بیست سناتور آمریکایی روز چهارشنبه قطعنامهای را پیشنهاد کردند که از سه کشور اروپایی فرانسه، آلمان و بریتانیا میخواهد تا در اسرع وقت «مکانیسم ماشه» سازمان ملل علیه حکومت ایران را فعال کنند.
این اقدام یک ماه پس از حملات آمریکا و اسرائیل به سایتهای هستهای در ایران انجام میشود و در حالی است که قرار است نمایندگان ایران و اروپا روز جمعه در استانبول برای مذاکرات هستهای دیدار کنند.
سناتور پیت ریکتس در نطق خود در صحن سنا گفت: «اکنون فرصتی وجود دارد تا مسیر خاورمیانه را بهکلی تغییر دهیم، اما این پنجره بسته خواهد شد مگر اینکه ایران را قانع کنیم که برنامه تسلیحات هستهایاش تحت هیچ شرایطی قابلپذیرش نیست، تمام.»
ریکتس، سناتور جمهوریخواه از ایالت نبراسکا، افزود: «به همین دلیل این قطعنامه از سه کشور اروپایی (E3) میخواهد که فوراً تحریمها را بازگردانند. نباید اجازه دهیم ایران از پاسخگویی فرار کند.»
بر اساس توافق هستهای سال ۲۰۱۵ که اکنون عملاً به پایان رسیده، هر یک از طرفهای مشارکتکننده حق دارند در صورت نقض تعهدات از سوی حکومت ایران، سازوکار بازگشت تحریمها را فعال کنند.
با وجود خسارات سنگین در جریان درگیریهای اخیر، جمهوری اسلامی همچنان بر تداوم غنیسازی پافشاری میکند و برنامه هستهای خود را دستاوردی ملی و صلحآمیز میداند.
ریکتس گفت: «برای استفاده از این لحظه حساس، آمریکا و متحدانش باید بیشترین فشار ممکن را اعمال کنند تا ایران وادار شود بهطور دائم و قابل راستیآزمایی، برنامه هستهای خود از جمله توان غنیسازی را متوقف کند.»
سناتور جیم ریش، از دیگر پیشنهاددهندگان این قطعنامه، در گفتوگو با ایراناینترنشنال تأکید کرد که قانونگذاران خواهان فعالسازی فوری مکانیسم ماشه از سوی اروپا هستند.
رِیش، سناتور جمهوریخواه از آیداهو، گفت: «واضح است که نیت رژیم ایران ساخت سلاح هستهای است. این موضوع غیرقابلقبول است و باید متوقف شود.»
او افزود: «رئیسجمهوری کمپین فشار حداکثری علیه ایران را دوباره فعال کرده است. این سیاست در گذشته مؤثر بود و میتواند دوباره موثر واقع شود. ما همین مسیر را ادامه خواهیم داد.»
این در حالی است که دوروتی شی، سفیر آمریکا در سازمان ملل، نیز چهارشنبه در نشست شورای امنیت گفت که ایران اکنون در «نقطهای حساس» قرار دارد و جمهوری اسلامی باید میان دو مسیر تصمیم بگیرد؛ ادامه نقض تعهدات هستهای و حمایت از گروههای نیابتی، یا بازگشت به دیپلماسی معنادار برای پایاندادن به برنامه تسلیحاتیاش.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، در حاشیه نشست شورای امنیت سازمان ملل در واکنش به احتمال فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی تروئیکای اروپایی هشدار داد این تهدیدها ممکن است تهران را به خروج از انپیتی، معاده عدم اشاعه سلاحهای هستهای، سوق دهد.
او گفت: «آنها حق چنین اقدامی را ندارند؛ در صورت فعالسازی، ما پاسخ خواهیم داد.»
قرار است معاونان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، بریتانیا، فرانسه و آلمان جمعه در استانبول با یکدیگر دیدار کنند.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه چهارشنبه اول مرداد در حاشیه سفر خود به نیویورک اعلام کرد این هیئت، برای گفتوگو درباره چارچوب جدید همکاری میان ایران و آژانس به تهران خواهد آمد، نه برای بازدید از سایتهای هستهای.
غریبآبادی جزئیات بیشتری از محتوای گفتوگوها ارائه نکرد، اما گفت که این رایزنیها در چارچوب تلاشهای جاری برای حل مسائل باقیمانده میان تهران و آژانس انجام خواهد شد.
