مطهره گونهای، فعال پیشین دانشجویی، بهعلت انتشار یک پست در شبکه ایکس بازداشت شد
مطهره گونهای، فعال پیشین دانشجویی که ۲۶ اسفند ۱۴۰۳ از زندان آزاد شده بود، پس از انتشار یادداشتی در شبکه اجتماعی ایکس بازداشت شد.
مطهره گونهای، فعال پیشین دانشجویی که ۲۶ اسفند ۱۴۰۳ از زندان آزاد شده بود، پس از انتشار یادداشتی در شبکه اجتماعی ایکس بازداشت شد.
مطهره گونهای در شبکه ایکس نوشت: «زمان دقیقشدن در واکنشها و موضعگیریهاست. اینکه چه کسانی پشت مردم و ایران ایستادند و چه گروههایی از ترس جنگ به آغوش جمهوری اسلامی پناه بردند.»
او افزود: «این جهنم ممکن است هیزمکشان بسیاری داشته باشد اما تنها یک شیطان آن را برپا کرده؛ استبداد دینی.»
مطهره گونهای، دانشجوی ترم آخر رشته دندانپزشکی دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران بود که چندی پیش از حق تحصیل نیز محروم شد.
پس از آغاز حملات گسترده اسرائیل به ایران و واکنش متقابل تهران، نشریه فارین پالیسی سناریوهایی برای پایان یافتن این درگیری ترسیم کرده که شامل تسلیم مشروط جمهوری اسلامی، گسترش درگیری به سطح منطقه و حتی جنگ بیپایان است.
این در حالی است که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرد تلآویو حملات خود را «تا زمانی که لازم باشد»، ادامه خواهد داد.
هدف اصلی این حملات، نابودی برنامه هستهای جمهوری اسلامی و تخریب زیرساختهای نظامی در ایران است.
تهران در واکنش به عملیات نظامی گسترده اسرائیل، تعدادی پهپاد و موشک بالستیک به سمت خاک اسرائیل پرتاب کرد.
بر اساس تحلیل فارین پالیسی، علیرغم محدودیتهای کنونی، ایران هنوز گزینههای مختلف تلافیجویانه در اختیار دارد؛ هرچند این امکانات نسبت به گذشته کاهش یافته است.
سناریوی تسلیم جمهوری اسلامی
نخستین احتمال این است که جمهوری اسلامی پس از چند حمله نمادین به اسرائیل و «انتقامگیری»، تلاشهای آمریکا و جامعه بینالمللی را برای آتشبس بپذیرد.
این سناریو نوعی تسلیم با حفظ ظاهر محسوب میشود.
این وضعیت شباهت زیادی دارد به آنچه حزبالله لبنان پس از حملات اسرائیل در پاییز ۲۰۲۴ پذیرفت. حملات ویرانگر اسرائیل به زیرساختهای نظامی همراه با کشتن گسترده فرماندهان ارشد، حزبالله را وادار کرد بدون واکنش موثر، آتشبس را بر اساس شرایط اسرائیل بپذیرد.
فارین پالیسی نوشت که جمهوری اسلامی اکنون در موقعیت مشابهی قرار دارد. حملات پهپادی و موشکی سال گذشته این کشور به اسرائیل بینتیجه ماند، نیروهای نیابتی کلیدی آن بهویژه حزبالله، تضعیف شدهاند و کشته شدن فرماندهان ارشد، ساختار نظامی جمهوری اسلامی را مختل کرده است.
فشار بینالمللی و توقف حملات از سوی اسرائیل
در سناریویی دیگر، جمهوری اسلامی در مقابل حملات اسرائیل مقاومت میکند و حتی چند ضربه متقابل وارد میآورد اما فشار بینالمللی اسرائیل را مجبور به توقف عملیات میکند.
در این حالت، تاسیسات هستهای نطنز و سایر مراکز آسیب میبینند ولی ایران قادر است آنها را به سرعت بازسازی کند.
در این الگو، اسرائیل ابتدا حمایت کوتاهمدت آمریکا و متحدان اروپایی را دریافت میکند اما این کشورها خواستار پایان هر چه سریعتر درگیریها میشوند.
