یک تصادف ساده، ساخته جعفر پناهی، در دو بخش اسکار ۲۰۲۶ نامزد شد
فیلم سینمایی «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی در دو بخش «بهترین فیلم غیرانگلیسیزبان» و «بهترین فیلمنامه اوریجینال» نامزد اسکار ۲۰۲۶ شد.
فیلم سینمایی «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی در دو بخش «بهترین فیلم غیرانگلیسیزبان» و «بهترین فیلمنامه اوریجینال» نامزد اسکار ۲۰۲۶ شد.
این فیلم به صورت مشترک توسط ایران، فرانسه و لوکزامبورگ تهیه شده، نخستینبار در بخش مسابقه اصلی هفتاد و هشتمین جشنواره فیلم کن در بهار امسال به نمایش درآمد و موفق به کسب نخل طلا شد.
«یک تصادف ساده» بدون مجوز رسمی، بدون رعایت حجاب اجباری، و بهشکل زیرزمینی در داخل ایران ساخته شده است. بر اساس نقدهای منتشرشده، این اثر یکی از جسورانهترین فیلمهای پناهی است که در آن با صراحت از جمهوری اسلامی انتقاد میکند.
همچنین این فیلم در شهریور امسال از سوی شرکت توزیع ممنتو در فرانسه بهصورت عمومی اکران شد.
در هشتاد و سومین مراسم گلدن گلوب، «یک تصادف ساده» اولین فیلم ایرانی بود که نامزد دریافت جایزه بهترین فیلم درام، بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه گردید؛ همچنین نامزد دریافت جایزه گلدن گلوب بهترین فیلم خارجیزبان نیز شد.
این فیلم به عنوان نماینده فرانسه در شاخهٔ بهترین فیلم بینالمللی برای حضور در نود و هشتمین دوره جوایز اسکار انتخاب شده است.
مراسم اهدای جوایز اسکار ۱۵ مارس در لسآنجلس برگزار خواهد شد.
در شاخه بهترین فیلم «غیرانگلیسیزبان» (بینالمللی)، علاوه بر «یک تصادف ساده»، فیلمهای «مامور مخفی»، «ارزش احساسی» و «صدای هند رجب» نیز در فهرست نامزدها قرار دارند.
همچنین در بخش بهترین فیلمنامه اوریجینال، آثاری از جمله «ماه آبی» و «گناهکاران» با فیلم پناهی رقابت میکنند.
واشینگتنپست ۱۲ آبان با اشاره به احتمال موفقیت پناهی در اسکار نوشت: «برای یک فیلمساز منتقد حکومت، جایزه اسکار شاید بزرگترین سپر حمایتی ممکن باشد؛ نوعی واکنش بینالمللی در برابر سانسور حکومتی.»
پناهی که تاکنون جایزه خرس طلایی برلین را برای فیلم «تاکسی» و شیر طلایی ونیز را برای فیلم «دایره» دریافت کرده است، پس از کسب نخل طلای جشنواره کن، به یکی از معدود فیلمسازانی تبدیل شد که موفق به کسب این سهگانه معتبر سینمایی شدهاند.
او طی سالهای گذشته با وجود ممنوعالخروجی و محدودیتهای متعدد، چندین فیلم خود را در سکوت و بهصورت غیررسمی تولید کرده و آثارش در جشنوارههای بینالمللی مورد تقدیر قرار گرفتهاند.
حمایت از انقلاب ملی ایرانیان
پناهی در هفتههای اخیر از انقلاب ملی ایرانیان نیز حمایت کرده است.
او سرکوب اعتراضات سراسری در سه هفته گذشته را نشانه «اعلام جنگ حکومت علیه جامعه» دانست و گفت جمهوری اسلامی نه با منطق حکمرانی، بلکه مانند «نیروی اشغالگر» با مردم رفتار میکند.
پناهی، دوشنبه ۲۹ دی در گفتوگو با نشریه لیبراسیون فرانسه، گفت تشدید خشونت علیه معترضان برای او غافلگیرکننده نبوده، زیرا به باورش حکومت ایران «هرگز وجود یک جامعه مستقل و خودمختار را نپذیرفته» است.
او افزود هر زمان که جامعه ایران خواستهای جمعی را مطرح کرده، پاسخ حکومت همواره «خشونت عریان» بوده است.
این شهروند معترض که در گزارش با نام مستعار «لادن» معرفی میشود، پنجشنبه دوم بهمن گفت: «اعتراضها در هر دو شب از خیابانهای فرعی مشهد شروع میشد. جمعیت کمکم بیشتر میشد و بعد به سمت خیابانهای اصلی حرکت میکرد.»
او افزود: «مثلا مردم از ورودیهایی که به وکیلآباد و احمدآباد منتهی میشد، حرکت میکردند و همینطور جلو میرفتند تا به خود وکیلآباد یا احمدآباد میرسیدند.»