این هیئت در حالی به ایران سفر خواهد کرد که عراقچی ۲۱ تیر گفته بود: «اینکه بازرسان آژانس بتوانند به مراکز هستهای نزدیک شوند برای ما هم جنبه امنیتی دارد و هم ایمنی خود بازرسان مطرح است که باید بررسی شوند.»
بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی که در جریان درگیری اخیر میان اسرائیل و جمهوری اسلامی در تهران حضور داشتند، به دلایل امنیت جمعه ۱۳ تیر بهصورت زمینی از ایران خارج شدند.
والاستریت ژورنال همان روز نوشت: «بازرسان از زمان حمله اسرائیل به ایران در ۲۳ خرداد در تهران مستقر بودند و امکان بازدید از سایتهای هستهای ایران را نداشتند.»
لارنس نورمن، خبرنگار این رسانه، نیز گزارش داد بازرسان از طریق مرز زمینی ایران را ترک کرده و به ارمنستان رفتهاند.
اجازه ساخت بمب را به ایران نمیدهیم
استیو دینز، سناتور جمهوریخواه و عضو کمیته روابط خارجی سنا، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز با اشاره به اظهارات اخیر عراقچی درباره صلحآمیر بودن برنامه هستهای ایران گفت: «اگر واقعا برای مقاصد صلحآمیز است، چرا صدها متر زیر زمین این کار را انجام میدهند؟ چرا نه در فضای باز؟»
او افزود: «اگر هدفشان انرژی هستهای است، میتوانند بدون غنیسازی، آن را به دست بیاورند. دلیل غنیسازی اورانیوم این است که میخواهند بمب بسازند.»
دینز تاکید کرد آنها «شعار مرگ بر آمریکا، مرگ بر اسرائیل» میدهند، بنابراین بهتر است مراقب حرفهایی که میزنند باشند.
این سناتور جمهوریخواه تاکید کرد: «ما اجازه نخواهیم داد، و اسرائیل هم اجازه نخواهد داد که ایران بمب اتمی بسازد.»
متیو ویتاکر، سفیر آمریکا در ناتو ۳۱ تیر گفته کسی در دولت آمریکا سخنان عراقچی را باور نمیکند.
رییس جمهوری ایالات متحده دوشنبه ۳۰ تیر بار دیگر با تاکید بر «نابودی» تاسیسات هستهای ایران، به جدال لفظی با شبکه سیانان ادامه داد و نوشت: «شبکه جعلی سیانان باید خبرنگار قلابیاش را سریعتر اخراج کند و از من و خلبانان بزرگی که سایتهای هستهای ایران را نابود کردند عذر بخواهد.»
سیانان اوایل تیر گزارش داد که بر اساس ارزیابی اولیه سازمان اطلاعات دفاعی آمریکا حملات هوایی به سه سایت هستهای ایران زیرساختهای اصلی برنامه هستهای جمهوری اسلامی را نابود نکرده و حداکثر توانسته است برنامههای هستهای را چند ماه به تعویق بیندازد. این گزارش بر تیرگی رابطه ترامپ با این رسانه افزود.
پست اخیر ترامپ درباره تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی واکنشی به مصاحبه تازه وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی با شبکه خبری فاکس است.
عباس عراقچی در بخشی از گفتوگوی روز دوشنبهاش با برت بِر، مجری برنامه «گزارش ویژه» خسارتهای وارد آمده به تاسیسات هستهای ایران در اثر حملات ماه گذشته آمریکا را «شدید» توصیف کرد.
در همین حال، کارولین لِویت، سخنگوی کاخ سفید هم در نشست رسانهای دوشنبه ۳۰ خرداد گفت: «تا آنجا که میدانم دولت همچنان در صورتی که مذاکره با ایران را ضروری بداند، برای چنین گفتوگویی آماده است.»
در حالی که آمریکا، اسرائیل و اروپا خواهان توقف کامل غنیسازی اورانیوم در خاک ایران هستند، عباس عراقچی تاکید کرد که جمهوری اسلامی دست از غنیسازی اورانیوم نخواهد کشید.
عراقچی گفت: «برنامه غنیسازی ما برایمان بسیار عزیز است و نمیتوانیم از آن دست بکشیم زیرا دستاورد دانشمندان ماست و اکنون مسئلهای مربوط به غرور ملی است.»
او افزود: « هدف اصلی آمریکا برای متوقف کردن برنامه هستهای ایران از طریق جلوگیری کامل از هرگونه غنیسازی، به احتمال زیاد محقق نخواهد شد؛ حتی با وجود تهدیدهای سنگین بینالمللی و تحریمهای شدید.»
