شبهنظامیان حوثی در یمن اعلام کردند که توافق آتشبسی که با آمریکا حاصل شده، شامل اسرائیل نمیشود؛ موضوعی که نشان میدهد حملات این گروه به کشتیرانی جهانی که تجارت جهانی را مختل کرده و قدرتهای جهانی را به چالش کشیده، بهطور کامل متوقف نخواهد شد.
محمد عبدالسلام، مذاکرهکننده ارشد حوثیها، چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت به خبرگزاری رویترز گفت: «این توافق به هیچ وجه و تحت هیچ شرایطی شامل اسرائیل نمیشود.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، سهشنبه ۱۶ اردیبهشت اعلام کرد که آمریکا بمباران حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن را متوقف خواهد کرد و گفت این گروه توافق کرده است که حملات به کشتیهای آمریکایی را متوقف کند.
پس از این اعلام، عمان اعلام کرد که در میانجیگری این توافق آتشبس برای توقف حملات به کشتیهای آمریکایی نقش داشته است. گزارشهایی نیز منتشر شده که پس از تهدیدات دونالد ترامپ و پیت هگست، جمهوری اسلامی از نیروهای حوثی خواسته که از حمله به کشتیهای آمریکایی خودداری کنند. توافق آتشبس آمریکا و حوثیها، در میانه مذاکرات تهران و واشینگتن به دست آمده است.
از ژانویه تاکنون گزارشی از حملات حوثیها به کشتیرانی در منطقه دریای سرخ منتشر نشده است.
محمد عبدالسلام به رویترز گفت: «تا زمانی که آنها (آمریکا) اعلام کردهاند که حملات خود را متوقف میکنند و به آن پایبند هستند، حملات ما هم که دفاع از خود بوده است، متوقف خواهد شد.»
پیشتر در روز چهارشنبه سخنگوی نظامی حوثیها در یک سخنرانی تلویزیونی اعلام کرد که این گروه اسرائیل را با پهپاد هدف قرار داده است.
او تاکید کرد که در صورت ازسرگیری حملات آمریکا به یمن، حوثیها نیز حملات خود علیه ایالات متحده را از سر خواهند گرفت.
ارتش اسرائیل صبح چهارشنبه اعلام کرد که یک پهپاد را که از شرق به سمت این کشور شلیک شده بود، رهگیری کرده است؛ هرچند موقعیت دقیق آن را مشخص نکرد.
رسانههای اسرائیلی نیز گزارش دادند یک موشک که از یمن به سوی اسرائیل شلیک شده بود، خارج از مرزهای این کشور فرود آمده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، چهارشنبه از «پایان تجاوز آمریکا» به یمن استقبال کرد و از عمان بابت تلاشهایش در این زمینه تشکر کرد.
ایالات متحده امسال حملات خود علیه حوثیها را شدت بخشید تا مانع حملات آنها به کشتیرانی در دریای سرخ شود. فعالان حقوق بشر درباره تلفات غیرنظامیان در این حملات ابراز نگرانی کردهاند.
ترامپ در دیدار با نخستوزیر کانادا، مارک کارنی، در دفتر بیضی گفت: «آنها (حوثیها) گفتند لطفا دیگر ما را بمباران نکنید و ما هم به کشتیهای شما حمله نخواهیم کرد. من هم حرفشان را قبول میکنم و بمباران حوثیها را بلافاصله متوقف میکنیم.»
جنگ غزه
حوثیها از زمانی که اسرائیل حمله نظامی خود را علیه حماس در غزه پس از حمله مرگبار این گروه فلسطینی به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز کرد، به سوی اسرائیل و کشتیرانی در دریای سرخ آتش گشودهاند.
ارتش آمریکا اعلام کرده از زمان آغاز عملیات کنونی خود در یمن موسوم به «عملیات راوف رایدر» در ۱۵ مارس، بیش از ۱۰۰۰ هدف را بمباران کرده است. به گفته ارتش آمریکا، این حملات صدها جنگجوی حوثی و شماری از رهبران این گروه را به قتل رسانده است.
تنشها از زمان آغاز جنگ غزه بالا بوده اما پس از آنکه یک موشک حوثی روز یکشنبه در نزدیکی فرودگاه بن گوریون اسرائیل فرود آمد، این تنشها شدت بیشتری گرفت و اسرائیل دوشنبه بندر حدیده یمن را هدف حمله هوایی قرار داد. ارتش اسرائیل سهشنبه نیز فرودگاه اصلی صنعا را بمباران کرد.
