عباس موسوی، سفیر جمهوری اسلامی در آذربایجان، در گفتوگو با خبرگزاری ایرنا گفت که نیمهشب پنجشنبه تعدادی متعرض در باکو به سفارت ایران «تعرض و بیاحترامی» کردند او گفت این افراد با اعتراض شدید ایران بازداشت و بازجویی شدهاند
نشریه پولیتیکو در گزارشی با اشاره به تعلل ایران در بازگشت به مذاکرات هستهای، نوشت که جمهوری اسلامی با وقتکشی و «خرید زمان» به دنبال توسعه برنامه اتمیاش و تقویت موضع خود در مذاکرات آینده است.
پولیتیکو در گزارشی که روز جمعه ۹ مهر منتشر شد، به نقل از یک دیپلمات ارشد نوشت ایران در حال وقتکشی است تا با توسعه برنامه هستهای خود، در مذاکرات آینده به اهرم فشار دست پیدا کند.
به گفته این دیپلمات، ایران احتمالا تصور میکند آمریکا پس از تحولات اخیر در افغانستان و اختلافش با فرانسه در موضع ضعف قرار گرفته و اکنون زمان خوبی برای تقویت موضع جمهوری اسلامی در مذاکره است.
در هفتههای اخیر مقامهای جمهوری اسلامی اظهارات متعددی درباره بازگشت به مذاکرات وین مطرح کردهاند اما تا کنون زمان دقیق بازگشت به این مذاکرات و همچنین خواستههای احتمالی خود را اعلام نکردهاند.
به نوشته پولیتیکو، رفتار ایران در قبال آژانس بینالمللی انرژی اتمی سیاست «پیشروی تا لبه پرتگاه» بوده است؛ به این صورت که برای جلوگیری از صدور قطعنامه ضد ایران در شورای حکام، حاضر شد با مدیرکل آژانس توافق کند، اما چند روز بعد جلوی دسترسی بازرسان به تاسیسات هستهای خود را گرفت.
پولیتیکو میگوید تاکتیکی که ایران به کار گرفته باعث نگرانی حلقههای دیپلماتیک شده و این طور به نظر میرسد که احیای توافق هستهای با ایران روز به روز دشوارتر میشود.
با افزایش تنشها، نیروی زمینی ارتش ایران رزمایشی در نزدیکی مرزهای جمهوری آذربایجان برگزار کرد و مقامهای مختلف جمهوری اسلامی اظهاراتی تند علیه آن کشور و همچنین اسرائیل بر زبان راندند.
همزمان با تحرکات نظامی ایران، وزیر خارجه ارمنستان نیز از آمادگی کشورش برای حل و فصل مسالمتآمیز بحران قرهباغ خبر داد.
آرارات میرزویان، وزیر خارجه ارمنستان، روز جمعه اعلام کرد کشورش آماده بازگشت به فرآیند حل و فصل مسالمتآمیز بحران قرهباغ است و او این موضوع را هفته گذشته نیز در دیدار با همتای آذربایجانیاش در نیویورک که با میانجیگری گروه مینسک برگزار شد، اعلام کرده است.
رزمایش نیروی زمینی ارتش روز جمعه نهم مهرماه برگزار شد و فرماندهان این نیرو بدون اشاره به محل دقیق رزمایش، تنها اعلام کردند که این مانور نظامی در منطقه شمال غرب ایران انجام میشود.
علی حاجیلو، فرمانده قرارگاه منطقهای شمالغرب ارتش جمهوری اسلامی ایران، با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی «تغییر در مرزهای کشورهای منطقه را نمیپذیرد» گفت: «یک مقطعی در بین کشورهای همسایه درگیری رخ داده و حالا تمام شده است… «امروز زمان صلح، امنیت و بازسازی مناطق آزادشده از اشغال» و همچنین زمان اخراج اسرائیل از منطقه است.
کیومرث حیدری، فرمانده نیروی زمینی ارتش، نیز در جریان این رزمایش تلویحا از ارمنستان حمایت کرد و گفت جمهوری اسلامی اجازه تصرف مرزهای کشورهای «ضعیف» را نمیدهد.
او گفت: «همه مرزهای قانونی باید حفظ شود و ضعف احتمالی یک کشور در حفظ مرزهای خود دلیل نمیشود که کشور دیگری با کمک بیگانه، مرزها را به هم بریزد و جمهوری اسلامی ایران اجازه این کار را نمیدهد.»
حیدری همچنین به اسرائیل تاخت و این کشور را «یک عنصر ناخوانده در منطقه» خواند و گفت: «از موقعی که این رژیم آمده، حساسیت ما به این مرز افزایش یافته، فعالیت آنها در اینجا کاملا در رصد ما است.»
علاوه بر فرماندهان نظامی، شماری از مقامها و رسانههای نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی نیز روز جمعه به شدت به جمهوری آذربایجان و همچنین اسرائیل تاختند.