ترامپ در یادداشت خود در شبکه اجتماعی تروث سوشیال به این بخش از سخنان عراقچی واکنشی نشان نداد.
عراقچی در حالی این اظهارات را مطرح کرد که معاونان او قرار است جمعه با همتایان خود از سه کشور بریتانیا، فرانسه و آلمان در استانبول ملاقات و درباره آینده فعالیتهای هستهای ایران گفتوگو کنند.
هفته گذشته سه کشور اروپایی به جمهوری اسلامی هشدار داده بودند که فورا گفتوگوهای دیپلماتیک را از سر بگیرد و برای حل مسئله هستهای قدمهایی ملموس بردارد، در غیر اینصورت نهم شهریور مکانیسم ماشه فعال خواهد شد.
عراقچی دوشنبه ۳۰ تیر در گفتوگو با فاکسنیوز گفت: «برنامه غنیسازی ما برایمان بسیار عزیز است و نمیتوانیم از آن دست بکشیم زیرا دستاورد دانشمندان ماست و اکنون مسئلهای مربوط به غرور ملی است.»
او افزود: «هدف اصلی آمریکا برای متوقف کردن برنامه هستهای ایران از طریق جلوگیری کامل از هرگونه غنیسازی، به احتمال زیاد محقق نخواهد شد؛ حتی با وجود تهدیدهای سنگین بینالمللی و تحریمهای شدید.»
عراقچی در بخشی از گفتوگو با برت بِر، مجری برنامه «گزارش ویژه»، خسارتهای وارد آمده به تاسیسات هستهای ایران در اثر حملات ماه گذشته آمریکا را «شدید» توصیف کرد، اما از اظهار نظر درباره سرنوشت اورانیوم غنیشده شانه خالی کرد.
او ادامه داد: «تاسیسات ما آسیب دیدهاند، آسیب جدی. سازمان انرژی اتمی در حال ارزیابی میزان دقیق آسیب است، اما تا آنجا که من اطلاع دارم، این آسیبها جدی بودهاند و باعث توقف کامل فرآیند غنیسازی شدهاند.»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در حالی هرگونه احتمال توقف غنیسازی را رد کرده که قرار است معاونان او چهار روز دیگر با معاونان وزیران امور خارجه سه کشور بریتانیا، فرانسه و آلمان درباره آینده فعالیتهای هستهای مذاکره کنند.
هفته گذشته سه کشور اروپایی به جمهوری اسلامی هشدار داده بودند که فورا گفتوگوهای دیپلماتیک را از سر بگیرد و برای حل مسئله هستهای قدمهایی ملموس بردارد، در غیر اینصورت نهم شهریور مکانیسم ماشه فعال خواهد شد.
برنامه موشکی را هرگز کنار نمیگذاریم
عراقچی وضعیت موشکی جمهوری اسلامی بعد از جنگ ۱۲ روزه را «خوب» و توان دفاعی کشور را «پابرجا» توصیف کرد و افزود: «موشکها قابلاعتمادترین ابزار دفاعی ما هستند، بنابراین، برنامه موشکیمان را ادامه خواهیم داد. هنوز تعداد زیادی موشک برای دفاع از خودمان در اختیار داریم.»
او در بخش دیگری از گفتوگو در پاسخ به این پرسش که آیا ایران حاضر است توافقی شامل کاهش توان و تولیدات موشکی را بپذیرد گفت: «موشکهای ما ماهیت بازدارنده دارند؛ آنها برای دفاع طراحی شدهاند نه برای حمله. همچنین با اطمینان میتوانم بگویم که موشکهای ایرانی هرگز به کلاهک هستهای مجهز نخواهند شد. این موضوع قطعی است.»
جدال لفظی بر سر «مرگ بر آمریکا» و کارزار ترور ترامپ
در بخشی از این گفتوگو، برت بِر با اشاره به تکرار شعار مرگ بر آمریکا از سوی رهبر ایران، پرسید: «آیا ایران در حال حاضر در واکنش به کشته شدن قاسم سلیمانی به دنبال ترور ترامپ، جان بولتون، مایک پومپئو یا دیگر اعضای دولت آمریکاست؟»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی تاکید کرد که «نه، ما هرگز چنین چیزی نگفتهایم» و ادامه داد: «شاید برخی افراد، اینجا یا آنجا، حرفهایی از این قبیل زده باشند، اما این هرگز موضع رسمی ایران نبوده است.»