فارین پالیسی تاکید کرد اگرچه اسرائیل چندان به نظر اروپاییها اهمیت نمیدهد اما نگران واکنش آمریکا، بهویژه دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده است.
خطر گسترش جنگ در منطقه
فارین پالیسی سناریوی سوم را که گسترش درگیری اسرائیل-ایران به جنگ منطقهای است، محتملتر میداند.
پیش از حملات اسرائیل، جمهوری اسلامی تهدید کرده بود در صورت وقوع درگیری، پایگاههای آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار خواهد داد.
چنین حملاتی احتمال ورود ایالات متحده به جنگ را بسیار افزایش میدهد. همکاری امنیتی دیرپای آمریکا و اسرائیل ممکن است تهران را متقاعد کند که واشینگتن در اجرای عملیات با اسرائیل همکاری کرده است.
بر اساس این تحلیل، جمهوری اسلامی از نیروهای نیابتی خود در عراق، لبنان و یمن میخواهد تا به اسرائیل حمله کنند و در صورت ورود آمریکا به درگیری، این گروهها اهداف آمریکایی را نیز به فهرست خود اضافه خواهند کرد.
جنگ بیپایان
چهارمین سناریو این است که جنگ هرگز به شکل رسمی به پایان نرسد. در این سناریو، اگرچه موج حملات گسترده اسرائیل ممکن است متوقف شود اما درگیریها در سطح پایینتر برای ماهها ادامه مییابد.
در این حالت، اسرائیل گهگاه به ایران حمله هوایی میکند و جمهوری اسلامی نیز گاهی موشک به سمت اسرائیل شلیک میکند. این وضعیت نه جنگ تمامعیار است و نه صلح.
بر اساس تحلیل فارین پالیسی، در میان حملات متقابل مداوم، ایران ممکن است برنامه هستهای مخفی خارج از نظارت بینالمللی را توسعه دهد.
اگر اسرائیل همه مراکز ذخیره اورانیوم غنیشده را هدف قرار ندهد، این کار برای تهران آسان خواهد بود.
این تحلیل همچنین ترکیبی از این سناریوها را نیز محتمل میداند. آتشبس ممکن است گام نخست به سوی توافق هستهای باشد اما تهران همچنان انتقامجویی را به آینده موکول کند.
بر پایه گزارش تحلیلی منتشر شده در واشینگتن پست بر مبنای تصاویر ماهوارهای و ارزیابی کارشناسان، حملات اسرائیل علیرغم آسیب رساندن به تاسیسات روی زمین، نتوانسته زیرساختهای اصلی برنامه هستهای ایران را تخریب کند.
هزاران سانتریفیوژ در اعماق زمین و صدها کیلوگرم اورانیوم غنیشده دستنخورده باقی مانده و جمهوری اسلامی همچنان در فاصله کوتاهی از دستیابی به سلاح اتمی قرار دارد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پس از آغاز این حملات گفت که برنامه هستهای جمهوری اسلامی تهدیدی وجودی برای اسرائیل است که باید نابود شود.
او در سخنرانی بامداد جمعه ۲۳ خرداد خود خطاب به مردم اسرائیل گفت: «ما به قلب برنامه غنیسازی هستهای ایران ضربه زدیم.»
فردو و نطنز؛ هدفهای اصلی دستنخورده؟
ریچارد نفیو، مذاکرهکننده ارشد آمریکا با ایران در دولت باراک اوباما و محقق موسسه واشینگتن برای سیاست خاورمیانه، تاکید کرد: «تا زمانی که مطمئن نشوم فردو از بین رفته و تا زمانی که ندانم آن اورانیوم با غنای بالا کجاست و آیا قابل استفاده است، خودمان را در شرایط حساس میبینم. این مسئله اکنون اهمیت دارد.»
سایت فردو در حومه شهر قم و در فاصله ۱۶۰ کیلومتری جنوب تهران، پایتخت ایران، عمیقترین و یکی از دو تاسیسات اصلی غنیسازی زیرزمینی ایران محسوب میشود.
سایت دوم، سایت نطنز است که در استان اصفهان و در ۱۶۰ کیلومتری جنوب فردو قرار دارد.