عبدالله گنجی، مدیر مسئول روزنامه جوان وابسته به سپاه پاسداران، نیز جمهوری آذربایجان را «آذربایجان جداشده» خواند و در توییتی نوشت: تاکنون حاکمان آن را «محترم و به رسمیت شناختهایم» اما متوجه باشند که «با قدرت اجارهای» نمیتوانند «شاخ وشانه بکشند».
محمد حسینی، معاون پارلمانی رییس جمهور ایران، نیز رزمایش «فاتحان خیبر» در نزدیکی مرزهای جمهوری آذربایجان را هشدار به اسرائیل دانست و گفت که عنوان آن «کاملا هوشمندانه انتخاب شده است»، چرا که پیامبر اسلام «توطئه سران یهود را با فتح خیبر خنثی کرد.»
احمد وحیدی، وزیر کشور، نیز گفت که اسرائیل در روابط دوستانه بین ایران و جمهوری آذربایجان «توطئه» می کند.
عباس موسوی، سفیر ایران در باکو، نیز با بازنشر توییتی از سفیر اسرائیل نوشت که آذربایجان و فلسطین تا ابد «اسلامی» میمانند. سفیر اسرائیل نوشته بود بر خلاف ایران که اقلیتهای مذهبی و قومی را در کشور خود سرکوب میکند، کشورهایی مانند اسرائیل و آذربایجان خواستار تکثر و مدارای مذهبی هستند.
پس از منازعه اخیر بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان و آزاد شدن برخی اراضی آذربایجان، تنش در نقاط مرزی ایران و آذربایجان بالا گرفته است.
هفته گذشته پس از آنکه سپاه پاسداران اعلام کرد رزمایشی در این منطقه برگزار میکند الهام علیاف، رییس جمهوری آذربایجان، چنین اقدامی را «تعجب برانگیز» توصیف کرد.
او گفته بود چرا چنین رزمایشهایی هنگام تصرف ارمنستان بر این اراضی انجام نمیشد و اکنون که پس از سی سال آزاد شدهاند صورت میگیرد؟
شماری از امامان جمعه نیز از اظهارات علیاف به شدت انتقاد کرده و علیه اسرائیل شعارهایی دادند.
از جمله لطفالله دژکام، نماینده خامنهای در استان فارس، با انتقاد شدید از سران برخی کشورها که دست همکاری به اسرائیل دادهاند، گفت «نابودی اسرائیل قطعی است» اما «آمریکا با همدستی اسرائیل به دنبال ایجاد تاخیر» در آن هستند.
محمدعلی آلهاشم، نماینده خامنهای در استان آذربایجان شرقی، نیز پنجشنبه گفته بود: این رزمایش برای کشورهای همسایه «پیام صلح و دوستی» دارد اما اسرائیل «هر چه به موعد مقرر ۲۵ ساله» نزدیک میشویم توطئههایش «برای ایجاد اختلاف بین کشورهای مسلمان بیشتر میشود».
سه نهاد و سازمان حقوق بشری در بیانیهای به مناسبت «روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام» از همه خواستند که جمهوری اسلامی را «برای متوقف کردن این جنایات سازمان یافته» در فشار قرار دهند
«کمیته بینالمللی علیه اعدام»، «کمیته مبارزه برای آزادی زندانیان سیاسی» و «کمپین برای آزادی کارگران زندانی» در این بیانیه اعلام کردند که اعدام در ایران «نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر صد بار جنایتکارانهتر است؛ چون که جمهوری اسلامی بیگناهان را اعدام میکند.»
در این بیانیه تاکید شده که ائتلاف جهانی علیه مجازات اعدام روز جهانی امسال را به زنانی که اعدام شدهاند یا در معرض اعدام قرار دارند اختصاص داده است.
در این بیانیه به نامهایی از قبیل فاطمه حقیقتپژوه، ریحانه جباری، مریم ایوبی، سمیه شهبازی جهرویی، زهرا اسماعیلی، که سنگسار و اعدام شدهاند، اشاره شده است.
این بیانیه در آستانه هجدهم مهرماه (دهم اکتبر)، روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام صادر شده است.
علیرضا مرندی، پزشک خامنهای و رییس فرهنگستان پزشکی، از وعده وزیر بهداشت برای برگزاری «جشن شکست کرونا و پیروزی واکسن» انتقاد کرد او در نامهای خطاب به بهرام عیناللهی نوشت با این وعدهها زمینه «سادهانگاری» و «بدبینی» مردم را فراهم نکنید
علیرضا مرندی، پزشک خامنهای و رییس فرهنگستان پزشکی، از وعده وزیر بهداشت برای برگزاری «جشن شکست کرونا و پیروزی واکسن» انتقاد کرد و در نامهای خطاب به بهرام عیناللهی نوشت با این وعدهها زمینه «سادهانگاری» و «بدبینی» مردم را فراهم نکنید.