پس از آن، بِر تصویری از کارزاری به نام «عهد خون» با هدف تامین جایزه برای ترور دونالد ترامپ را نشان داد و به فتوای تعدادی از مراجع قم در این باره اشاره کرد.
عراقچی این موارد را «پروپاگاندا» خواند و ادعای مسعود پزشکیان درباره شعار مرگ بر آمریکا را تکرار کرد. او گفت: «همواره گفتهایم وقتی رهبر انقلاب میگویند «مرگ بر آمریکا»، منظورشان سیاستهای سلطهجویانه ایالات متحده است، نه مردم آمریکا.»
او همچنین در واکنش به اصرار بِر درباره کارزار جمعآوری پول برای ترور ترامپ، وجود چنین چیزی را بهطور تلویحی پذیرفت و گفت: «بله، ممکن است افراد یا گروههای تندرو، چه در داخل ایران و چه خارج از آن، چیزهایی مانند آنچه شما گفتید گفته باشند، اما این هرگز سیاست ما نبوده و در آینده هم نخواهد بود.»
او در ادامه موضع رسمی جمهوری اسلامی در مواجهه با اتهام ترور مخالفانش را تکرار کرد: «سیاست جمهوری اسلامی هرگز ترور هیچ فردی در خارج از کشور نیست، چه رسد به رئیسجمهور کشوری دیگر.»
جمهوری اسلامی همچنان به حمایت از حماس، حزبالله و حوثیها ادامه میدهد
بخش دیگری از این گفتوگو به حمایت ایران از گروههایی که از سوی آمریکا و دیگر کشورها در فهرست گروههای تروریستی قرار دارند اختصاص داشت.
مجری برنامه در واکنش به ادعای عراقچی در خصوص شعار مرگ بر آمریکا گفت: «با تمام احترامی که قائلم باید بگویم ایران همچنان به حماس و حزبالله و حوثیها سلاح و پهپاد و موشک میدهد. حوثیها هر روز در حال شلیک به کشتیهای آمریکایی هستند و اقداماتشان به مرگ و کشتار منجر میشود، با این وجود شما از آنها حمایت میکنید.»
عراقچی در پاسخ گفت که این همان کاری است که آمریکا و اسرائیل انجام میدهند؛ اینکه آمریکا «با تمام سلاحهای پیشرفتهاش» از اسرائیل حمایت کرده و میکند تا «مردم را در فلسطین، غزه، کرانه باختری، لبنان، یمن، سوریه و حالا ایران بکشد.»
او در ادامه گروههای مسلح مورد اشاره را «مبارزان آزادی» خواند و گفت که آنها برای «آرمانهای عادلانهشان» میجنگند.
عراقچی تاکید کرد: «ما همواره آنها را به لحاظ سیاسی و از روشهای دیگر حمایت کردهایم چون معتقدیم آنها برای چیزی کاملا مشروع میجنگند.»
«محو کردن اسرائیل از روی نقشه هرگز سیاست ایران نبوده است»
در این بخش از گفتوگو بِر به قصد گروههای نیابتی تحت حمایت ایران در خصوص «پاک کردن اسرائیل از روی نقشه جهان» اشاره کرد و عراقچی در پاسخ گفت: «ما هرگز چنین چیزی نگفتهایم. اگر این گروهها گفتهاند به خودشان مربوط است. آنها برای سرزمینشان میجنگند و ممکن است هر چیزی بگویند. اما پاک کردن اسرائیل از روی نقشه هرگز سیاست ایران نبوده است.»
او ادامه داد: «جمهوری اسلامی مادامیکه آنها برای مطالبات بهحقشان میجنگند، به حمایت از آنها ادامه خواهد داد.»
«به آمریکاییها بدبینیم و برای گفتوگوی مستقیم با آنها آماده نیستیم»
این مصاحبه با پرسشی درباره احتمال گفتوگوی مستقیم میان جمهوری اسلامی و دولت ترامپ پایان یافت. عراقچی در پاسخ گفت: «در حال حاضر نه، شاید در آینده. همهچیز بستگی دارد به اینکه آیا ایالات متحده آماده است با ایران بر اساس احترام متقابل و منافع برابر وارد مذاکره شود یا نه.»
او با اشاره به خروج ایالات متحده از برجام در نخستین دولت ترامپ گفت: «آن تجربه برای ما موفقیتآمیز نبود. به همین دلیل اکنون نسبت به آمریکاییها بدبینیم و آمادگی ورود به گفتوگوی مستقیم با آنها را نداریم. اما در لحظهای که احساس کنیم شرایط درست و منصفانهای برقرار شده، هر چیزی ممکن خواهد بود.»
بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی که در جریان درگیری اخیر میان اسرائیل و جمهوری اسلامی در تهران حضور داشتند، به دلایل امنیت جمعه ۱۳ تیر بهصورت زمینی از ایران خارج شدند.
بهنوشته رویترز، وقتی کشوری قصد دارد یک برنامه صلحآمیز انرژی هستهای را آغاز کند، نخستین گام، دادن تعهد رسمی به عدم تولید سلاح هستهای است. این تعهد، در قالب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT)، از سوی جامعه جهانی مورد راستیآزمایی قرار میگیرد.
با امضای این پیمان، آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نهاد ناظر جهانی در حوزه هستهای، وارد عمل میشود تا بهطور مستمر و فنی، صلحآمیز بودن برنامه هستهای آن کشور را اثبات کند.
این آژانس اطمینان حاصل میکند که کشورها در چارچوب محدودیتهای پیمان منع گسترش فعالیت میکنند؛ از جمله غنیسازی در سطح پایین و عدم استفاده نظامی از راکتورها. بخشی از این توافق، به آژانس اجازه بازرسی از سایتهای هستهای، حتی بهصورت سرزده، را میدهد.
بازرسیها صرفاً بررسی دفاتر ثبت و گزارشها نیست. بازرسان بهخوبی میدانند چه چیزی باید – یا نباید – در آن تاسیسات باشد. حتی وقتی آژانس در محل حضور ندارد، دوربینها، پلمبهای ضددستکاری روی تجهیزات، و حسگرهای تشعشعی در زمان واقعی، اطلاعات درونی را جمعآوری یا راستیآزمایی میکنند.
جعبه ابزار راستیآزمایی
ابزارهای راستیآزمایی آژانس برای شناسایی سریع فعالیتهای مشکوک طراحی شدهاند. این روند بسیار فنی است و شامل نظارت فیزیکی، ردیابی مواد، تحلیل دادهها و نمونهبرداری علمی است. بازرسان آژانس اغلب شیمیدان، فیزیکدان یا مهندس هستهایاند. آنها میلههای سوخت مصرفشده در حوضچههای خنککننده را میشمارند، پلمب سانتریفیوژها را بررسی میکنند، و کیلومترها در راهروهای تاسیسات، با تجهیزات سنگین قدم میزنند.
در آوریل ۲۰۲۱، آژانس جهانی فهمید که جمهوری اسلامی سطح غنیسازی اورانیوم را از سطح مجاز برای سوخت راکتور (پنج درصد) به سطح نزدیک به سلاح (۶۰ درصد) رسانده است. بازرسان مشاهده کردند که تهران در حال خوراکدهی اورانیوم به زنجیرهای از سانتریفیوژهاست که طراحیشان برای رسیدن به غنای بالا، و گامی بهسوی سطح تسلیحاتی ۹۰ درصد،است.
در اطراف این تاسیسات – چه برای غنیسازی اورانیوم و چه فرآوری پلوتونیوم – دوربینهای مداربسته همواره مواد اعلامنشده یا فعالیتهای مشکوک را رصد میکنند. پلمبهای نصبشده روی سیلندرهای گاز اورانیوم یا سانتریفیوژها تضمین میکنند که دستکاری صورت نگرفته است. همچنین حسگرهای آنلاین غنیسازی به بازرسان اجازه میدهند تا از درون سانتریفیوژها، انحراف احتمالی از فرآیند اعلامشده را شناسایی کنند.
در بازرسیهای حضوری، آژانس نمونهبرداری محیطی انجام میدهد: ذرات ریز روی سطوح، در غبار یا هوا، میتوانند نشانهای از غنیسازی بالاتر از حد مجاز یا تولید پلوتونیوم – که از آن در نیروگاه استفاده نمیشود – باشند. این نمونهها حتی میتوانند از ذرهای کوچکتر از گرد غبار، سطح غنیسازی را تعیین کنند. با این حال، تحلیل آنها در آزمایشگاههای آژانس با تجهیزات پیشرفته مانند طیفسنجهای جرمی، روزها یا هفتهها زمان میبرد.
علاوه بر نمونههای فیزیکی، بازرسان سوابق موجودی مواد هستهای را بررسی میکنند؛ درست مانند حسابرسان مالی، ولی با کمک حسگرهای تابشی و نظارتهای آنلاین. آنها اقلام مهم را نیز میشمارند و وزن میکنند تا با گزارشهای موجود تطابق دهند.