در دوران ریاست جمهوری جو بایدن، ایالات متحده و بریتانیا با حملات هوایی به اهداف حوثی تلاش کردند مسیر تجاری حیاتی دریای سرخ را باز نگه دارند. حدود ۱۵ درصد ترافیک جهانی کشتیرانی از این منطقه عبور میکند.
اما پس از آغاز ریاست جمهوری ترامپ در ژانویه، او تصمیم گرفت حملات هوایی علیه حوثیها را بهطور قابل توجهی افزایش دهد. این کارزار پس از آن آغاز شد که حوثیها اعلام کردند حملات به کشتیهای اسرائیلی در دریای سرخ و دریای عرب، تنگه بابالمندب و خلیج عدن را از سر خواهند گرفت.
در ۲۸ آوریل، یک حمله هوایی مشکوک آمریکا به یک مرکز مهاجران در یمن صورت گرفت که به گفته شبکه تلویزیونی حوثیها، ۶۸ نفر در آن کشته شدند.
ساعاتی پس از آغاز مراسم محرمانه انتخاب پاپ در واتیکان، دود سیاه از دودکش کلیسای سیستین بلند شد؛ نشانهای سنتی که اعلام میکند در نخستین دور رایگیری، هیچیک از کاردینالها به حد نصاب لازم برای انتخاب رهبر جدید کلیسای کاتولیک نرسیدهاند.
روند انتخاب پاپ جدید برای جانشینی پاپ فرانسیس در روزهای آینده ادامه خواهد یافت.
کنکلاو، رسمی به جا مانده از قرون وسطی
کاردینالهای کلیسای کاتولیک رم چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت، روند انتخاب پاپ جدید را آغاز کردند. آنها طبق سنت واتیکان خود را از جهان بیرون جدا کردند تا مردی را برگزینند که امید دارند بتواند کلیسایی که پرتنوع، اما درگیر اختلاف است را متحد کند.
در آیینی که ریشه در قرون وسطی دارد، کاردینالها پس از شرکت در مراسم عشای عمومی در کلیسای سنپیترو، وارد نمازخانه تاریخی سیستین در واتیکان میشوند تا در نشستی محرمانه موسوم به «مجمع انتخاب»، جانشین پاپ فرانسیس را که اول اردیبهشت ماه درگذشت، برگزینند.
طی قرنها، هیچ پاپی در روز نخست مجمع انتخاب نشده و انتظار میرود این روند چند روز به طول بینجامد تا یکی از کاردینالهای قرمزپوش، بالاخره بتواند رای دو سوم را برای رسیدن به مقام سیصد و شصتوهفتمین پاپ تاریخ به دست آورد.
طبق سنت در اولین روز تنها یک دور رایگیری انجام شد، اما از روز بعد، برگزاری تا چهار رایگیری در روز ممکن خواهد بود.
پس از هر دور، برگههای رایگیری سوزانده میشود؛ دود سیاه از دودکش سقف نمازخانه سیستین به معنای نرسیدن به توافق است، در حالیکه دود سفید همراه با بهصدا درآمدن ناقوسها، انتخاب پاپ جدید برای جامعه یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون نفری کاتولیکها را اعلام میکند.
تاثیر پاپ فراتر از جامعه کاتولیک است و صدای اخلاقی و وجدان جهانیاش را کمتر رهبری در سطح بینالمللی دارد. صبح چهارشنبه، پیش از ورود به مجمع انتخاب، کاردینالها در کلیسای سنپیترو نیایش کردند و از خدا خواستند که راهنماییشان کند تا پاپی را انتخاب کنند که «با دیدبانی هوشمندانه»، جهان را هدایت کند.
کاردینال ایتالیایی، جیووانی باتیستا ره، در خطبهای خطاب به همقطارانش گفت که هنگام انتخاب پاپ جدید باید «تمام ملاحظات شخصی» را کنار گذاشته و تنها «به خیر کلیسا و انسانیت» بیندیشند.
ره، رییس هیئت کاردینالها، ۹۱ سال دارد و بهدلیل سن بالا در مجمع حضور نخواهد داشت؛ تنها کاردینالهای زیر ۸۰ سال مجاز به شرکت در این روند هستند.
در روزهای اخیر، کاردینالها نظرات متفاوتی درباره ویژگیهای پاپ آینده ارائه دادهاند. برخی خواهان ادامه مسیر اصلاحطلبانه پاپ فرانسیس و گشایش بیشتر در کلیسا هستند، در حالیکه عدهای دیگر خواستار بازگشت به سنتهای گذشتهاند. بسیاری نیز تاکید دارند که پاپ آینده باید شخصیتی متعادل و قابل پیشبینی داشته باشد.
