در جریان تحولات هشتمین روز جنگ، شنبه ۱۶ اسفند، حملات آمریکا و اسرائیل به تهران و چند شهر دیگر ادامه یافت، جمهوری اسلامی بار دیگر اسرائیل و کشورهای منطقه را هدف گرفت، فشار سیاسی برای اعلام رسمی رهبر جدید بالا رفت و تنش با همسایگان عرب و جمهوری آذربایجان وارد مرحله تازهای شد.
ادامه حملات سنگین به ایران و گسترش اهداف نظامی
مهمترین تحول امروز، ادامه موج حملات آمریکا و اسرائیل به اهداف نظامی و امنیتی در ایران بود. تهران، اصفهان، یزد، همدان، پاکدشت و کیش از جمله نقاطی بودند که هدف حملات قرار گرفتند. در تهران، گزارشهایی از انفجارهای شدید در مرکز پایتخت، مهرآباد، غرب تهران و مقرهای وابسته به سپاه منتشر شد. ارتش اسرائیل اعلام کرد موج تازهای از حملات را علیه «زیرساختهای رژیم» در تهران و اصفهان آغاز کرده و حدود ۲۳۰ بمب به چندین سایت نظامی شلیک کرده است.
در این میان، فرودگاه مهرآباد و تاسیسات هوایی آن از مهمترین اهداف بودند. همچنین ارتش اسرائیل از حمله به دانشگاه امام حسین، یک سایت ذخیرهسازی یگان موشکی، و یک سایت زیرزمینی ذخیره و تولید موشکهای بالستیک خبر داد. در اصفهان نیز گزارشهای محلی از بمباران چند نقطه در شرق، غرب و جنوب شهر، انفجار در پادگان ۱۰۱ انبیا و هدف قرار گرفتن هوانیروز اصفهان حکایت داشت. در یزد نیز چهار نقطه هدف حمله قرار گرفت و در کیش، رادارهای فرودگاه و محدوده فرودگاه مورد اصابت قرار گرفتند.
همزمان، سنتکام اعلام کرد آمریکا در هفته نخست عملیات «خشم حماسی» به بیش از ۳۰۰۰ هدف در ایران حمله کرده و این روند با همان شدت ادامه خواهد یافت.
ادامه حملات جمهوری اسلامی به منطقه، با وجود پیام پزشکیان
دومین محور مهم روز، ادامه حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه بود؛ موضوعی که با پیام صبح شنبه مسعود پزشکیان در تضاد آشکار قرار داشت. پزشکیان اعلام کرده بود «شورای موقت رهبری» تصویب کرده دیگر به کشورهای همسایه حمله نشود و به نیروهای مسلح ابلاغ شده که از این پس نباید به همسایگان موشک شلیک کنند، مگر آنکه از خاک آن کشورها حملهای به ایران انجام شود. او همچنین گفت حملات قبلی «آتش به اختیار» بوده و از طرف خودش بابت آن عذرخواهی میکند.
با وجود این پیام، حملات جمهوری اسلامی به منطقه ادامه یافت. ارتش اسرائیل از موج تازه شلیک موشکها به جنوب اسرائیل خبر داد و سامانههای پدافندی این کشور فعال شدند. دونالد ترامپ نیز تاکید کرد که حملات تا تسلیم کامل جمهوری اسلامی ادامه خواهد داشت. بحرین از به صدا درآمدن آژیر خطر و رهگیری پرتابهها خبر داد. قطر نیز اعلام کرد یک حمله موشکی را رهگیری کرده و تهدید برطرف شده است. امارات متحده عربی گفت در حملات امروز، ۱۵ موشک از ۱۶ موشک بالستیک و ۱۱۹ پهپاد از ۱۲۱ پهپاد را رهگیری و منهدم کرده است. ابوظبی اعلام کرد از آغاز حملات جمهوری اسلامی تاکنون ۲۰۵ موشک بالستیک و ۱۲۲۹ پهپاد را رهگیری کرده و این حملات سه کشته و ۱۱۲ زخمی برجا گذاشته است.
