مطالب بیشتر
بر اساس دادههای شرکت اطلاعات کشتیرانی کپلر که ایراناینترنشنال آن را مورد بررسی قرار داده، بارگیری نفت خام از پایانههای ایران در خلیج فارس در ماه ژانویه به کمتر از ۱.۳۹ میلیون بشکه در روز رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته از کاهش ۲۶ درصدی حکایت دارد.
این افت بخشی از یک روند کاهشی مستمر است که از ماه اکتبر کلید خورده و نشاندهنده تداوم فشارها بر جمهوری اسلامی است؛ روندی که به یک وقفه مقطعی محدود نمیشود.
این روند کاهشی بیش از هر جا در چین دیده میشود؛ کشوری که در شرایط تحریمی، اصلیترین و عملا تنها خریدار بزرگ نفت ایران به شمار میرود.
میزان تخلیه نفت ایران در بنادر چین ماه گذشته به ۱.۱۳ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که میانگین آن در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۱.۴ میلیون بشکه بود.
نفت خام فروشنرفته ایران در حال انباشت در دریا است. حجم نفت ذخیرهشده روی نفتکشها طی یک سال گذشته تقریبا سه برابر شده و به بیش از ۱۷۰ میلیون بشکه رسیده؛ نشانهای از اینکه فروش یا تحویل محمولهها با دشواری بیشتری روبهرو شده است.
نگه داشتن این نفت روی آب هزینهبر است. اجاره یک نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام معمولا بیش از ۱۰۰ هزار دلار در روز هزینه دارد و شناورهایی که نفت تحریمشده ایران را حمل میکنند، بهدلیل مخاطرات حقوقی و بیمهای با نرخهای حتی بالاتری معامله میشوند.
تحلیلگران برآورد میکنند حدود یکپنجم درآمد نفتی ایران عملا صرف هزینههای حملونقل و ذخیرهسازی میشود.
بخش بزرگی از این محمولههای نفتی در آبهای آسیا بلاتکلیف مانده است. حدود یکسوم نفتکشهای ایرانی در آبهای آزاد لنگر انداختهاند و سایر کشتیها نیز برای دور زدن تحریمها، بهطور مداوم در حال حرکت هستند یا عملیات انتقال کشتی به کشتی انجام میدهند؛ شیوههایی که در ناوگان «سایه» جمهوری اسلامی به روالی رایج تبدیل شدهاند.
در همین حال، تحریمها بهطور فزایندهای این شبکهها را هدف گرفتهاند. بر پایه دادههای کپلر، ۸۶ درصد نفتکشهایی که طی یک سال گذشته نفت ایران را جابهجا کردهاند، از سوی ایالات متحده تحریم شدهاند؛ موضوعی که از گسترش دامنه اجرای تحریمها حکایت دارد.
این فشارها جمهوری اسلامی را ناچار کرده برای حفظ سطح فروش خود، تخفیفهای قابلتوجهی ارائه دهد.
در حال حاضر نفت خام ایران حدود ۱۱ تا ۱۲ دلار در هر بشکه پایینتر از شاخصهای مشابه قیمتگذاری میشود؛ در حالی که اوایل سال گذشته میلادی میزان تخفیف حدود ۳ دلار در هر بشکه بود. این اختلاف قیمت، درآمد خالص تهران را بهطور چشمگیری کاهش داده است.
این روند تنها به نفت خام محدود نمیشود. صادرات فرآوردههایی مانند نفت کوره ایران در ژانویه به حدود ۳۵۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت، در حالی که این رقم یک سال پیش ۴۱۰ هزار بشکه در روز بود.
چین و امارات متحده عربی از مهمترین مشتریان این فرآوردهها به شمار میروند.
این در حالی است که شواهد از احتمال افزایش فشارها بر جمهوری اسلامی حکایت دارند. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بهتازگی در یک فرمان اجرایی، بر شرکای تجاری حکومت ایران تعرفه ۲۵ درصدی اعمال کرد.
این اقدام میتواند شرکتها و دولتها را بیش از پیش از همکاری در زمینه خرید و جابهجایی نفت ایران بازدارد.
تشدید فشارهای اقتصادی بستر تازهای برای احیای مذاکرات غیرمستقیم میان واشینگتن و تهران ایجاد کرده است.
برای مقامهای جمهوری اسلامی، کاهش تحریمها سریعترین راه برای تثبیت درآمد نفتی و کاستن از تنگنای بودجهای محسوب میشود.
با این حال، اختلافهای عمیق بر سر برنامه هستهای، توسعه توان موشکی و سیاستهای منطقهای تهران باعث شده رسیدن به توافق دور از انتظار باشد، مگر آنکه یکی از دو طرف از مواضع کلیدی خود کوتاه بیاید.
در مجموع، این آمار نشان میدهد توان جمهوری اسلامی برای ادامه صادرات نفت در شرایط تحریم، که سالها یکی از ستونهای پایداری اقتصادی حکومت محسوب میشد، اکنون با محدودیتهای جدیتری روبهرو شده است.
