روزنامه جروزالم پست گزارش داد که علیرغم تیره شدن روابط لندن و تلآویو، ماموریتهای شناسایی نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا بر فراز نوار غزه همچنان ادامه دارد؛ ماموریتهایی که هدف از آنها، کمک به اسرائیل برای یافتن گروگانهای دربند در غزه اعلام شده است.
بر اساس این گزارش، مقامهای بریتانیایی تایید کردهاند که از آغاز جنگ میان اسرائیل و حماس، چندین هواپیمای شناسایی بریتانیایی از پایگاههایی در قبرس برخاسته و بر فراز غزه پرواز کردهاند.
این ماموریتها، بهویژه با هدف شناسایی موقعیت گروگانها و انتقال اطلاعات به طرف اسرائیلی انجام شده است.
هرچند وزارت دفاع بریتانیا نوع دقیق هواپیماهای مورد استفاده را اعلام نکرده، دادههای پروازی نشان میدهد که هواپیماهای پیشرفته (شدو آر وان) که در عملیاتهای گذشته نقش کلیدی داشتهاند، تاکنون صدها ماموریت بر فراز غزه انجام دادهاند.
منابع نظامی به جروزالم پست گفتهاند این هواپیماها اکنون به بریتانیا بازگشتهاند و دیگر در پایگاه آکروتیری در قبرس مستقر نیستند، اما پروازهای شناسایی همچنان در حال اجراست.
در بحبوحه تنشهای دیپلماتیک اخیر میان لندن و تلآویو، دولت بریتانیا اعلام کرده اگر اسرائیل اقدام موثری برای مهار بحران انسانی در غزه نکند، در ماه سپتامبر کشور مستقل فلسطین را به رسمیت خواهد شناخت. این تصمیم خشم مقامهای اسرائیلی را بهدنبال داشته و روابط دوجانبه را به پایینترین سطح در سالهای گذشته رسانده است.
با وجود این فضای پرتنش، منابع وزارت دفاع بریتانیا به جروزالم پست گفتهاند که ماموریتهای اطلاعاتی در غزه همچنان ادامه دارد و تنها اطلاعاتی با اسرائیل به اشتراک گذاشته میشود که به یافتن گروگانها کمک کند. به گفته این منابع، هدف این عملیاتها صرفا انسانی و ناظر بر تلاشها برای آزادی گروگانها عنوان شده است.
پیش از این نیز در سال گذشته روزنامه نیویورکتایمز به نقل از دو مقام وزارت دفاع آمریکا گزارش داد که ایالات متحده از سال گذشته پهپادهای شناسایی خود را برای کمک به شناسایی محل نگهداری گروگانها، بر فراز نوار غزه به پرواز درآورده بود.
به گفته این مقامات، ماموریت این پهپادها صرفا اطلاعاتی بوده و در پشتیبانی از عملیات نظامی ارتش اسرائیل نقشی نداشته است.
از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که گروه حماس با حملهای گسترده به جنوب اسرائیل، بیش از ۲۵۰ نفر را گروگان گرفت، بحران گروگانها به یکی از محورهای اصلی جنگ غزه تبدیل شد. گروگانها شامل شهروندان اسرائیلی، خارجی و دو تابعیتی بودند که برخی از آنها در جریان حمله کشته یا مفقود شدند.
گفته میشود حدود ۲۰ نفر از گروگانها هنوز زندهاند، از جمله تعدادی نظامی. حماس شماری را در گذر زمان آزاد کرد، عمدتا در قالب تبادل اسرا. گزارشها حاکی از آن است که گروگانها در تونلهای زیرزمینی و مناطق مختلف غزه نگهداری میشوند. سرنوشت بسیاری از آنها همچنان نامعلوم است.
در این تحلیل آمده است که «سلاح نهایی» ــ یعنی بمب اتم ــ نهتنها از صحنه منازعات جهانی حذف نشده، بلکه در حال تبدیلشدن به یک ابزار تهدید روزمره در تقابلهای ژئوپلیتیک است.
فارنپالیسی با یادآوری نقلقولی از مایکل هیرش در سالگرد ۷۵ سالگی بمباران هیروشیما مینویسد: «بیش از آنکه از آن فاجعه درس بگیریم، امروز بیش از هر زمان دیگری به تکرار آن نزدیک شدهایم؛ آن هم در حالیکه رهبران کنونی ــ بهویژه دونالد ترامپ ــ خود عاملی برای افزایش خطر شدهاند.»