وزارت دفاع بحرین نیز از رهگیری ۸۶ موشک و ۱۴۸ پهپاد از آغاز درگیریها خبر داد. عربستان سعودی هم بار دیگر درباره «محاسبه نادرست» به تهران هشدار داد و گفت چندین حمله موشکی و پهپادی به پایگاههای نظامی و تاسیسات نفتی را دفع کرده است.
واکنش آمریکا و اسرائیل: تهدید به تشدید حملات و گسترش جنگ
واشینگتن و تلآویو نیز امروز نشانههای تازهای از تشدید جنگ بروز دادند. ترامپ در تروثسوشال نوشت ایران «بهدلیل رفتار بد» امروز بهشدت هدف قرار خواهد گرفت و مناطقی که تا این لحظه در فهرست هدفها نبودهاند اکنون برای «نابودی کامل و مرگ قطعی» تحت بررسی هستند. او همچنین مدعی شد [حکومت] ایران از همسایگان خود عذرخواهی کرده و در برابر آنها «تسلیم» شده است.
در اسرائیل، گزارش کانال آی۲۴ و کانال ۱۱ حاکی از آن بود که این کشور برای گسترش عملیات و مرحله دوم جنگ آماده میشود. به گفته این گزارشها، اسرائیل قصد دارد انهدام مراکز فرماندهی، سامانههای راداری و موشکهای زمینبهزمین ایران را ادامه دهد، برتری هوایی کامل را تثبیت کند و نمادهای حاکمیتی و مقامهای ارشد جمهوری اسلامی را نیز هدف بگیرد. یک مقام ارشد اسرائیلی گفت این کارزار تا تحقق همه اهداف، از جمله سقوط حکومت، ادامه خواهد یافت.
جدال داخلی بر سر پیام پزشکیان و فشار برای اعلام رهبر جدید
یکی از مهمترین تحولات سیاسی روز، موج واکنشها در داخل حکومت به پیام پزشکیان بود. شماری از مقامها و چهرههای حکومتی با انتقاد از عذرخواهی او از همسایگان و توصیف حملات بهعنوان «آتش به اختیار»، بر لزوم ادامه حملات و «تعیین سریع رهبر جدید» تاکید کردند.
محمدمنان رئیسی، نماینده قم، عذرخواهی از همسایگان را «تاسفآور» خواند و گفت معرفی رهبر جدید فوریت دارد. روحالله ایزدخواه و ناصر مکارم شیرازی نیز خواستار سرعت گرفتن روند انتخاب رهبر جدید شدند. عزتالله ضرغامی تاکید کرد نیروهای مسلح «آتش به اختیار» عمل نکردهاند. علیرضا زاکانی، شهردار تهران، هم نوشت باید با «مواجهه قاطع منطقهای با پایگاههای نظامی دشمن» امنیت را بازگرداند. این مواضع نشان میدهد پیام پزشکیان نه تنها نشانه اجماع در درون حکومت نبود، بلکه شکاف در روایت رسمی از جنگ و نحوه تصمیمگیری را آشکارتر کرد.
تشدید تنش دیپلماتیک با همسایگان و اتحادیه عرب
در عرصه منطقهای، حملات جمهوری اسلامی زمینهساز تحرکات تازه دیپلماتیک شد. اتحادیه عرب اعلام کرد یکشنبه ۱۷ اسفند نشست اضطراری وزیران خارجه کشورهای عضو را برای بررسی «حملات ایران به سرزمینهای چند کشور عربی» برگزار میکند. این نشست به درخواست اردن، عربستان سعودی، عمان، قطر، کویت و مصر برگزار خواهد شد.
همزمان، پرونده حمله پهپادی به نخجوان همچنان باز ماند. اگرچه در متن امروز تمرکز اصلی بر کشورهای عربی بود، اما نشانههایی از استمرار تنش با جمهوری آذربایجان نیز دیده شد. در کنار آن، یک مقام امنیتی جمهوری اسلامی تلاش کرد حمله به آذربایجان را کماهمیت جلوه دهد و گفت اگر قصد حمله وجود داشت، با «یک پهپاد کوچک» انجام نمیشد.