لادن ادامه داد: «در این مکانها دریای خون به راه افتاده بود. نیروها از روی پشتبامها شلیک میکردند و تیرها مستقیم قلب یا سر را هدف میگرفت.»
بلوار وکیلآباد یکی از مهمترین و طولانیترین محورهای شهری مشهد است. وکیلآباد از تقاطع آزادی و بلوار کوثر آغاز میشود و تا مناطق حاشیهای شهر، از جمله محدوده طرقبه و شاندیز، امتداد پیدا میکند.
خیابان احمدآباد هم یکی از شناختهشدهترین و قدیمیترین محورهای مشهد به شمار میرود و نقش مهمی در حیات اداری، اقتصادی و اجتماعی شهر ایفا میکند.
خبرگزاری فرانسه دوم بهمن نوشت از آنجا که ایران پس از هفتهها اعتراضات همچنان تا حد زیادی با قطع اینترنت مواجه است، روایت شاهدان عینی برای فهم چگونگی وقوع این رویدادها و سرکوب گسترده حکومت اهمیت اساسی دارد.
«تکتیراندازها میزدند، فقط سر و قلب»
لادن در ادامه با اشاره به سرکوب شدید معترضان در منطقه هفت تیر مشهد گفت شامگاه ۱۸ دی، شماری از تکتیراندازها در «تراس» یکی از برجهای منطقه مستقر شده بودند و به مردم در نزدیکی کلانتری هفت تیر شلیک میکردند.
او ادامه داد: «حداقل ۱۰۰ نفر را آن شب از بالای برج با اسنایپر زدند. فقط سر و قلب.»
لادن از شمار زیاد جانباختگان انقلاب ملی در مشهد خبر داد و گفت آن دسته از نیروهای سرکوب که مجهز به تفنگ ساچمهای بودند، تعمدا صورت معترضان را هدف قرار میدادند.
او لحظات هولناک حمله ماموران جمهوری اسلامی را چنین روایت کرد: «با ساچمه به صورتت شلیک میکردند. باید واقعا شانس میآوردی که به چشمت نمیخورد.»
این شهروند گزارشهای متعدد در خصوص اقدام نیروهای سرکوب در زدن «تیر خلاص» به مجروحان را تایید کرد و افزود: «یک سری را از خیابانها به داخل کوچهها منتقل کردند و تیر خلاص زدند.»
به گفته لادن، در برخی محلههای مشهد، از جمله سیدی، حجم خون ریختهشده معترضان روی زمین آنقدر زیاد بود که مردم ناچار شدند خودشان برای شستن خیابانها اقدام کنند.
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، دوم بهمن هشدار داد شمار کشتهشدگان در انقلاب ملی ایرانیان ممکن است بیش از ۲۰ هزار نفر باشد.
روایتهای رسیده از ایران حاکی از آن است که همزمان با قطع اینترنت و راههای ارتباطی، جمهوری اسلامی به سرکوب معترضان ادامه میدهد و نیروهای امنیتی فضایی مشابه حکومت نظامی در شهرها برقرار کردهاند.
«این دفعه حکومت خیلی جنایت کرد، از نازیها بدتر»
لادن در ادامه از وجود فضای «حکومت نظامی» در مشهد خبر داد و گفت: «سر چهارراهها، ماشینهای مسلح و ناپویی با اسلحه هستند. مردم را نگه میدارند. گوشی و ماشین را میگردند. گوشی بعضیها را هم با خودشان میبرند.»
او ادامه داد: «هر کسی بیرون میرود، اول گوشی خود را پاکسازی میکند.»
او همچنین به محدودیتهای شدید اینترنتی در ایران پرداخت و خطاب به ایرانیان خارج از کشور افزود: «بعضی لحظات اینترنت وصل میشود، اما ممکن است هر لحظه قطع شود. شما که خارج از ایران هستید، نگذارید به فراموشی سپرده شود. این دفعه حکومت خیلی جنایت کرد، از نازیها بدتر.»
پیشتر گروهی از متخصصان پزشکی، پیراپزشکی و پزشکی قانونی در بیانیهای تحلیلی اعلام کردند بررسی نظاممند تصاویر و ویدیوهای رسیده از ایران، نشاندهنده الگوهای جدی و نگرانکننده از نقض اصول بنیادین پزشکی، پزشکی قانونی و حقوق بشر در جریان سرکوب اخیر است.
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، اوایل هفته جاری گفت برآوردها نشان میدهد شمار غیرنظامیانی که در جریان سرکوب اعتراضات جان خود را از دست دادهاند، دستکم پنج هزار نفر است. او با استناد به گزارشهای دریافتی از پزشکان داخل ایران افزود این رقم میتواند «حداقل ۲۰ هزار نفر» باشد.
بر اساس گزارش پنجشنبه دوم بهمن خبرگزاری بلومبرگ، سازمان حقوق بشری هرانا، مستقر در آمریکا، اعلام کرد تا کنون مرگ چهار هزار و ۹۰۲ نفر در جریان اعتراضاتی را راستیآزمایی کرده است که از اواخر آذر آغاز شد.
