورد زوال عقل، پیام۲.۵ها هنگام تنفس و از طریق پیاز بویایی (olfactory bulb) وارد مغز میشوند.
پیاز بویایی یک ساختار عصبی در مغز است که در بالای حفره بینی قرار دارد و سیگنالهای بویایی را از گیرندههای موجود در بینی دریافت کرده و پردازش میکند. این بخش، نقش مهمی در درک و تشخیص بوها دارد.
به گفته پروفسور سوانتون، به نظر میرسد که پیام۲.۵ها در مغز، از سوی سلولهای ایمنی در سیستم عصبی مرکزی جذب میشوند و پس از آن است که احتمالا زوال عصبی آغاز میشود.
با این حال، این که این فرآیند چگونه پیش میرود و منجر به زوال عقل میشود، هنوز روشن نیست.
درک دقیق این فرایند، یکی از اهداف اصلی پروژه سرعت است تا بفهمیم چگونه پیام۲.۵ها موجب تشکیل تودههایی در بافت مغز میشوند که نشانه مشخص بیماری آلزایمر است.
سونیا گاندی، رییس آزمایشگاه زیستشناسی زوال عصبی در موسسه کرک و دانشگاه کالج لندن گفت: «ما شواهد خوبی از ارتباط بین قرارگیری در معرض ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری و بیماریهای مغزی مانند آلزایمر و پارکینسون داریم. اما هنوز نمیدانیم که آیا این ذرات واقعا زوال عصبی را بهطور مستقیم تحریک میکنند یا تنها فرایندی را که در افراد آسیبپذیر در حال وقوع است، تسریع میکنند.»
پژوهشگران موسسه کرک بر این باورند که آلودگی هوا از طریق سه مکانیسم مختلف میتواند باعث زوال عقل شود؛ بر اساس یکی از این مکانیسمها، ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری ممکن است بهطور مستقیم فرآیند تجمع پروتئینها را در مغز تسریع کنند و باعث بروز آلزایمر شوند.
به عبارت دیگر، ممکن است ورود ذرات معلق با توانایی مغز در پاکسازی تودههای پروتئینی تداخل ایجاد کند.
به بیانی ساده، این ذرات ۲.۵ میکرومتری با سیستم پاکسازی سلولهای بدن تداخل دارند و باعث میشوند حذف پروتئینهای عامل بیماریهایی مانند آلزایمر، دشوارتر شود.
سومین نظریه این است که پیام۲.۵ها به وسیله سلولهای ایمنی مغز به نام میکروگلیا جذب و احتمالا باعث میشوند که این سلولها، واکنشی التهابی را ایجاد و آغاز زوال عقل را تسریع کنند.
پژوهشگران برای تشخیص اینکه کدام مکانیسم در بروز زوال عقل نقش دارد، بر آزمایشهای درونکشتگاهی روی سلولهای بنیادی انسانی و همچنین مدلهای حیوانی تمرکز خواهند کرد.
سونیا گاندی در همین زمینه گفت: «زمانی که این مکانیسمها را با جزییات بیشتری درک کنیم، میتوانیم از این دانش برای توسعه درمانهایی استفاده کنیم که تاثیر آلودگیهای هوا را کاهش دهند.»
او اظهار امیدواری کرد که شاید روزی، بتوانیم از اثرات محیط بر بیماریهای مغزی پیشگیری کنیم.
یافتههای یک پژوهش جدید با موضوع تغییرات آب و هوایی نشان داد که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض دمای شدید با افت شناختی، بیماریهای کلیوی و سرطان پوست مرتبط است و امواج گرما میتواند مشکلات سلامت روان و شیوع بیماریهای عفونی را تشدید کند.
این تحقیق که از سوی پژوهشگران دانشگاه بریستول بریتانیا انجام شد، شامل نظرات دانشمندان برجسته آب و هوا، هواشناسان و پزشکان بهداشت عمومی است.
بر اساس یافتههای این پژوهش، قرار گرفتن طولانیمدت در دمای شدید ارتباط مستقیمی با زوال شناختی، بیماری کلیوی، سرطان پوست و گسترش بیماریهای عفونی دارد.
دان میچل، نویسنده اصلی این پژوهش، اعلام کرد محققان از برخی «پیوندهای قوی» میان این بیماریها و امواج گرما آگاه هستند و این امر «موجب نگرانی قابل توجهی» شده است.
سخنگوی دانشگاه بریستول گفت: «در حالی که تاثیر منفی تغییرات آب و هوایی بر سلامت قلب و ریه به طور گستردهای شناخته شده، این تحقیق تصویر جامعتری از پیامدهای مرتبط ارائه میدهد.»
کارشناسان دریافتند که «تکرار و افزایش تغییرات آب و هوایی، مانند موج گرما و سیل، مشکلات سلامت روانی و گسترش بیماریهای عفونی را تشدید میکند.»
زنگ خطر بیماریهای پنهان
این مطالعه همچنین نشان میدهد که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض گرما میتواند خواب را مختل کند که این امر با زوال شناختی، بیماری آلزایمر و زوال عقل مرتبط است.
هوای سرد نیز ممکن است منجر به صدمات جسمی، مانند زمین خوردن یا تضعیف سلامت روانی، از جمله گوشهگیری شود و درد مفاصل و بیتحرکی را بر اثر نشستن و دراز کشیدن بیش از حد افزایش دهد.
میچل، استاد علوم آب و هوا در دانشگاه بریستول گفت: «این تحقیق عمدتا عوارض بالقوه بسیار جدی ناشی از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض تغییرات آب و هوایی را نشان میدهد که تاکنون در ارزیابیهای مشابه به آن پرداخته نشده است.»
او افزود که اطلاعات کافی در مورد اینکه چگونه دماهای گرمتر یا سیل مداوم ممکن است با بیماریهای مختلف مرتبط باشد، وجود ندارد.
با این حال، این پژوهشگر تاکید کرد که فشار گرمایی مداوم و چندساله احتمالا بیماریهای زمینهای مانند بیماریهای کلیوی را تشدید میکند اما برای تعیین اثرات بلندمدت آن، باید تحقیقات بیشتری انجام شود.
میچل ادامه داد: «با استفاده از نمونه بریتانیا ما زمینه را برای تجزیه و تحلیل کامل و جهانی ارتباط میان تغییرات آب و هوایی و سلامت فراهم کردهایم.»
یونیس لو، یکی دیگر از نویسندگان این تحقیق گفت که گامهای بعدی شامل تجزیه و تحلیل دادههای بلندمدت بیشتر در کنار «عوامل دیگری است که در طول زمان بر سلامتی تاثیر میگذارند».
تغییرات اقلیمی ناشی از تغییر درازمدت میانگین دمای زمین است که شرایط آب و هوایی را عوض میکند.
در طول یک دهه گذشته، دمای زمین به طور متوسط حدود ۱.۲ درجه سانتیگراد گرمتر از اواخر قرن ۱۹ بوده است.
اکنون تایید شده که گرمایش جهانی در دوره ۱۲ ماهه بین فوریه ۲۰۲۳ تا ژانویه ۲۰۲۴ از ۱.۵ درجه سانتیگراد فراتر رفته است.
پیامدهای افزایش دما که به دلیل تغییرات آب و هوایی ناشی از فعالیتهای انسان رخ داده، با پدیده النینو تشدید و باعث شده سال ۲۰۲۳ گرمترین سال ثبت شده در تاریخ باشد.