این نشریه با اشاره به تنشهای فعال میان قدرتهای هستهای مینویسد که از جبهههای شرق اروپا تا شبهقاره هند و شبهجزیره کره، کشورهایی با زرادخانه اتمی درگیر منازعات فعال یا در آستانه درگیری مستقیم با یکدیگر هستند.
در اروپا، روسیه بارها با تهدید به استفاده از تسلیحات هستهای تلاش کرده مانع حمایت نظامی ناتو از اوکراین شود. در آسیا، حمله تروریستی به کشمیر در آوریل گذشته موجب درگیری مسلحانه میان هند و پاکستان شد؛ دو کشوری که پیشزمینهای از جنگهای اتمی بالقوه دارند.
در عین حال، اسرائیل و آمریکا نیز با حمله به تاسیسات هستهای ایران در ژوئن گذشته تلاش کردند برنامه اتمی تهران را متوقف کنند، اما این نگرانی وجود دارد که جمهوری اسلامی پروژه تسلیحاتی خود را از نو آغاز کند.
به نوشته فارنپالیسی، در شرایطی که مذاکرات کنترل تسلیحات در جهان در حال اضمحلال است، تنها راه جلوگیری از فاجعه، ساخت چارچوبهایی برای مدیریت تنش میان قدرتهای هستهای است.
فارنپالیسی با اشاره به تجربه جنگ سرد تاکید میکند که در آن دوره، وجود خطوط ارتباط اضطراری میان واشنگتن و مسکو ــ موسوم به "هاتلاین" ــ عامل کلیدی در مهار بحرانها بود. اما امروز، نهتنها تماس نظامی رسمی میان روسیه و ناتو وجود ندارد، بلکه در جنوب آسیا نیز تماس میان فرماندهان ارشد نظامی هند و پاکستان به دلیل بیاعتمادی متقابل و نبود کانالهای دیپلماتیک بالا دچار اختلال است.
این در حالی است که با وجود تهدیدهای لفظی روسیه، این کشور از حمله به مسیرهای ارسال تسلیحات ناتو به اوکراین اجتناب کرده؛ اقدامی که به تعبیر فارنپالیسی میتواند نشانه کارکرد بازدارندگی هستهای باشد، اما نمیتوان به آن اتکا کرد.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که ایجاد مجدد کانالهای روشن و باثبات ارتباطی، پیش از آغاز بحران، میتواند امکان کاهش سریع تنشها را فراهم کند. نویسندگان پیشنهاد میکنند که هند و پاکستان خطوط ارتباطی مستقیم میان دفاتر نخستوزیر و کانالهای پنهانی میان مشاوران امنیت ملی ایجاد کنند تا در زمان تشدید تنشها، ابزارهای جایگزین برای گفتوگو در اختیار داشته باشند.
فارنپالیسی همچنین از روند فروپاشی رژیمهای عدم اشاعه هستهای، از جمله افول نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مواجهه با برنامه ایران، ابراز نگرانی کرده و هشدار میدهد که تهران، این نهاد را بهعنوان ابزار دخالت سیاسی غرب میبیند. این گزارش تاکید میکند که کشورهایی از جنوب جهانی باید از ماموریت غیرسیاسی آژانس حمایت علنی کنند تا اعتماد به آن حفظ شود.
این نشریه با اشاره به بیانیه مشترک سران گروه ۲۰ در سال ۲۰۲۲ که به ابتکار اندونزی منتشر شد، یادآور میشود که قدرتهای بزرگ باید بار دیگر تاکید کنند که استفاده یا تهدید به استفاده از سلاح هستهای «غیرقابلقبول» است. این موضوع باید بهویژه پیش از برگزاری نشست بازنگری معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای در سال آینده، مورد تاکید مجدد قرار گیرد.
در پایان این گزارش آمده است: اگرچه از نخستین استفاده نظامی از بمب اتمی در تاریخ ۶ اوت ۱۹۴۵ در هیروشیما، و آخرین مورد آن در ۹ اوت همان سال در ناگازاکی، تاکنون استفاده مجددی از این سلاح مرگبار در جنگ نشده، اما حفظ این رکورد نیازمند اقدامات فوری و هدفمند در حوزه کاهش خطر است. بهگفته فارنپالیسی، اگر جهان در برابر خطرات کنونی بیتفاوت بماند، ممکن است این فاصله هشتاد ساله، پایان ناتمام یک موفقیت تاریخی باشد.