هرانا افزود بررسی دستکم ۹ هزار و ۳۸۷ مورد دیگر همچنان ادامه دارد و تاکنون بیش از ۲۶ هزار نفر نیز در ارتباط با این اعتراضات بازداشت شدهاند.
موانع راستیآزمایی در ارائه آمار دقیق جانباختگان
بلومبرگ در ادامه گزارش خود نوشت تلاش نهادهای حقوق بشری برای برآورد دقیق تلفات انقلاب ملی ایرانیان، که بزرگترین تظاهرات از زمان انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ به شمار میرود، به دلیل محدودیتهای شدید دسترسی به اینترنت و اختلال گسترده در ارتباطات مخابراتی در ایران با موانع جدی روبهرو شده است.
به نوشته این خبرگزاری، اعتراضات ابتدا در تهران و در پی سقوط ارزش پول ملی آغاز شد و سپس به سرعت به شهرهای مختلف کشور گسترش یافت و با شعارهایی علیه حکومت و شخص علی خامنهای، دیکتاتور تهران، همراه شد.
مقامهای جمهوری اسلامی دو هفته پس از بزرگترین کشتار مردم ایران در تاریخ معاصر، در شرایطی که با قطع اینترنت و تلفن تلاش کردند مانع از انعکاس حقیقت شوند، چهارشنبه اول بهمن برای نخستین بار آماری رسمی از تلفات ارائه کردند.
بر این اساس شورای عالی امنیت کشور اعلام کرد سه هزار و ۱۱۷ نفر در جریان ناآرامیها جان باختهاند و مدعی شد تنها ۶۹۰ نفر از آنها معترضان بودهاند و دو هزار و ۴۲۷ نفر دیگر، از جمله نیروهای امنیتی، به دست معترضان «شهید» شدهاند. این آمار بدون ارائه جزییات مستقل منتشر شد.
این در حالی است که شورای سردبیری ایراناینترنشنال در بیانیهای به تاریخ ۲۳ دی اعلام کرد در جریان سرکوب انقلاب ملی ایرانیان، دستکم ۱۲ هزار نفر عمدتا در دو شب پیاپی پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دیماه به دست نیروی سرکوب جمهوری اسلامی کشته شدند. کشتاری که به نوشته این شورا، از نظر گستره جغرافیایی، شدت خشونت و شمار جانباختگان، در تاریخ معاصر ایران بیسابقه است.
همچنین در روزهای اخیر، ایراناینترنشنال با انتشار گزارشهای متعدد به نقل از روایتهای شهروندان خبر داد خانوادههای جانباختگان با فشار نهادهای امنیتی روبهرو شدهاند تا عزیزان خود را بهعنوان عضو بسیج یا کشتهشده به دست «تروریستها» معرفی کنند.
ساتو همچنین تاکید کرد هیات بینالمللی حقیقتیاب که پس از اعتراضات ضدحکومتی سال ۱۴۰۱ تشکیل شد، باید بررسی جرایم احتمالی دولت ایران در اعتراضات اخیر را نیز در دستور کار قرار دهد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، که پیشتر از احتمال مداخله در حمایت از معترضان سخن گفته بود، بعدا از این موضع عقبنشینی کرد. او پنجشنبه در حاشیه نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس گفت تهران مایل به گفتوگو است و افزود: «ایران میخواهد مذاکره کند و مذاکره خواهیم کرد.»
در همین حال گروهی از ایرانیان چهارشنبه با تجمع مقابل محل برگزاری مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوییس، خوستار حمایت جهانی از انقلاب ملی مردم ایران شدند.
انقلاب ملی ایرانیان پنجشنبه دوم بهمن در حالی وارد بیستوششمین روز خود شد که گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال بر اساس دادههای پزشکی و بیمارستانی، نشان داد تنها در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، دستکم ۸۰۰ شهروند در اصفهان جان خود را از دست دادند.
منابع محلی گفتند نیروهای امنیتی با دسترسی به سامانههای درمانی، اطلاعات جانباختگان و مجروحان را حذف کرده و پروندههای پزشکی را ضبط کردهاند.
اخباری از جانباختگان
بر اساس تصاویر و اطلاعات دریافتی، چهار تریلی پنجشنبه پیکر کشتهشدگان اعتراضات اخیر را به مرکز پزشکی قانونی کهریزک منتقل کردند. این تصاویر در حالی منتشر شد که طی روزهای گذشته نیز گزارشهای مشابهی از انتقال گسترده اجساد به این مرکز دریافت شده بود.
همزمان با این گزارشها، خبر کشته شدن شماری از دانشجویان نیز منتشر شد. کانال تلگرامی «دانشجویان متحد» گزارش داد سینا کاظمی، دانشجوی رشته نرمافزار، روز ۱۹ دی در تهران به دست ماموران حکومتی کشته شده است.