دریا، نفت و حملونقل: تشدید اختلال در خلیج فارس
جنگ امروز در جبهه دریایی و اقتصادی نیز ابعاد بیشتری پیدا کرد. سپاه پاسداران اعلام کرد یک نفتکش با پرچم مالت را در خلیج فارس هدف قرار داده است؛ اقدامی که گفته شد پس از بیتوجهی کشتی به هشدارهای سپاه درباره ناامن بودن تنگه هرمز انجام شده است.
در واکنش به بحران حملونقل دریایی، دولت ترامپ یک طرح ۲۰ میلیارد دلاری بیمه اتکایی حملونقل دریایی در خلیج فارس را اجرا کرد تا اعتماد به تجارت دریایی را بازگرداند. در همین حال، با کاهش شدید ترافیک در تنگه هرمز، عراق حریم هوایی خود را برای سه روز دیگر بست. قطر ایرویز تعلیق پروازهایش را ادامه داد، هرچند شرکت هواپیمایی امارات اعلام کرد از بعدازظهر شنبه بخشی از پروازهای خود را از سر میگیرد.
خبرگزاری رویترز نیز گزارش داد هند در اقدامی که «انساندوستانه» خوانده شد، به ناو ایرانی لاوان اجازه پهلوگیری در بندر کوچی داده است؛ آن هم همزمان با حمله آمریکا به ناوچه دنا در نزدیکی سریلانکا.
خاموشی دیجیتال و اختلال در زندگی روزمره
در داخل ایران، نشانههای عمیقتر شدن وضعیت اضطراری ادامه یافت. نتبلاکس اعلام کرد قطع اینترنت در ایران از ۱۶۸ ساعت گذشته و سطح اتصال همچنان در حدود یک درصد از حالت عادی است. همزمان دولت اعلام کرد مدارس از ۱۷ اسفند به صورت غیرحضوری فعالیت خواهند کرد و بازار سهام نیز تا اطلاع ثانوی بسته خواهد ماند. تعویق ثبتنام کنکور ارشد علوم پزشکی نیز از دیگر نشانههای اختلال گسترده در زندگی روزمره بود.
در سطح شهرها، گزارشهای شهروندی از ایستهای بازرسی ماموران نقابدار در شمال کشور و تداوم فضای امنیتی حکایت داشت.
فناوری جنگ: هوش مصنوعی زیر ذرهبین
در حوزه تحلیلی، خبرگزاری فرانسه گزارش داد که در جنگ اخیر برای نخستینبار از هوش مصنوعی بهطور گسترده برای تحلیل اطلاعات و انتخاب اهداف استفاده شده است. به نوشته این خبرگزاری، کارشناسان معتقدند این فناوری احتمالاً در انتخاب اهداف برای هزاران حمله آمریکا و اسرائیل به ایران نقش داشته، هرچند جزئیات آن هنوز رسماً تایید نشده است. این گزارش همزمان پرسشهای تازهای درباره مسئولیت حقوقی و اخلاقی کاربرد هوش مصنوعی در جنگ مطرح کرد.
جمعبندی تحولات امروز نشان میدهد جنگ در سه مسیر بهطور همزمان در حال تشدید است: نخست، گسترش حملات به عمق ایران و تمرکز بر زیرساختهای فرماندهی، هوایی و موشکی؛ دوم، سرایت روزافزون جنگ به کشورهای منطقه و بالا رفتن فشار سیاسی بر تهران از سوی همسایگان عرب؛ و سوم، آشکارتر شدن شکاف درون حکومت بر سر جنگ، جانشینی و پیام عقبنشینی پزشکیان.
جزییات بیشتر از تحولات جنگ را در بلاگ ایراناینترنشنال بخوانید.