ترامپ تهدید کرده است که اگر پوتین با پایان دادن به جنگ موافقت نکند، تحریمهای جدیدی علیه روسیه وضع خواهد شد و همزمان تعرفهای ۱۰۰ درصدی برای کشورهای خریدار نفت روسیه، به ویژه چین و هند، اعمال خواهد کرد.
سه منبع آگاه در کرملین به رویترز گفتهاند که پوتین همچنان بر این باور است که روسیه در حال پیروزی است، و به اثربخشی بیشتر تحریمهای جدید پس از چندین موج تحریم اقتصادی در سه سال و نیم گذشته تردید دارد.
دو منبع دیگر نیز به رویترز گفتهاند که اگرچه پوتین نمیخواهد ترامپ را عصبانی کند و به این میاندیشد که ممکن است فرصتی را برای بهبود روابط با واشینگتن و غرب از دست دهد، با این حال، اهداف جنگی او در اولویت قرار دارند.
بهگفته یکی از این منابع، «هدف پوتین، تصرف کامل مناطق دونتسک، لوهانسک، زاپروژیا و خرسون است؛ مناطقی که روسیه آنها را متعلق به خود میداند. رییسجمهوری روسیه تنها پس از تصرف کامل این چهار منطقه گفتگوهای صلح را آغاز خواهد کرد.»
جیمز راجرز، نویسنده کتاب «بازگشت روسیه» نیز به رویترز گفت: «اگر پوتین بتواند چهار منطقهای را که بهنام روسیه اعلام شدهاند بهطور کامل تصرف کند، میتواند ادعا کند که جنگ او در اوکراین به اهدافش رسیده است.»
منبع نخست افزود که مذاکرات سهگانه بین هیئتهای روسی و اوکراینی از ماه مه تاکنون، تلاشی از سوی مسکو بوده تا به ترامپ ثابت کند پوتین در پی رد صلح نیست؛ با این حال، این گفتگوها صرفاً شامل تبادلات انساندوستانه بودهاند و محتوای جدی دیگری نداشتهاند.
روسیه میگوید آماده توافق صلح طولانیمدت در مذاکرات است اما در عین حال تاکید کرده که اختلاف دو طرف بسیار عمیق است. پوتین هفته گذشته این مذاکرات را مثبت ارزیابی کرده بود.
مطالبات رسمی مسکو شامل خروج کامل نیروهای اوکراینی از این چهار منطقه و پذیرش وضعیت بیطرفانه از سوی کییف به همراه محدودیت در توان نظامی است؛ خواستههایی که اوکراین آنها را رد کرده است.
در نشانهای از احتمال رسیدن به توافق پیش از ضربالاجل، انتظار میرود استیو ویتکوف، فرستاده ویژه ترامپ این هفته به روسیه سفر کند. قرار است او چهارشنبه ۱۵ مرداد با پوتین دیدار کند. این در حالی است که تنشهای لفظی بین ترامپ و مسکو بر سر خطر جنگ هستهای افزایش یافته است.
روسیه دوشنبه ۱۳ مرداد اعلام کرد دیگر خود را متعهد به تعلیق یکجانبه استقرار موشکهای کوتاهبرد و میانبرد هستهای نمیداند.
کرملین به درخواست رویترز برای اظهارنظر در این زمینه پاسخ نداده است. این خبرگزاری در عین حال تاکید کرده که بهدلیل حساسیت موضوع نام منابع خود را فاش نکرده است.
ترامپ که پیشتر پوتین را تحسین میکرد و از احتمال معاملههای پرسود بین دو کشور سخن میگفت، اخیراً بارها ناامیدی خود را از رییسجمهوری روسیه ابراز کرده است.
او سخنان پوتین را «چرت و پرت و مزخرف» خوانده و بمباران مداوم کییف و سایر شهرهای اوکراینی از سوی روسیه را «نفرتانگیز» توصیف کرده است. کرملین گفته است که این اظهارنظرها را ثبت کرده، با این همه به آنها پاسخی نداده است.