همین منبع اعلام کرد حبیب خوبیپور، دانشجوی دکتری ریاضی و نخبه علمی، پس از چند روز بستری شدن، در اثر جراحات ناشی از شلیک گلوله، روز ۲۴ دیماه جان باخته و در شهر لیکک در استان کهگیلویه و بویراحمد به خاک سپرده شده است.
ایراناینترنشنال در این روز و بر اساس اطلاعات تاییدشده، اعلام کرد پیوند نعیمی، شهروند بهائی ساکن کرمان، ۱۸ دیماه در محل کار خود بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل شده است.
سازمان حقوق بشری هانا نیز از بازداشت صدیق یوسفپور، زندانی سیاسی سابق در سقز خبر داد.
در این روز، ویدیوهای متعددی از تهران، مشهد، گچساران و ایرانشهر منتشر شد که نشاندهنده حجم گسترده اعتراضات شبانه، راهپیماییها و درگیری مستقیم معترضان با نیروهای سپاه پاسداران و لباسشخصیها در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی بود.
بر اساس این ویدیوها در تهران، معترضان در خیابان شریعتی شعار «بهش نگید اعتراض، اسمش شده انقلاب» و «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» سر داده بودند. در مشهد نیز گزارشها از حضور گسترده یگان ویژه، شلیک گاز اشکآور و هدف گرفتن مستقیم معترضان همزمان با فراخوان شاهزاده رضا پهلوی حکایت داشت.
واکنشهای جهانی
پارلمان اروپا در این روز با رای اکثریت قطعنامهای را علیه جمهوری اسلامی تصویب کرد و خواستار پایان سرکوب معترضان و قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست گروههای تروریستی شد.
در این قطعنامه، پارلمان اروپا همچنین خواستار اخراج دیپلماتهای جمهوری اسلامی از این اتحادیه و کمک به دور زدن محدودسازی اینترنت در ایران شد.
همزمان، روبرتا متسولا، رییس پارلمان اروپا، در شبکه ایکس نوشت: «از خیابانهای تهران تا قلب پارلمان اروپا، پیام روشن است: ایران باید آزاد شود و ایران آزاد میشود.» او تاکید کرد حتی در شرایط قطع ارتباطات، صدای مردم ایران شنیده میشود و آنها تنها نیستند.
مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، نیز اعلام کرد «همه گزینهها روی میز است» و تاکید کرد که دونالد ترامپ به وعدههای خود برای کمک به معترضان ایرانی پایبند خواهد بود. ترامپ نیز در نشست داووس گفت: «ایران دوست دارد گفتوگو کند و ما هم گفتوگو خواهیم کرد.»
اداره فدرال حفاظت از قانون اساسی آلمان در این روز هشدار داد تضعیف جایگاه منطقهای جمهوری اسلامی ممکن است به افزایش فعالیتهای اطلاعاتی و سرکوبگرانه تهران علیه مخالفان در اروپا منجر شود. این نهاد تاکید کرد جاسوسی، تهدید، تخریب وجهه و حتی استفاده از خشونت علیه ایرانیان تبعیدی از سناریوهای محتمل است.
همزمان، کانال ۱۲ اسرائیل گزارش داد نهادهای اطلاعاتی غربی برای نخستین بار نشانههایی از شکاف در صفوف نیروهای امنیتی ایران شناسایی کردهاند و صدها افسر از سپاه پاسداران و بسیج از صفوف خود جدا شدهاند؛ گزارشی که هنوز بهطور مستقل تایید نشده است.
نگرانیها از ادامه سرکوب و اعدامهای احتمالی
بیش از ۸۰۰ سینماگر، نویسنده و هنرمند از کشورهای مختلف در بیانیهای مشترک، کشتار و شکنجه معترضان ایرانی را محکوم کردند. در میان امضاکنندگان این بیانیه نام چهرههایی چون ژولیت بینوش، ماریون کوتیار، یورگوس لانتیموس، گلشیفته فراهانی و زر امیرابراهیمی دیده میشود. امضاکنندگان خواستار بازنگری جدی در روابط فرهنگی و سیاسی با جمهوری اسلامی شدند.
نگرانیها درباره سرنوشت بازداشتشدگان با صدور چند بیانیه داخلی و بینالمللی تشدید شد. بیش از ۹۰ هنرمند، نویسنده و کنشگر فرهنگی ایرانی در بیانیهای فوری هشدار دادند هزاران بازداشتشده، عمدتا جوانان، در معرض اتهاماتی مانند محاربه، تروریسم و جاسوسی قرار دارند؛ اتهاماتی که میتواند به صدور حکم اعدام منجر شود. این بیانیه تاکید دارد نبود دادرسی عادلانه و تهدیدهای اخیر مقامهای قضایی، خطر اجرای فوری احکام سنگین را افزایش داده است.