همچنین بازرسان تطابق طراحی اعلامشده تأسیسات با ساختار واقعی را بررسی میکنند. مثلاً اگر کشوری در حال گسترش سالن سانتریفیوژ برای افزایش توان غنیسازی باشد، این نشانه هشداردهندهای است. یا اگر چیدمان آزمایشگاههای نزدیک راکتور تغییر کند، ممکن است نشاندهنده تلاش برای تولید پلوتونیوم باشد.
از دست رفتن دسترسی
در ۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، جمهوری اسلامی اعلام کرد که به همکاری خود با آژانس پایان داده و تجهیزات نظارتی از جمله دوربینها را از سالنهای سانتریفیوژ جمعآوری کرده است. این اقدام، در پی انتشار گزارشی از آژانس مبنی بر فراتر رفتن فعالیتهای هستهای ایران از حدود مجاز، انجام شد. ایران اکنون از سانتریفیوژهای پیشرفتهای مانند مدلهای IR-6 و IR-9 استفاده میکند.
با حذف دسترسی آژانس، جامعه جهانی دیگر نمیداند جمهوری اسلامی با چه سرعتی میتواند اورانیوم با غنای تسلیحاتی تولید کند یا تاکنون چقدر از آن را تولید کرده است. همچنین امکان ارزیابی اینکه آیا تغییرات فنی برای اهداف تسلیحاتی در حال انجام است یا خیر، از بین میرود. شناسایی چنین فرایندهایی فقط با کمک نظارتهای بیرونی مانند تصاویر ماهوارهای بسیار دشوار است.
مسیر جایگزین برای تولید مواد سلاح هستهای، پلوتونیوم است – که بر خلاف اورانیوم، قابل استخراج از زمین نیست و باید در راکتور تولید شود. ایران راکتوری موسوم به IR-40 در مجتمع اراک دارد که برای این هدف طراحی شده است.
ایران تحت برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، این راکتور را بهگونهای تغییر داد که احتمال تولید پلوتونیوم کاهش یابد. اما در جریان حملات موشکی ژوئن ۲۰۲۵، اسرائیل تاسیسات اراک را هدف قرار داد تا امکان تولید پلوتونیوم را از بین ببرد.
اکنون که دسترسی آژانس قطع شده، نمیتوان از وضعیت داخلی این راکتور مطلع شد. آیا این راکتور همچنان قابلیت تولید پلوتونیوم دارد؟ هرچند این مسیر از غنیسازی اورانیوم طولانیتر است، اما همچنان یک مسیر موازی برای ساخت سلاح هستهای محسوب میشود.
زنجیره اعتماد
در سال ۲۰۰۹، کره شمالی بازرسان آژانس را اخراج کرد. چند سال بعد، این کشور فعالیتهای مربوط به غنیسازی اورانیوم و تولید پلوتونیوم را در راکتور یونگبیون از سر گرفت. اکنون اطلاعات جامعه جهانی درباره برنامه هستهای کره شمالی صرفاً از طریق روشهای غیرمستقیم مانند تصاویر ماهوارهای، ذرات رادیواکتیو موجود در هوا (نظیر گاز زنون) یا دادههای لرزهای بهدست میآید.
چیزی که از دست میرود، «زنجیره اعتماد» است؛ یعنی تداوم راستیآزمایی در گذر زمان. وقتی پلمبها شکسته یا دوربینها برداشته میشوند، این زنجیره و اعتماد به آنچه در تاسیسات در حال وقوع است، از بین میرود.
در بازرسیهای آژانس، هیچ ابزار واحدی وجود ندارد که تصویری کامل را ارائه دهد. فقط ترکیب نظارت، نمونهبرداری و حسابرسی است که اعتبار و اطمینان را فراهم میکند. حذف حتی یکی از این مؤلفهها، در درازمدت سیستم را تضعیف میکند.
نظام نظارتی فعلی بهمنظور شناسایی نقضها طراحی شده و کشورهایی که پیمان منع گسترش را امضا کردهاند، میدانند که همواره زیر نظر هستند؛ همین نظارت بازدارندهای موثر است. اما اگر دسترسی آژانس از دست برود، بازرسان نمیتوانند بهسادگی در آینده روند را از سر بگیرند. دسترسی دوباره، لزوماً امکان شفافسازی آنچه در این فاصله رخ داده را فراهم نمیکند.