یولیا سویریدنکو، نخستوزیر اوکراین، هفته گذشته پس از حمله هوایی شدید روسیه که جان ۳۱ نفر،از جمله پنج کودک، را در کییف گرفت و آن را پاسخ مسکو به ضربالاجل ترامپ خواند، خواستار فشار حداکثری جهانی بر روسیه شد.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در پاسخ به درخواست برای توضیحی در این مورد گفت: «رییسجمهوری ترامپ میخواهد کشتار متوقف شود، به همین دلیل است که تسلیحات آمریکایی را به اعضای ناتو میفروشد و اگر پوتین با آتشبس موافقت نکند، او را با تعرفهها و تحریمهای شدید تهدید میکند.»
پیشروی روسیه و زمان نامناسب برای پایان جنگ
رویترز همچنین بهنقل از یکی از منابع خود نوشت که پوتین همچنان در خلوت نگران وخامت روابط با آمریکا است. او هنوز امید دارد روسیه بتواند مجدداً با آمریکا رابطه دوستی برقرار و با غرب تجارت کند، او نگران تنشی است که بین مسکو و واشینگتن شکل گرفته است.
با این حال، با پیشروی نیروهای روسیه در میدان جنگ و فشار نظامی سنگینی که بر اوکراین وارد میشود، پوتین معتقد است که اکنون زمان پایان جنگ نیست.
این منبع آگاه افزود نه مردم روسیه و نه ارتش این کشور توقف جنگ در این شرایط را درک نخواهند کرد.
جیمز راجرز نیز گفت که پوتین سرمایه سیاسی و میراث خود را در این جنگ گذاشته است: او خودش را بخشی از سنت قدرتمندی میداند که مقابل غرب و جهان ایستاده و از منافع روسیه دفاع میکند.
یک منبع دیگر نیز به رویترز گفت: «پوتین ارزش روابط با ترامپ را درک میکند و نمیخواهد او را عصبانی کند، اما او اولویتی مهم دارد؛ پوتین نمیتواند صرفاً به خواست ترامپ جنگ را متوقف کند.»
منبع سوم نیز که با روند تصمیمگیری در کرملین آشناست تاکید کرد روسیه میخواهد تمام چهار منطقه را تصرف کند و توقف در این مقطع، در زمان اوج پیشروی زمینی بیمعناست.
بر اساس گزارش گروه تحلیلی بلکبرد مستقر در فنلاند، اوکراین طی سه ماه گذشته برخی از بزرگترین شکستهای خود و واگذاری بخشی از خاک خود را تجربه کرده؛ در حال حاضر حدود یکپنجم خاک اوکراین در اشغال روسیه است.
به گفته یکی دیگر از منابع، ستاد کل ارتش روسیه پیشبینی کرده است که جبهه اوکراین در طی دو تا سه ماه آینده فرو خواهد پاشید.
با این حال، بر اساس گزارش ماه ژوئن مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی واشینگتن، مناطق تسخیرشده اخیر از سوی روسیه نسبتاً کوچک هستند و روسیه از آغاز سال گذشته تاکنون توانسته تنها حدود پنج هزار کیلومتر مربع را، که معادل کمتر از یک درصد کل خاک اوکراین است، تصرف کند.
منابع نظامی اوکراینی و غربی اذعان میکنند روسیه در حال پیشروی است، اما به کندی و با تلفات سنگین. وبلاگنویسان جنگی روس میگویند نیروهای مسکو در حمله تابستانی اخیر در مناطقی که موقعیت جغرافیایی و فضای شهری به نفع اوکراین بودهاند، درگیر شدهاند؛ با وجود این آنها گمان میکنند که مناطق دیگر باید سریعتر تسخیر شوند.
یکی از منابع نزدیک به کرملین درباره تهدید ترامپ گفت که تهدید او «دردناک و ناخوشایند» است، اما فاجعهبار نیست.
یک منبع آشنا با فرآیند تصمیمگیری در رهبری روسیه نیز گفت که در مسکو این احساس وجود دارد که «آنها دیگر نمیتوانند آسیب بیشتری به ما وارد کنند.»
همچنین مشخص نیست که ترامپ تهدید خود را اجرایی میکند یا نه؛ بهگفته این فرد، «او قبلاً هم تهدید کرده و بعد عمل نکرده، یا نظرش را تغییر داده است.»
او افزود تصور اینکه چین به دستور ترامپ خرید نفت روسیه را متوقف کند دشوار است و این اقدامات ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد و قیمت نفت را افزایش دهد.