شورای مدیریت گذار نیز با صدور بیانیهای از جامعه جهانی خواست برای جلوگیری از تکرار الگوی سرکوب سوریه در ایران، فورا اقدام کند. این شورا خواهان اخراج سفرای جمهوری اسلامی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا، فراخواندن سفرای اروپایی از تهران و قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی شد.
تهدیدها در جمهوری اسلامی
در واکنش، مقامهای ارشد نظامی جمهوری اسلامی لحن تهدیدآمیزتری اتخاذ کردند. علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، هشدار داد هرگونه تعرض به ایران، تمامی پایگاههای آمریکا را به «اهداف مشروع» تبدیل خواهد کرد. محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران، نیز اعلام کرد «دست پاسداران بر ماشه است».
ترامپ دو هفته بعد از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری خود، با امضای یک فرمان اجرایی موضعش درباره ایران را «فشار حداکثری اقتصادی» با سختگیری بالا اعلام کرد و به دستگاههای دولتی گفت سیاست واشینگتن جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای و موشکهای بالستیک قارهپیما است.
بر اساس این فرمان، مقابله با سیاستهای «تجاوزکارانه» جمهوری اسلامی در منطقه ضروری است و سپاه پاسداران، گروههای نیابتی و برنامه موشکی جمهوری اسلامی باید تضعیف شوند.
ترامپ در همان روزها به خبرنگاران گفت امیدوار است برنامه هستهای جمهوری اسلامی طوری حل و فصل شود که نیازی به حمله نظامی نباشد.
آمریکا تحریمهای اقتصادی را افزایش داد و اعلام کرد غنیسازی اورانیوم را بهعنوان خط قرمز تلقی میکند و اگر حکومت ایران برنامه هستهای خود را به همین شکل ادامه دهد، ممکن است «گزینه نظامی» فعال شود.
هدف کاخ سفید این بود که تهران را تحت فشار قرار دهد تا از غنیسازی منصرف شود و تن به گفتوگو دهد.
با وجود اینکه دولت آمریکا روی فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی تاکید داشت، ترامپ هدف اصلی را تحمیل یک توافق بزرگ نامید که صلح و ثبات منطقه را تضمین کند، مشروط بر اینکه تهران برنامه هستهای خود را کنار بگذارد.
او استیو ویتکاف، فرستاده ویژه خود را به همین منظور به منطقه اعزام کرد، اما جمهوری اسلامی اصرار کرد مذاکرات باید به صورت غیرمستقیم انجام شود.
از ضربالاجل تا حمله نظامی
مذاکرات جمهوری اسلامی با فرستاده ویژه آمریکا در همان دو تا سه ماه نخست آغاز به کار دولت ترامپ بهسرعت پیش رفت.
اواخر اسفند ۱۴۰۳، پایگاه خبری اکسیوس گزارش داد ترامپ در نامهای به علی خامنهای، فرصتی دوماهه برای رسیدن به توافق تعیین کرده است.
در اواخر فروردین خبری درباره نتایج مثبت گفتوگوها منتشر شد.
ترامپ ۲۵ اردیبهشت در جریان سفر خود به قطر گفت: «ما به دستیابی به توافق بسیار نزدیک شدهایم. احتمالا امروز خبرهایی را دیدهاید مبنی بر اینکه ایران تا حدودی با شرایط مورد نظر موافقت کرده است. ما اجازه نخواهیم داد هیچگونه فعالیت هستهای در ایران صورت گیرد.»
ترامپ در ادامه تاکید کرد تنها دو گزینه در برابر حکومت ایران قرار دارد و پرونده هستهای تهران یا از مسیر دیپلماتیک یا از طریق اقدام نظامی حل خواهد شد.
او حدود یک ماه پیش از آن هم در سخنانی با تاکید بر اینکه عجلهای برای اقدام نظامی ندارد، گفته بود: «فکر میکنم ایران این فرصت را دارد که کشوری عالی باشد و در صلح و آرامش زندگی کند؛ بدون مرگ و ویرانی.»
اما مذاکرات غیرمستقیم دو کشور مطابق میل هیچیک از طرفین پیش نرفت.
ترامپ ۱۶ خرداد در حالی که دو روز به پایان مهلت دوماههاش به جمهوری اسلامی باقی مانده بود، به خبرنگاران گفت اگر تهران به غنیسازی اورانیوم ادامه دهد، آمریکا مجبور خواهد بود با روش دیگری با آن مقابله کند.
همزمان عدم همکاری جمهوری اسلامی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و گزارش رشد ذخایر اورانیوم با خلوص بالا در ایران نگرانیهای بینالمللی را به همراه داشت.
سرانجام یک هفته پس از این گزارش، در بامداد ۲۳ خرداد، حمله نظامی اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی آغاز شد؛ عملیاتی که به جنگ ۱۲ روزه میان دو طرف انجامید.
