ایراناینترنشنال
ایراناینترنشنال محتوای شعارهای خیزش ملی ایرانیان را از روز نخست تا روز دهم بررسی کرده است. این بررسی نشان میدهد گرایش به خاندان پهلوی بهطرزی قابلتوجه افزایش یافته و اکنون اکثریت جامعه ایرانی در شعارهای ایجابی خود، خواهان بازگشت پادشاهی به ایران هستند.
۴۶۳ ویدیو از اعتراضات ۱۰ روز نخست خیزش ملی ایرانیان در ۹۱ شهر و روستا این مقاله بررسی شده است. ۱۱۹ مورد آنها حاوی بیش از یک شعار بوده است. از بین کل ویدیوها ۱۵ مورد به دست ایران اینترنشنال نرسیده بود که از سایر رسانهها بررسی شد.
مجموعا ۹۳ شعار در ۶۴۱ موقعیت سر داده شدند. ایران اینترنشنال محتوای این شعارها را در ۵ گروه کلی: «ضدیت با جمهوری اسلامی، علی خامنهای و طبقه آخوند»، «حمایت از شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهیخواهانه»، «اتحاد، شجاعت و دعوت به مشارکت»، «ملی گرایانه» و «سایر موضوعات»، دستهبندی کرده است.
پرتکرارترین شعار مردم ایران در ۱۰ روز نخست خیزش ملی، شعار «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» بوده است. این شعار در ۱۰۶ مورد از اعتراضات بهگوش میرسد. پس از آن با فاصله شعارهای «مرگ بر دیکتاتور»، «جاوید شاه» و «مرگ بر خامنهای» قرار داشتند.
زنده شدن شعارهای اعتراضات گذشته
برخی شعارها نظیر «مرگ بر دیکتاتور»، یا «توپ، تانک، فشفشه، آخوند باید گم بشه»، شعارهای عمومی هستند که همواره در ضدیت با جمهوری اسلامی سر داده میشوند. با اینحال برخی شعارها، تاریخ تولد مشخصی دارند و یادآور اعتراضات سالهای قبل هستند. این شعارها دوباره در خیزش ملی ایرانیان بهگوش رسیدند.
سال ۱۳۸۸- شهریور ۱۳۸۸ در راهپیمایی حکومتی «روز قدس» آن سال، در حالیکه برنامهریزان برگزاری مراسم، شعارهایی در حمایت از آرمان فلسطین آماده کرده بودند، معترضان «جنبش سبز» وارد مراسم حکومتی شدند و با سردادن شعار «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران» برای اولین بار مقابل یکی از سیاستهای اصلی جمهوری اسلامی در راستای امتگرایی از یک سو و در حمایت از ملیگرایی از سوی دیگر سر دادند.
اولین بار در یکی از تجمعات روز دوم خیز، در هشتم دیماه، این شعار در تهران سر داده شد. در ۲۶ تجمع اعتراضی خیزش ملی ۱۴۰۴ این شعار دوباره تکرار شد. (برخی از موارد: ملارد، کرمانشاه، دورود، خرمآباد)
سال ۱۴۰۱- در اعتراضات سال ۱۴۰۱، شعار اصلی معترضان «زن، زندگی، آزادی» بود، این جنبش به همین نام مشهور شد. در خیزش ملی اخیر، ۲ بار این شعار در دانشگاه «علامه طباطبایی» تکرار شد. اولین بار در تجمع ۹ دی این دانشگاه و دومین بار در تجمع دانشجویان این دانشگاه که در شامگاه ۱۲ دی برگزار شد.
تعداد شعار دهندگان در دو مورد قبلی، چندان زیاد نیست، اما مجموعا در ۱۰ روز نخست خیزش ملی ایرانیان، یکبار هم شعار «هیز تویی، هرزه تویی، زن آزاده منم» سر داده شد. این تجمع که نسبت به تجمع قبلی پرشمارتر است، ۹ دی، در دانشگاه «بهشتی» برگزار شد.
برخی شعارهای چالش برانگیز نیز در تجمعات سر داده شد. در تجمع ۹ دی دانشگاه «علامه طباطبایی»، شعار «نه پهلوی، نه رهبری، آزادی و برابری» در تهران سر داده شد. یکروز بعد، در تجمع ۱۰ دی خرمآباد، معترضان شعار «مرگ بر سه فاسد، ملا، چپی، مجاهد» سر دادند.
در ۱۰ روز نخست چه گذشت؟
روز اول- ویدیوهایی از چهار نقطه تهران منتشر شدند که آغاز اعتراضات را روایت میکنند. در روز اول، بازاریان پاساژ علاءالدین و چارسو، با شعارهایی نظیر «بازاری با غیرت، حمایت حمایت»، مغازههای خود را بستند و زمانی که نیروهای سرکوب از راه رسیدند، با شعار «نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم»، کوشیدند از یکدیگر پشتیبانی کنند.