مرندی در این نامه خطاب به عیناللهی نوشته است: «در کشورهای متعدد، به عنوان نمونه کانادا، که دو نوبت واکسیناسیون در بیش از ۸۰ درصد از جمعیت صورت پذیرفته است، کماکان سختگیریهای جدی… اعمال میکنند»
او با تاکید بر اینکه نباید اطلاعرسانی به نحوی باشد که مردم را دچار بدبینی کند نوشت: قولهایی که از طرف وزارت بهداشت به مردم داده میشود «این نگرانی را ایجاد میکند که با سادهانگاری در این خصوص و کاهش حفاظتهای فردی مجددا شاهد پیکهای بعدی» خواهیم بود.
بهرام عیناللهی، وزیر بهداشت، روز سهشنبه ششم مهر گفته بود: «به زودی جشن پیروزی مردم را که به ما برای سرعت بخشیدن به واکسیناسیون کمک کردند برگزار خواهیم کرد. بعد از گذراندن دو هفته آینده به واکسیناسیون ۷۰ درصدی که میخواستیم خواهیم رسید.»
همزمان با آغاز رزمایش نیروی زمینی ارتش ایران در نزدیکی مرز جمهوری آذربایجان، فرمانده این نیرو تلویحا از ارمنستان حمایت و اعلام کرد که جمهوری اسلامی اجازه تصرف مرزهای کشورهای «ضعیف» را نمیدهد
همزمان با آغاز رزمایش نیروی زمینی ارتش ایران در نزدیکی مرز جمهوری آذربایجان، فرمانده این نیرو تلویحا از ارمنستان حمایت و اعلام کرد که جمهوری اسلامی اجازه تصرف مرزهای کشورهای «ضعیف» را نمیدهد.
کیومرث حیدری، فرمانده نیروی زمینی ارتش، گفت که به دلیل حضور اسرائیل در این منطقه، «حساسیت ما به این مرز افزایش یافته است.»
حیدری اضافه کرد: «همه مرزهای قانونی باید حفظ شود و ضعف احتمالی یک کشور در حفظ مرزهای خود دلیل نمیشود که کشور دیگری با کمک بیگانه، مرزها را به هم بریزد و جمهوری اسلامی ایران اجازه این کار را نمیدهد.»
این سخنان در حالی بیان شده که وزارت خارجه ایران جانبداری از جمهوری آذربایجان یا ارمنستان را تکذیب کرده، اما برخی مقامهای جمهوری اسلامی سال گذشته و همزمان با جنگ دو کشور از جمهوری آذربایجان حمایت کردند.
علی خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی، ۱۳ آبان ۹۹ گفته بود: «همه سرزمینهای آذربایجان که بهوسیله ارمنستان تصرف شده، باید آزاد بشود.»
حیدری همچنین گفت که هنوز برای جمهوری اسلامی ایران خروج نیروهایی که «از سوریه به این منطقه آمدهاند محرز نشده» است.
سال گذشته ارمنستان اعلام کرده بود که ترکیه حدود چهار هزار نیروی سوری به جمهوری آذربایجان فرستاده اما ترکیه این اتهام را رد کرد.
مهدی ربانی، معاون عملیات ستاد کل نیروهای مسلح، در جمع نیروهای شرکتکننده در این رزمایش گفت که «به دنبال تغییر ژئوپلتیک منطقه نیستیم، اما اجازه هم نمیدهیم از این فضای دوستی» برای پایگاه اسرائیل استفاده شود.
محمدعلی آلهاشم، امام جمعه تبریز، نیز در جمع این نیروها تاکید کرد که اسرائیل «در پی ایجاد اختلال و تنش در روابط حسنه کشورهای مسلمان است.»
پس از انتشار گزارشی درباره مانور سپاه پاسداران، الهام علیاف، رییسجمهور آذربایجان، به برگزار این مانور اعتراض کرده بود.
در همین حال حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران، روز پنجشنبه هنگام دریافت رونوشت استوارنامه سفیر جدید جمهوری آذربایجان در تهران، سخنان مقامات جمهوری آذربایجان درباره رزمایش ایران را «تعجبآور و تاسف برانگیز» خواند.
او هشدار داد که جمهوری اسلامی درباره «تحرکات» اسرائیل در جمهوری آذربایجان و در کنار مرزهای خود «هر اقدامی که لازم باشد را انجام میدهد.»
علی علیزاده، سفیر جدید جمهوری آذربایجان، ابراز امیدواری کرد وقایع اخیر از طریق رایزنیهای بین مقامات دو کشور بهزودی حل و فصل شود.
جمهوری اسلامی پیش از این نیز بارها به این روابط نزدیک جمهوری آذربایجان و اسرائیل اعتراض کرده، اما تنشهای اخیر میان تهران و باکو پس از بازداشت دو راننده کامیون ایرانی به اتهام ورود غیرقانونی به منطقه خانکندی قرهباغ افزایش یافت.
آذربایجان همچنین اخیرا در مسیر جاده گوروش- قافان از کامیونهای ایرانی به ارمنستان گمرکی دریافت میکند.