ترامپ تا پیش از جنگ در حالی که مذاکرات تقریبا به بنبست رسیده بود، در پاسخ به این پرسش که آیا دست به اقدام نظامی خواهد زد، گفته بود: «ممکن است حمله کنیم، ممکن است نکنیم».
او عمدا چنین ابهامی را در قبال جمهوری اسلامی حفظ میکرد، اما در نهایت پس از حمله اسرائیل به ایران، او نیز دستور داد ارتش آمریکا تاسیسات هستهای نطنز، فردو و اصفهان را هدف قرار دهد.
ترامپ در ماههای بعد بارها این عملیات را ستود و اعلام کرد خلبانان آمریکایی به او گفته بودند که بیش از دو دهه برای انجام چنین عملیاتی تمرین کردند، اما او تنها رییسجمهوری آمریکا بوده که فرمان حمله به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی را صادر کرده است.
آشتیجویی پس از ۱۲ روز جنگ
پس از ۱۲ روز درگیری سنگین، بعد از اینکه جمهوری اسلامی حمله به مراکز هستهای خود را با حمله به پایگاه هوایی آمریکا در قطر پاسخ گفت، ترامپ پیامی از سر آشتی در شبکه اجتماعی تروث سوشال منتشر کرد و در آن از جمهوری اسلامی بابت اطلاعرسانی درباره حمله تشکر کرد.
او نوشت: «شاید ایران اکنون بتواند مسیر صلح و آرامش را در منطقه در پیش بگیرد و من با اشتیاق از اسرائیل نیز میخواهم همین کار را بکند.»
ترامپ اضافه کرد: «تبریک به جهان؛ زمان صلح فرا رسیده است.»
مذاکرهای با میانجیگری کشورهای منطقه و رضایت رییسجمهوری آمریکا برای آتشبس صورت گرفت و ترامپ، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، را برای اجرای آتشبس با جمهوری اسلامی تحت فشار گذاشت.
ترامپ در روزها و ماههای بعد، بارها در کنار تمجید از اقدام خلبانان آمریکایی در «نابودی توان غنیسازی» تهران گفت او با این اقدام به جنگ اسرائیل و جمهوری اسلامی پایان داده است.
او حمله به مراکز هستهای ایران را اقدامی در جهت رسیدن به صلح در منطقه عنوان کرد.
مواضع ترامپ پس از جنگ
ترامپ در اظهارات رسمی پس از این جنگ بارها اعلام کرد اگر ایران دوباره برای بازسازی برنامه هستهای خود تلاش کند، آمریکا دوباره تاسیساتش را نابود خواهد کرد.
با این حال، او گفت اگر ایران تضمینهای قابلاعتماد ارائه کند، ترجیح میدهد به «توافق هستهای جدید» با تهران برسد.
تابستان ۱۴۰۴ برای دیپلماتهای جمهوری اسلامی و سایر مقامات حکومت ایران دوره دشواری بود.
پس از پایان جنگ، اروپا جمهوری اسلامی را برای تعیین تکلیف برنامه هستهای تحت فشار گذاشت. سرانجام در شهریورماه، سه کشور اروپایی مکانیسم ماشه در چارچوب برجام را فعال کردند و خواستار بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه تهران شدند.
برخی رسانهها اوایل مهرماه گزارش دادند ترامپ چهار شرط برای توافق با جمهوری اسلامی تعیین کرده و میخواهد که هرگونه مذاکره بر مبنای آنها صورت بگیرد: «برگزاری گفتوگوهای مستقیم، توقف کامل غنیسازی اورانیوم، محدودسازی برنامه موشکی و قطع پشتیبانی مالی از نیروهای نیابتی.»
ماه بعد، ترامپ از علاقه جمهوری اسلامی به مذاکره خبر داد. او ۲۳ آبان به خبرنگاران گفت: «ایران هم مثل خیلیهای دیگر که میخواهند با ما مذاکره کنند، میخواهد درباره یک توافق با آمریکا مذاکره کند.»
با این حال، روشن است که شروط ترامپ از سوی جمهوری اسلامی پذیرفته نشد و به جز رد و بدل کردن چند پیغام، هیچ مذاکرهای در پاییز بین واشینگتن و تهران صورت نگرفت.
فروپاشی اقتصادی و شروع اعتراضات خونین در ایران
اوایل دیماه، ایران با بحران شدید اقتصادی مواجه شد؛ ارزش ریال سقوط بیسابقهای را تجربه کرد و تورم شدید و افزایش قیمتها، زندگی روزمره مردم را هدف گرفت.
این موضوع باعث شد از هفتم دی اعتراضاتی از تهران آغاز شود و خیلی سریع به سایر شهرها گسترش یابد.
اعتراضات ابتدا علیه شرایط معیشتی بود، اما بهسرعت به خواستهای سیاسی گستردهتر از جمله درخواست تغییر ساختار قدرت تبدیل شد.