در روز تا شب اول، بهجز یک ویدیو از بازار شوش که در آن بازاریان شعار «پزشکیان حیا کن، ریاست رو رها کن»، در ویدیوها، شعار دیگری در گروههای دیگر ثبت نشده است.
روز دوم- هشتم دیماه، اگرچه همچنان بازاریان با شعارهایی نظیر «ببندید، ببندید»، همصنفان خود را به اعتصاب دعوت میکردند، اما با وارد شدن شعار «تا آخوند کفن نشود، این وطن وطن نشود»در خیابان جمهوری و «توپ، تانک، فشفشه، آخوند باید گم بشه» در پارکینگ پروانه، اعتراضات از حالت صنفی خارج شد.
در روز دوم، کسبه چهارراه استانبول تهران و بازار بزرگ، برای اولین بار شعار «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» سردادند. در لالهزار نیز شعار «رضا شاه، روحت شاد» سر داده شد. همزمان شعارهای در ضدیت با جمهوری اسلامی و دعوت به اتحاد و شجاعت نیز فراگیر شد.
در مجموع ۴۹ ویدیو از روز دوم اعتراضات در ایراناینترنشنال منتشر شده است و ۱۵ ویدیوی دیگر در رسانههای دیگر نیز راستیآزمایی شدند. در مجموع این ۶۴ ویدیو، ۷۸ شعار طبقهبندی شدند.
روز سوم- در نهم دیماه، شماری از دانشجویان در برخی دانشگاههای کشور نیز وارد اعتراضات شدند. دانشجویان دانشگاه صنعتی «شریف» برای اولین بار در دانشگاه شعار «این آخرین نبرده، پهلوی بر میگرده» سر دادند، .دانشجویان دانشگاه اصفهان نیز از شعار «رضا شاه، روحت شاد» استفاده کردند. استفاده از این شعارها در دانشگاه، که در صحنه سیاسی مشهور به گرایشهای متفاوت از پادشاهیخواهی است، موجب تعجب ناظران شد. در همین حال، تعدادی از دانشجویان دانشگاه «علامه طباطبایی»، شعار «نه پهلوی، نه رهبری، آزادی و برابری» سر دادند. در دانشگاه «بهشتی» دانشجویان با شعار «هیز تویی، هرزه تویی، زن آزاده منم» به صحنه آمدند.
در روز سوم اعتراضات، از مجموع ۵۷ ویدیوی دریافت شده، ۸۷ شعار استخراج شد. ضدیت با جمهوری اسلامی، دعوت به اتحاد و شجاعت و حمایت از پادشاهی، به ترتیب سه محور اصلی شعارها در ۱۱ شهری بودند که اعتراضات در آنها در جریان بود.
«مرگ بر دیکتاتور» با ۹ تکرار، «جاوید شاه»، «رضا شاه، روحت شاد»، «بیشرف، بیشرف (خطاب به ماموران حکومتی)»، هر کدام با ۷ تکرار و «این آخرین نبرده، پهلوی بر میگرده»، به ترتیب سه رتبه اول شعارهای روز سوم اعتراضات را به خود اختصاص دادند.
روز چهارم- از اعتراضاتی که در ۲۵ شهر کشور در روز دهم دیماه برگزار شد، ۴۴ ویدیو بهدست ایران اینترنشنال رسیده که از آنها ۶۸ شعار استخراج شده است. در این روز، اعتراضات در خوابگاه دانشگاهها هم ادامه داشت. در خوابگاه «بهشتی»، دانشجویان شعار «رضا شاه، روحت شاد» سردادند. همزمان با نزدیک شدن شعارهای دانشگاه به متن جامعه، تجمعات در تهران نسبت به روزهای قبل کاهش نسبی داشت، با اینحال شهرهای کوچک وارد اعتراضات شدند.
کوهچنار، فارسان، اسدآباد و جونقان تجمعات قابل توجهی در روز چهارم شکل دادند. دو محور حمایت از خاندان پهلوی و ضدیت با جمهوری اسلامی هر کدام با ۲۷ تکرار، بالاترین تکرار شعارها را به خود اختصاص دادند. «این آخرین نبرده، پهلوی بر میگرده»، «مرگ بر دیکتاتور»، «رضا شاه روحت شاد» و «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» پرتکرار ترین شعارهای روز چهارم بودند.
روز پنجم- از اعتراضات ۲۸ شهر کشور در یازدهم دیماه، ۵۱ ویدیو به دست ایراناینترنشنال رسد که ۶۶ شعار از آنها استخراج شده است. مانند اعتراضات قبلی، شعار «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده»، پر تکرارترین شعار اعتراضات در روز پنجم اعتراضات بود. «جاوید شاه» پس از آن «مرگ بر دیکتاتور» هر کدام با ۸ تکرار در رتبه بعدی قرار گرفتند. حمایت از شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهیخواهی محور حدود ۴۰ درصد از شعارها در روز پنجم بود.
