نتبلاکس، نهاد ناظر بر اختلالهای اینترنتی در جهان، گزارش داد قطع سراسری اینترنت در ایران وارد پنجاهوپنجمین روز متوالی شد و پس از هزار و ۲۹۶ ساعت، سطح اتصال به شبکه جهانی به حدود دو درصد میزان عادی رسید.
بر اساس اعلام این نهاد در پنجشنبه سوم اردیبهشت، محدودیت دسترسی به شبکه جهانی اینترنت، همچنان تجارت آنلاین، سامانههای پرداخت و بخشهای وابسته به اقتصاد دیجیتال را مختل کرده است.
خاموشی فعلی اینترنت که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، به یکی از طولانیترین دورههای خاموشی اینترنت در مقیاس ملی تبدیل شده است؛ زمانی که ساعاتی پس از شروع حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی، دسترسی سراسری به اینترنت جهانی بهشدت محدود شد.
این قطع طولانیمدت، بهویژه پس از اعلام آتشبس موقت، موجی از مطالبات عمومی و نگرانیهای اقتصادی را به همراه داشته است.
ادامه این وضعیت در حالی است که ایران پیشتر نیز از دیماه ۱۴۰۴، همزمان با اعتراضات سراسری، با دورهای دیگر از اختلال و قطع ارتباطات روبهرو شد.
با این حال، خاموشی اخیر به گفته ناظران، نهتنها ارتباط شهروندان با خارج از کشور را محدود کرده، بلکه جریان اطلاعرسانی مستقل را نیز بهشدت کاهش داده است.
در نتیجه، قطع اینترنت در ایران به بحرانی فرسایشی بدل شده که هم بر زندگی روزمره شهروندان و هم بر گردش اقتصاد دیجیتال کشور سایه انداخته است.
در همین حال، بخش بزرگی از استارتاپها، فریلنسرها و کسبوکارهای خانگی که معیشت میلیونها نفر به آنها گره خورده، با خطر فروپاشی مواجه شدهاند.
رضا علیزاده، رییس کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی، ۳۱ فروردین گفت: «هرگونه تصمیمگیری درباره دامنه دسترسی به اینترنت بینالمللی با نهادهای امنیتی و در راس آنها، شورای عالی امنیت ملی است.»
او افزود: «احراز هویت برای اعطای دسترسی به اینترنت پرو در حال انجام است.»
کانال تلگرامی امتداد، ۳۰ فروردین در مورد هزینه اقتصادی قطع اینترنت در ایران به نقل از فعالان بخش خصوصی، از جمله اعضای اتاق بازرگانی، نوشت که اگر خسارتهای غیرمستقیم جنگ در نظر گرفته شود، هزینه واقعی میتواند به ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار در روز برسد.
به نوشته امتداد، «این برآورد، مجموع زیان را در همین بازه به بیش از سه تا چهار میلیارد دلار نزدیک میکند که نشاندهنده عمق ضربه به بدنه اقتصاد است».
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز بهمن ۱۴۰۴ اعلام کرده بود هر روز قطعی اینترنت حدود پنج هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم به بار میآورد.
این در حالی است که در هفتههای گذشته، گزارشهای متعددی منتشر شده که نشان میدهند مقامها، مدیران برخی نهادهای خاص، رسانههای حکومتی و افراد وابسته به حکومت با استفاده از «سیمکارت سفید» به اینترنت جهانی دسترسی مستقیم داشتهاند. دسترسیای که در اختیار شهروندان عادی قرار نگرفته است.
در همین حال، گزارشهایی نیز از تلاش جمهوری اسلامی برای توزیع آنچه «اینترنت پرو» نامیده میشود، در میان وابستگان حکومت منتشر شده است.
این شکاف در دسترسی، بار دیگر انتقادها را به تبعیض اینترنتی و بهرهگیری حکومت از محدودیتهای ارتباطی بهمنظور ایجاد امتیاز برای گروههای نزدیک به حاکمیت، افزایش داده است.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