حدود یک هفته پس از آغاز اعتراضها در ایران، دولت ترامپ که فشار نظامی، اقتصادی و سیاسی گستردهای را علیه دولت نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا و متحد حکومت ایران، وارد کرده بود، در یک عملیات نظامی-اطلاعاتی، او و همسرش را در اقامتگاهشان دستگیر و به آمریکا منتقل کرد.
مقامهای دولت ترامپ پیشتر بارها اعلام کرده بودند ونزوئلا به پایگاهی برای جمهوری اسلامی و حزبالله لبنان برای گسترش نفوذ نیابتی و کسب درآمد از طریق قاچاق مواد مخدر تبدیل شده است.
بهدنبال عملیات آمریکا علیه مادورو، رسانهها و مقامهای اسرائیلی این اقدام را هشداری علیه جمهوری اسلامی دانستند: اینکه ترامپ در برخورد با دشمنانش صرفا به تهدید لفظی اکتفا نمیکند.
نکته مهم اینکه اقدام آمریکا در دستگیری مادورو تنها دو روز پس از آن رخ داد که ترامپ هشدار داد اگر جمهوری اسلامی «به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد»، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
تردیدها درباره اقدام احتمالی ترامپ علیه جمهوری اسلامی
ترامپ چند بار دیگر هشدار علیه جمهوری اسلامی را تکرار کرد. او ۱۲ دی و تنها چند روز پیش از کشتار گسترده مردم ایران هشدار داد اگر جمهوری اسلامی دست به کشتن معترضان بزند، آمریکا با سلاحهای پر و هدفگیریشده آماده برخورد است.
یک هفته بعد ترامپ بار دیگر تهدید خود را تکرار کرد.
رییسجمهوری آمریکا درباره موضعش نسبت به نقش شاهزاده رضا پهلوی در صورت تغییر رژیم در ایران گفت که باید صبر کرد.
ترامپ گفت: «... به نظر میرسد آدم خوبی باشد، اما مطمئن نیستم که در این مقطع، انجام چنین کاری در مقام رییسجمهور مناسب باشد. فکر میکنم باید بگذاریم همه به میدان بیایند و ببینیم چه کسی سر برمیآورد.»
آمار جانباختگان در جریان اعتراضات رو به افزایش گذاشت. ایراناینترنشنال بر اساس اسنادی از داخل حکومت ایران تعداد کشتهها را بیش از ۱۲ هزار نفر اعلام کرد و در روزهای بعد، ارقام بزرگتری از سوی برخی رسانهها اعلام شد، اما در عمل مداخله نظامی آمریکا صورت نگرفت.
ترامپ سه روز بعد بار دیگر از معترضان حمایت کرد. او در پیامی از آنها خواست به مراکز حکومتی حمله کنند و گفت که «کمک در راه است».
با این حال، حتی پس از انتشار گزارش کشتار معترضان، تصمیم خود را برای اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی عملی نکرد.
به گزارش رسانههای آمریکایی، مشاوران امنیت ملی و شرکای آمریکا به ترامپ هشدار دادند حمله نظامی مستقیم به ایران میتواند باعث گسترش درگیری در منطقه شود، هزینههای انسانی و مالی بالا داشته باشد، و واکنش شدید جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی را در پی داشته باشد.
ترامپ اگر چه بر فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی تاکید کرد، اما در مورد گزینه نظامی علیه جمهوری اسلامی با تردید سخن گفت.
موضوع «۸۰۰ اعدام برنامهریزیشده» و عقبنشینی ترامپ
در طول اعتراضات، گزارشهایی منتشر شد که ایران قصد دارد اعدام هزاران معترض را اجرا کند؛ موضوعی که ترامپ آن را بهعنوان یکی از خط قرمزهای خود علیه جمهوری اسلامی عنوان کرده بود.
ترامپ ۲۶ دی اعلام کرد رهبران ایران بیش از ۸۰۰ اعدام برنامهریزیشده را لغو کردند. او این موضوع را نشانه «پاسخ به فشارهای بینالمللی» دانست و گفت به همین دلیل، تصمیم گرفته فورا وارد جنگ نشود.
با این حال، جنگ لفظی واشینگتن و تهران بهشدت ادامه داشته است.
پس از اینکه خامنهای ۲۷ دی ترامپ را مجرم خطاب کرد، او خامنهای را «مردی بیمار» خواند و گفت: «وقت آن رسیده است که بهدنبال رهبری جدید در ایران باشیم.»
ترامپ همچنین درباره تهدیدات جمهوری اسلامی علیه خود به شبکه نیوزنیشن گفت: «اگر چنین کنند، از روی زمین محوشان میکنیم.»
در آخرین روزهای سال نخست ریاستجمهوری ترامپ در دوره جدید، او احتمال اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی را رد نکرد.
همزمان گزارشهایی از تقویت نیروهای نظامی ایالات متحده در خاورمیانه، حرکت ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن به سمت منطقه و انتقال جنگندهها و هواپیماهای سوخترسان آمریکا منتشر شد.