کارشناسان نظامی معتقدند تنها سلاح قادر به نفوذ و تخریب این سازههای مستحکم زیرزمینی، بمب ۱۴ تنی نافذ آمریکایی موسوم به «اماوپی» است که اسرائیل در حال حاضر آن را در اختیار ندارد.
این بمب هدایت شونده با قابلیت نفوذ به اعماق زمین طراحی شده تا بتواند تاسیسات حیاتی مدفون در زیر زمین را نابود کند.
کلسی داونپورت، مدیر سیاستهای منع اشاعه در انجمن کنترل تسلیحات، در اینباره به واشینگتن پست گفت: «اسرائیل توانایی آسیب رساندن به تاسیسات هستهای کلیدی ایران را دارد اما تخریب کامل مراکز مستحکم همچون فردو مستلزم کمک نظامی آمریکاست.»
این در حالی است که مقامات آمریکایی بر مستقل بودن عملیات اسرائیل تاکید کردهاند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در بیانیه رسمی خود با تاکید بر ماهیت «یکجانبه» حملات اسرائیل، هرگونه مشارکت مستقیم واشینگتن در این عملیات را رد کرد.
آسیب محدود به نطنز
زاخی هانگبی، رییس شورای امنیت ملی اسرائیل، اعلام کرد که برنامه هستهای جمهوری اسلامی «نمیتواند از طریق ابزارهای نظامی نابود شود».
او در مصاحبه بامداد جمعه با شبکه ۱۲ اسرائیل گفت: «فقط آمریکاییها میتوانند این کار را انجام دهند.»
هانگبی توضیح داد که منظورش از کمک آمریکا، تامین بمبافکنهای نافذ نیست بلکه اجرای توافقی است که رییسجمهور دونالد ترامپ پیشنهاد داده و در آن، تهران به طور داوطلبانه برنامه هستهای خود را در ازای صلح و لغو تحریمها، متوقف میکند.
حملات اسرائیل به مجتمع نطنز چندین ساختمان روی زمین را تخریب کرده و به شبکه برقرسانی آسیب جدی وارد کرده است. این خسارات باعث قطع سیستم تهویه و برق در بخشهای بالایی و زیرزمینی مجتمع شده است. همچنین یک کارخانه تحقیقاتی کوچک که تنها تاسیسات غنیسازی روی زمین ایران بود، به طور کامل از بین رفته است.
دکر اولث، کارشناس تحلیل تصاویر ماهوارهای در موسسه سیانای، درباره میزان آسیب گفت: «با تخریب پست اصلی برق، تاسیسات نطنز غیرفعال شده اما این میزان تخریب بر توانایی دراز مدت ایران برای تولید سلاح هستهای تاثیر نمیگذارد. برای رسیدن به این هدف، باید خود سانتریفیوژها نابود شوند.»
نگرانی از غیبت بازرسان
آژانس بینالمللی انرژی اتمی که ماموریت نظارت بر فعالیتهای غنیسازی در سایتهای فردو و نطنز را برعهده دارد، اکنون با چالش جدی مواجه شده است.
بازرسان این سازمان که کمیت و کیفیت اورانیوم تولیدی ایران را کنترل میکردند، بهدلیل نگرانیهای امنیتی از هر دو مجتمع خارج شدهاند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، جمعه اعلام کرد که عملیات بازرسی به دلایل امنیتی متوقف شده است.
داونپورت در اینباره هشدار داد: «در شرایطی که ایران به مرز تولید سلاح هستهای نزدیک شده، نظارتهای آژانس برای جلوگیری از سوءاستفاده از مواد هستهای ضروری است. با این حملات، اسرائیل عملا تضمین کرده که این نظارتها برای مدتی متوقف بماند.»
جیم والش، کارشناس مطالعات امنیتی موسسه فناوری ماساچوست، معتقد است این تحولات ممکن است جریانهای تندرو در ایران را تقویت کند.
والش تاکید کرد: «حملات اسرائیل احتمالا آن دسته از مقامات ایرانی را که سالهاست خواهان دستیابی سریع به سلاح هستهای هستند، در موضع قویتری قرار میدهد و گرایش سیاسی قطعا به سمت طرفداران تولید بمب هستهای متمایل خواهد شد.»