کاردینال سالوادوری، گرگوریو روسا چاوس، ۸۲ ساله، در گفتوگو با روزنامه ایتالیایی کوریره دلا سرا گفت: «عقبگردی در کار نخواهد بود. این غیرممکن است.»
او افزود: «هر کسی که انتخاب شود، فکر میکنم راه پاپ فرانسیس را ادامه خواهد داد.»
در این مجمع، ۱۳۳ کاردینال از ۷۰ کشور حضور دارند؛ رقمی بیسابقه که نسبت به ۱۱۵ کاردینال از ۴۸ کشور در سال ۲۰۱۳ رشد قابلتوجهی داشته است.
این گسترش، بازتاب تلاشهای فرانسیس برای گسترش نفوذ کلیسا در مناطق دوردست با جمعیت اندک کاتولیک است. تاکنون، نامزدی قطعی برای به عهده گرفتن منصب پاپی مشخص نشده، اما پیترو پارولین از ایتالیا و لوئیس آنتونیو تاگل از فیلیپین بهعنوان گزینههای اصلی مطرحاند.
محرمانگی مطلق؛ از سنت تا فناوری
با این حال، اگر مشخص شود که هیچیک از این دو قادر به کسب رای لازم نیستند، آرا ممکن است به گزینههای دیگر منتقل شود؛ انتخابهایی که ممکن است بر پایه منطقه جغرافیایی، گرایشهای دینی یا زبان مشترک شکل گیرد.
از دیگر گزینههای مطرح میتوان به ژانمارک آولین از فرانسه، پیتر اردو از مجارستان، رابرت پرِووست از آمریکا و پیر باتیستا پیتزابالا از ایتالیا اشاره کرد.
ره در خطبهاش خاطرنشان کرد که کاردینالها باید پاپی را انتخاب کنند که به تنوع درون کلیسا احترام بگذارد.
او گفت: «وحدت به معنای یکنواختی نیست، بلکه همبستگی عمیق در دل تنوع است.»
همانند دوران قرون وسطی، در زمان برگزاری مجمع، کاردینالها از هرگونه ارتباط با بیرون منع میشوند. واتیکان نیز اقدامات پیشرفتهای برای حفظ محرمانگی اتخاذ کرده، از جمله استفاده از تجهیزات ضدشنود برای جلوگیری از استراق سمع.
میانگین مدت زمان ده مجمع اخیر کمی بیش از سه روز بوده و هیچیک بیش از پنج روز طول نکشیدهاند. مجمع انتخاب سال ۲۰۱۳ تنها دو روز به طول انجامید.
کاردینالها تلاش دارند روند انتخاب پاپ جدید را به سرعت پیش ببرند تا تصویری از اختلافنظر یا بیجهتماندن کلیسا به جهان مخابره نشود.
حدود ۸۰ درصد کاردینالهایی که چهارشنبه وارد نمازخانه سیستین شدند، از سوی پاپ فرانسیس منصوب شدهاند؛ امری که احتمال ادامه سیاستهای اصلاحطلبانه او را با وجود مخالفتهای شدید محافظهکاران، افزایش میدهد.
یکی از پرسشهای اصلی این است که آیا کلیسا بار دیگر رهبری را از جنوب جهان برمیگزیند، همچون فرانسیس آرژانتینی در ۲۰۱۳، یا رهبری را به اروپا بازمیگرداند، یا حتی برای نخستینبار، پاپی از ایالات متحده انتخاب میکند.
احتمال این اقدام که بخشی از سیاستهای مهاجرتی سختگیرانه دولت ترامپ است، در حالی مطرح شده که واشینگتن پیشتر وضعیت حقوق بشر و برخوردهای خشن با بازداشتشدگان در لیبی را محکوم کرده بود.
دو منبع در گزارش چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت خبرگزاری رویترز تاکید کردند احتمال دارد این انتقال از امروز آغاز شود اما یادآور شدند که برنامهها هنوز نهایی نیست و ممکن است تغییر کند.
پنتاگون در پاسخ به پرسشها، خبرنگاران را به کاخ سفید ارجاع داد. کاخ سفید و وزارت امنیت داخلی آمریکا نیز تا لحظه انتشار این گزارش، واکنشی نشان ندادهاند.
سخنگوی وزارت خارجه ایالات متحده نیز گفت: «ما درباره جزییات گفتوگوهای دیپلماتیک با سایر دولتها اظهارنظر نمیکنیم.»