رییسجمهوری آمریکا سال نخست حضورش در کاخ سفید را با امیدواری به رسیدن به یک توافق با جمهوری اسلامی آغاز کرد، با تحریم و حمله نظامی پیش برد و با تهدید به سرنگونی به پایان رساند، آن هم در حالی که معترضان در ایران همچنان منتظر عمل او به وعده خود درباره برخورد با حکومت ایران هستند.
کمیته حمایت از روزنامهنگاران در گزارش تازه خود اعلام کرد جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ همچنان در میان حکومتهایی قرار دارد که روزنامهنگاران را تحت تعقیب، شکنجه و به حبسهای سنگین محکوم میکند. این درحالی است که سرکوب رسانهها پس از اعتراضهای سراسری بهطور محسوسی تشدید شده است.
در سالهای اخیر روزنامهنگاران بهویژه بهدلیل پوشش اعتراضها و نارضایتیهای اجتماعی هدف بازداشت قرار گرفتهاند.
این سازمان تاکید کرده است که اگرچه شمار روزنامهنگاران زندانی تا یکم دسامبر در مقایسه با سه سال پیش که ۵۵ روزنامهنگار در زندان بودند، به پنج نفر کاهش یافته، اما ایران از زمان آغاز ثبت این آمار در سال ۱۹۹۲، بیشترین موارد مستند شکنجه و ضربوشتم روزنامهنگاران زندانی را به خود اختصاص داده است.
حبس انفرادی طولانیمدت، محرومیت از درمان، ازدحام شدید زندانها و شکنجه، از جمله شرایطی است که روزنامهنگاران زندانی در ایران با آن مواجه هستند. بسیاری از این افراد با اتهامهایی مانند «تبلیغ علیه حکومت» و «همکاری با دولتهای متخاصم» محاکمه شدهاند.
این گزارش همچنین به قطع تقریبا کامل اینترنت و ارتباطات از اوایل ژانویه اشاره میکند. اقدامی که همزمان با اعتراضات سراسری انجام شد و جریان اطلاعات از داخل کشور را بهشدت محدود کرد.
گروههای پایش اینترنت از جمله نتبلاکس افت شدید سطح اتصال در ایران را ثبت کردهاند، اقدامی که با هدف محدود کردن دسترسی به شبکههای اجتماعی و پوشش خبری مستقل صورت گرفته است.
این اقدامات مسبوق به سابقه است و جمهوری اسلامی بارها همین الگو را تکرار کرده است. پیش از این نیز اعلام شده بود که بر اساس گزارش کمیته و هیات اجرایی پیگیری وضعیت روزنامهنگاران بازداشتی انجمن صنفی روزنامهنگاران، از آغاز جنبش زن، زندگی، آزادی و خیزش سراسری مردم ایران در سال ۱۴۰۱، حدود ۷۰ روزنامهنگار بازداشت شده بودند. این نهاد همچنین اعلام کرده بود که در کنار بازداشتها، شمار قابل توجهی از روزنامهنگاران با احضارهای امنیتی و قضایی مواجه شدهاند.
پیش از آن نیز گزارش سازمان دفاع از جریان آزاد اطلاعات تصویری دقیقتر از سرکوب رسانهها در سال ۲۰۲۴ ارائه داده بود. بر اساس آن گزارش که ۲۲ دی ۱۴۰۳ منتشر شده بود، جمهوری اسلامی در ۳۸۵ مورد برخورد قضایی و امنیتی، دستکم ۲۵۶ روزنامهنگار و رسانه را هدف قرار داده بود. آن گزارش بر پایه ۳۴۴ پرونده مستند تهیه شده و نشان میداد در سال ۲۰۲۴ میلادی، اجرای احکام زندان علیه ۱۱ روزنامهنگار قطعی شد و دستکم ۳۶ روزنامهنگار و فعال رسانهای بازداشت شده بودند.
دستگاه قضایی جمهوری اسلامی همچنین در سال ۲۰۲۴ در مجموع احکامی معادل ۶۹ سال و ۱۰ ماه زندان، ۱۱۰ ضربه شلاق و بیش از ۲۰۰ میلیون تومان جزای نقدی علیه روزنامهنگاران و فعالان رسانهای صادر کرده بود.
اتهام «نشر اکاذیب» با ۲۰۵ مورد، پرتکرارترین عنوان اتهامی بوده و نهادهای قضایی و امنیتی دستکم در ۴۱۰ مورد حقوق قانونی روزنامهنگاران را نقض کرده بودند.
نهادهای بینالمللی حقوق رسانه هشدار میدهند تداوم بازداشت و بدرفتاری با روزنامهنگاران در ایران، نهتنها نشانهای از حکمرانی اقتدارگراست، بلکه با حذف نظارت عمومی، زمینه فساد و سوءاستفاده از قدرت را نیز تقویت میکند، روندی که چشمانداز آزادی رسانهها در ایران را بیش از پیش تیره کرده است.