براساس دادههای تجاری سازمان ملل متحد، در نتیجه دورهای قبلی تحریمها، صادرات نفت و گاز روسیه متحمل ضررهای سنگین شده و سرمایهگذاری مستقیم خارجی در این کشور در سال گذشته ۶۳ درصد کاهش یافته است. همچنین حدود ۳۰۰ میلیارد دلار از داراییهای بانک مرکزی روسیه در حوزههای قضایی خارجی مسدود شده است.
با این حال، توانایی روسیه برای جنگ آسیب چندانی ندیده است و دلیل این امر تا حدودی بهخاطر تامین مهمات از کره شمالی و واردات قطعاتی با کاربردهای دوگانه از چین بوده که که تولید تسلیحات را بهطور گسترده افزایش دادهاند. کرملین بارها گفته است روسیه دارای نوعی «مصونیت» در برابر تحریمهاست.
ترامپ نیز با تاکید بر اینکه مسکو در دور زدن این تحریمها تبحر دارد، گفته است: «آنها بازیگرانی زیرک هستند و در اجتناب از تحریمها بسیار خوباند؛ بنابراین باید ببینیم چه میشود.»
در این بیانیه که سهشنبه ۱۴ مرداد منتشر شد، آمده است: «بنیاد بشردوستانه غزه نمونهای کاملا نگرانکننده از چگونگی سوءاستفاده از کمکهای بشردوستانه برای اهداف پنهان نظامی و ژئوپولیتیکی است؛ اقدامی که نقض جدی قوانین بینالمللی به شمار میرود.»
کارشناسان و گزارشگران سازمان ملل هشدار دادند: «درهمتنیدگی نهادهای اطلاعاتی اسرائیل، پیمانکاران آمریکایی و نهادهای غیردولتی مبهم» در فرآیند ارسال و توزیع کمکهای بشردوستانه در غزه، «ضرورت نظارت و اقدام فوری بینالمللی تحت نظارت سازمان ملل را برجسته میکند».
در هفتههای اخیر، تشدید قحطی و گرسنگی در غزه واکنش فعالان و نهادهای حقوق بشری را برانگیخته است.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل روز ۳۱ تیر ماه اعلام کرد از زمان آغاز فعالیت بنیاد بشردوستانه غزه، تیراندازی نیروهای اسرائیلی به فلسطینیانی که در تلاش برای دریافت کمکهای غذایی بودند، به کشته شدن بیش از هزار نفر انجامیده است.
۷۵ درصد قربانیان در نزدیکی مراکز وابسته به این بنیاد جان خود را از دست دادند.
«کمکرسانی به غزه به سازمان ملل و نهادهای مدنی واگذار شود»
کارشناسان و گزارشگران سازمان ملل در ادامه بیانیه خود، از نامگذاری «بنیاد بشردوستانه غزه» انتقاد کردند و آن را «توهینی به ماهیت و اصول فعالیتهای بشردوستانه» دانستند که به گفته آنان، بهعنوان «پوششی انساندوستانه» برای اقدامات اسرائیل عمل میکند.
آنها تاکید کردند: «برای بازگرداندن اعتبار و اثربخشی کمکهای بشردوستانه، باید بنیاد بشردوستانه غزه منحل و مدیران آن پاسخگو شوند. همچنین باید مدیریت و توزیع کمکهای حیاتی در اختیار بازیگران مجرب و انساندوست از جمله سازمان ملل و جامعه مدنی قرار گیرد.»
نام ۱۹ گزارشگر ویژه و شماری از کارشناسان و اعضای کارگروههای سازمان ملل در میان امضاکنندگان این بیانیه به چشم میخورد. فرانچسکا آلبانیز، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر در سرزمینهای اشغالی فلسطینی، یکی از امضاکنندگان این بیانیه است.
پیشتر در ۱۸ تیر، ایالات متحده با انتقاد از «اقدامات غیرمشروع و شرمآور» آلبانیز علیه اسرائیل و آمریکا، او را در فهرست تحریمهای خود قرار داده بود.
گزارشگران ویژه کارشناسان مستقلی هستند که تحت ماموریت شورای حقوق بشر سازمان ملل فعالیت میکنند. به همین دلیل، مواضع آنها لزوما بازتابدهنده دیدگاه رسمی سازمان ملل نیست.
بنیاد بشردوستانه غزه میگوید تاکنون بیش از یک میلیون و ۷۶۰ هزار بسته غذایی در میان ساکنان غزه توزیع کرده است.