رویترز نتوانسته است مشخص کند چه تعداد مهاجر قرار است بازگردانده شوند یا این افراد تابعیت چه کشورهایی را دارند.
مخالفت رسمی طرابلس و بنغازی با طرح آمریکا
دولت وحدت ملی لیبی (GNU) مستقر در طرابلس، چهارشنبه اعلام کرد با استفاده از خاک لیبی بهعنوان مقصد بازگرداندن مهاجران -بدون هماهنگی و رضایت این دولت- مخالف است.
این دولت همچنین گفت هیچگونه هماهنگیای با ایالات متحده در این زمینه صورت نگرفته است.
در بیانیهای جداگانه، ارتش ملی لیبی (LNA) به رهبری ژنرال خلیفه حفتر که شرق لیبی را در کنترل دارد نیز این طرح را رد کرد و آن را «نقض حاکمیت ملی» توصیف کرد.
مهاجران باید به کشورهایی دورتر فرستاده شوند
رییسجمهوری آمریکا که موضوع مهاجرت را از محورهای اصلی کارزار انتخاباتیاش قرار داده، از زمان ورود دوباره به کاخ سفید اقدامات سختگیرانهای را در پیش گرفته است؛ از جمله اعزام نیرو به مرز جنوبی، تهدید به بازداشت و اخراج مهاجران غیرقانونی و اعمال تعرفههای تنبیهی.
وزارت امنیت داخلی آمریکا اعلام کرد تا روز دوشنبه، ۱۵۲ هزار مهاجر از این کشور اخراج شدهاند.
برای تشویق مهاجران به خروج داوطلبانه، دولت ترامپ تهدید به جریمههای سنگین کرده، برخی مجوزهای اقامت را لغو کرده و مهاجرانی را به مراکز بازداشت در گوانتانامو و السالوادور منتقل کرده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه دولت ترامپ، هفته گذشته در جلسه کابینه گفت: «ما در حال مذاکره با کشورهایی هستیم و میگوییم میخواهیم بدترین افراد را به شما تحویل دهیم. لطفا این لطف را در حق ما بکنید.»
او افزود: «هر چه دورتر از آمریکا، بهتر.»
یک مقام دیگر نیز گفت لیبی در میان گزینههایی است که برای بازگرداندن مهاجران مورد بررسی بوده است.
وضعیت بحرانی امنیتی و حقوق بشری در لیبی
در گزارش سالانه حقوق بشر وزارت خارجه ایالات متحده، شرایط زندانهای لیبی «خشن و تهدیدکننده جان» توصیف شده و موارد متعدد «بازداشت خودسرانه» مطرح شده است.
در راهنمای سفر نیز به شهروندان آمریکایی توصیه شده به دلیل «جرم، ناآرامی، آدمربایی و درگیری مسلحانه» از سفر به لیبی خودداری کنند.
غرب لیبی تحت کنترل دولت وحدت ملی به نخستوزیری عبدالحمید الدبیبه است که در سال ۲۰۲۱ طی روندی مورد حمایت سازمان ملل در طرابلس مستقر شد.
شرق لیبی نیز در کنترل دولت موازی در بنغازی و نیروهای ژنرال حفتر قرار دارد.
هرچند درگیریهای گسترده در سال ۲۰۲۰ متوقف شد، اختلافات سیاسی عمیق میان جناحهای رقیب همچنان پابرجاست.
ابهام حقوقی درباره بازگرداندن مهاجران
در تاریخ ۱۹ آوریل، دیوان عالی ایالات متحده بهطور موقت از اخراج گروهی از مهاجران ونزوئلایی که دولت ترامپ آنها را متهم به عضویت در باندهای جنایی کرده بود، جلوگیری کرد.
دولت برای توجیه این تصمیم به قانونی قدیمی مربوط به زمان جنگ استناد کرده و از دیوان عالی خواسته است دستور توقف را لغو یا محدود کند.
مشخص نیست چه فرآیند قضاییای پیش از بازگرداندن احتمالی مهاجران به لیبی در حال اجراست.
لیبی از زمان سرنگونی معمر قذافی در جریان قیام سال ۲۰۱۱ که با حمایت ناتو انجام شد، روی آرامش ندیده است. این کشور در سال ۲۰۱۴ عملا به دو بخش شرقی و غربی تقسیم شد و هر بخش تحت اداره دولتهای رقیب قرار گرفت.
به گزارش خبرگزاری رویترز، الشرع برای نخستینبار از زمان رسیدن به قدرت، وارد یک کشور غربی شد و عصر چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت در پاریس با امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه دیدار کرد.
