پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از «بحران پلاستیک» در شهرهای مختلف است. انواع محصولات پلاستیکی به شدت گران و در برخی مناطق، کمیاب شدهاند. بیشترین روایتها مربوط به انواع کیسههای پلاستیکی خرید در فروشگاههاست.
شهروندی با عجیب خواندن این بحران، گفت چند روز پیش فروشنده یکی از فروشگاههای زنجیرهای شهر برای سبد خرید بزرگ او شامل اقلام بهداشتی و مواد خوراکی، فقط یک کیسه پلاستیکی تحویل داده است.
فروشنده در پاسخ به درخواست این شهروند برای کیسهای دیگر گفته است: «محدودیت داریم.»
دهها شهروند از شهرهای مختلف به مساله کمبود کیسه نایلونی و گرانی آن در نانواییها اشاره کردند.
به گفته یک مخاطب، نانواییهای شهر به مشتریان میگویند با خودشان پلاستیک بیاورند.
یک شهروند از کنگاور با ارسال پیام به ایراناینترنشنال گفت: «وضعیت کشور بسیار افتضاح است. برخلاف آن چیزی که مسئولان نشان میدهند، کشور در حال نابودی است. پلاستیک داخل نانوایی شده دانهای هفت هزار تومان.»
شهروندی دیگر از بندرعباس گفت همین کیسههای ساده پلاستیکی که تا قبل از جنگ هزار تومان بود حالا در نانواییها به قیمت چهار هزار تومان فروخته میشود.
پیشتر منابع تجاری به ایراناینترنشنال گفته بودند با هدف قرار گرفتن تاسیسات واقع در ماهشهر و عسلویه در جریان درگیریها با اسرائیل و آمریکا، جمهوری اسلامی در چندین محصول پتروشیمی با کمبود شدید مواجه شده است؛ بهویژه انواع پلیمر که در بستهبندی مواد غذایی، تولید پلاستیک و صنایع پایه، کاربرد دارند.
بر اساس این گزارشها، این کمبودها مقامهای ایرانی را ناچار کرده است گزینههای واردات اضطراری را بررسی کنند؛ هرچند محدودیتهای لجستیکی و ژئوپلیتیکی، روند تامین را پیچیده کرده است.
مخاطبی با اشاره به این کمبودها گفت: «تمام انبارهای مواد اولیه پلاستیک را در شورآباد پلمب کردهاند. این مواد اولیه را خودشان به صورت قاچاق میفروختند و حالا که به مشکل خوردهاند، همه را گرفتهاند. اگر هم کسی مخالفت کند، بازداشت و زندانی میشود.»
شهروندی دیگر یادآوری کرد از زمانی که پتروشیمیها هدف حملات موشکی قرار گرفتند، مواد پلاستیک ذخیره شده در انبارها به قیمت سه برابر قبل در بازار عرضه میشود.
به گفته یک مخاطب، تورم روزافزون در کنار این حملات، باعث شده بهای پلاستیک از کیلویی ۲۲۰ هزار تومان به ۵۰۰ هزار تومان افزایش یابد. هرچند که این مبلغ هم ثابت نیست و در شهرهای مختلف با قیمتهای بیشتری نیز فروخته میشود.
مخاطبی دیگر اشاره کرد قیمت هر کیلو نایلون خرید به ۴۰۰ هزار تومان افزایش یافته است.
پیش از اختلالات اخیر، ایران سالانه حدود ۳۰ میلیون تن محصولات پتروشیمی به ارزش تقریبی ۱۵ میلیارد دلار صادر میکرد که حدود ۱۲ درصد از آن را پلیمرها تشکیل میدادند.
در واکنش به این شوک عرضه، مقامهای جمهوری اسلامی صادرات تمامی محصولات پتروشیمی را تا اطلاع ثانوی ممنوع و متوقف کردند.
با وجود این رویکرد، در برخی شهرها مانند یزد گزارشهایی از کمبود بعضی مواد شوینده و پلاستیک گزارش شده است.
ایراناینترنشنال پیشتر گزارش داده بود در حملات به ماهشهر و عسلویه، حدود ۸۵ درصد از ظرفیت صادرات پتروشیمی کشور هدف قرار گرفته است.
از آنجا که این بخشها صنایع پاییندستی از پلاستیک تا خودروسازی و ساختوساز را تغذیه میکنند، ابعاد کامل اختلال در زنجیره صنعتی و زمانبندی و سرمایه مورد نیاز برای بازسازی تخریب، هنوز مشخص نیست.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