مکرون در این دیدار اعلام کرد اگر دولت سوریه به مسیر فعلی خود ادامه دهد، پاریس روند لغو تدریجی تحریمهای اتحادیه اروپا علیه این کشور را آغاز خواهد کرد.
رییسجمهوری فرانسه گفت: «به رییسجمهور الشرع گفتم اگر مسیر فعلیاش را ادامه دهد، ما نیز همین کار را خواهیم کرد؛ ابتدا با برداشتن تدریجی تحریمهای اروپا و سپس با تلاش برای متقاعد کردن شرکای آمریکاییمان به انجام اقدامی مشابه.»
مکرون همچنین تصریح کرد که در نشست آینده اتحادیه اروپا در ماه ژوئن، برای تمدید نشدن تحریمهای این نهاد علیه سوریه تلاش خواهد کرد.
دمشق به دنبال لغو همه تحریمهاست
موضعگیری جدید مکرون در حالی مطرح میشود که تحریمهای اتحادیه اروپا عمدتا در واکنش به اقدامات حکومت بشار اسد، رییسجمهوری ساقط شده سوریه، اعمال شدهاند.
الشرع در سخنانی تاکید کرد ادامه این تحریمها هیچ توجیهی ندارد.
او گفت: «هیچ چیزی ادامه تحریمهایی را که علیه رژیم سابق اسد اعمال شده، توجیه نمیکند.»
در جریان این دیدار، مکرون درباره وضعیت کردهای سوریه نیز موضعگیری کرد و گفت فرانسه هرگز آنها را تنها نگذاشته و به آنها وفادار است.
این اظهارات در پاسخ به نگرانیهای فزاینده درباره سرنوشت کردها در ساختار جدید قدرت در سوریه مطرح شد.
نگرانی فرانسه از بازگشت داعش
همزمان ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه هشدار داد که فروپاشی سوریه میتواند به بازگشت داعش منجر شود.
او گفت: «اگر سوریه فروبپاشد یا تجزیه شود، مثل پهن کردن فرش قرمز برای داعش خواهد بود.»
به گفته مشاوران مکرون، فرانسه از تلاشهای دولت انتقالی سوریه برای عبور از بحران سیاسی حمایت میکند؛ از جمله گفتوگوی ملی، اعلامیه قانون اساسی و تشکیل دولت جدید در اسفند گذشته.
افزایش خشونتهای فرقهای
شش ماه پس از سقوط حکومت اسد، سوریه با خشونتهای فرقهای، حملات اسرائیل و اشغال بخشی از بلندیهای جولان روبهروست.
تنها در ماه گذشته بیش از هزار و ۷۰۰ نفر در سواحل سوریه کشته شدند و هفته گذشته نیز بیش از ۱۰۰ نفر در نزدیکی دمشق جان باختند.
فرانسه حملات اخیر اسرائیل را که به گفته تلآویو برای حمایت از جامعه دروزی انجام شده، محکوم کرده و گفته است: «اسرائیل نباید با اقدامات یکجانبه باعث افزایش تنشها شود.»
انتقادها از مکرون
مکرون پس از سفر بارو به دمشق در دی ماه گذشته، دعوت رسمی از الشرع را اعلام کرد اما انجام سفر منوط به تشکیل دولت جدید در سوریه شده بود.
این دعوت با واکنش شدید جریان راست افراطی فرانسه روبهرو شده است.
مارین لوپن، سیاستمدار راست افراطی نوشت: «شوک و انزجار! مکرون با دعوت از احمد الشرع، به اعتبار بینالمللی فرانسه در مبارزه با اسلامگرایی لطمه زده است.»
الشرع که از دسامبر قدرت را در دست دارد، پیشتر رهبر گروه اسلامگرای هیئت تحریر الشام بوده؛ گروهی که سابقه ارتباط با القاعده دارد.
او همچنان در فهرست افراد تحت پیگرد سازمان ملل قرار دارد و فرانسه برای این سفر مجبور به دریافت معافیت دیپلماتیک شده است.
دیدار با «سزار»
رییسجمهوری سوریه در دوره گذار و اسعد حسن الشیبانی، وزیر خارجه دولت انتقالی، پیش از دیدار رسمی خود در پاریس با فرید المضن، افشاگر مشهور سوری که با نام «سزار» شناخته میشود، دیدار کردند.
سزار هزاران تصویر از شکنجه قربانیان در دوران حکومت اسد را از سوریه خارج کرده بود.