پس از آن شعارهایی در ضدیت با جمهوری اسلامی با حدود ۳۰ درصد، محور بعدی شعارها است. در روز پنجم اعتراضات، پیوستن میدان اصلی میوه و ترهبار پایتخت به اعتصابات، مورد توجه رسانهها قرار گرفت. فردیس و گوهردشت کرج در روز پنجم وارد وارد به اعتراضات پیوست. در اصفهان، شهروندان در ورزشگاه نقش جهان، شعار «رضا شاه، روحت شاد» سر دادند. دانشگاههای خیام و فردوسی مشهد نیز در روز پنجم اعتراضات حضور داشتند.
روز ششم- از ۹۰ ویدیویی که از اعتراضات ۳۳ شهر و روستای کشور در روز دوازدهم دی بهدست ایران اینترنشنال رسیده است، ۱۰۶ شعار استخراج شد. ضدیت با جمهوری اسلامی و حمایت از خاندان پهلوی، هر کدام با حدود ۴۰ درصد، بیشترین محتوای شعارهای را به خود اختصاص دادند. مانند روزهای قبل، شعار «این آخرین نبرده، پهلوی بر میگرده» پر تکرارترین شعار اعتراضات کشور در روز ششم اعتراضات بود.
پس از آن مرگ بر دیکتاتور با ۱۴ تکرار و جاوید شاه با ۱۳ تکرار قرار داشتند. ۱۲ دی، روز خاکسپاری برخی از جانباختگان خیزش ملی ایرانیان بود. کوهدشتیها، در مراسم خاکسپاری امیرحسام خدایاریفرد شعارهای «این گل پرپر شده، هدیه به میهن شده»، «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» و «مرگ بر دیکتاتور»، سر دادند.
فولادشهریها، در مراسم خاکسپاری داریوش انصاری، شعار «مرگ بر خامنهای» گفتند. مرودشتیها در مراسم خاکسپاری خداداد شیروانی منفرد، شعارهای «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» و «جاوید شاه» سر دادند.
اهالی زاهدان بعد از نماز جمعه، بهنشانه اعتراض از شعارهای «الله اکبر» و «مرگ بر خامنهای» استفاده کردند. در روستای چنار شیخ از توابع اسدآباد همدان نیز مردم به خیابان آمدند و شعار «ضجه بزن سید علی، داره میاد پهلوی» سر دادند.
روز هفتم- روز سیزدهم دیماه، جمعا ۵۲ ویدیو از اعتراضات ۲۸ شهر کشور بهدست ایراناینترنشنال رسیده که از آنها ۶۹ شعار استخراج شده است. محور ۴۷ درصد شعارها در ضدیت با جمهوری اسلامی و ۳۳ درصد آنها در حمایت از خاندان پهلوی است. به روال سایر روزهای خیزش ملی ایرانیان، شعار «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده»، پرتکرارترین شعار در اعتراضات کل کشور بود. پس از آن، به ترتیب «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر خامنهای» در رتبههای بعدی قرار داشتند.
در این روز، اولین ویدیو از ملکشاهی منتشر شد، که در آن مردم با شعار «مرگ بر خامنهای» در خیابان حاضر شدند.
دانشجویان دختر و پسر دانشگاه شیراز نیز در محوطه خوابگاه، شعارهای «شاه میاد به خونه، ضحاک سرنگونه»، «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده»، «مرگ بر خامنهای، لعنت بر خمینی» و «جاوید شاه» سر دادند.
روز هشتم- روز چهاردهم دیماه، تعداد ویدیوهای ثبت شده از اعتراضات نسبت به روزهای پیش کاهش نسبی داشت. از مجموع ۳۲ ویدیو در این روز که مربوط به اعتراضات ۱۸ شهر ایران بود، ۴۳ شعار استخراج شد. «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده»، بیشترین تکرار در بین شعارهای معترضان را داشت و پس از آن شعارهای «امسال سال خونه، سید علی سرنگونه»، «مرگ بر خامنهای»، «مرگ بر دیکتاتور» و «جاوید شاه» قرار داشتند.
ضدیت با جمهوری اسلامی با ۴۲ درصد و حمایت از خاندان پهلوی با ۲۸ درصد، محورهای اصلی شعار شهروندان ایرانی در این روز را تشکیل دادند.
اگرچه تعداد اعتراضات و تجمعات روز هشتم در سطح کشور کاهش نسبی داشت، اما در ملکشاهی استان ایلام، مراسم خاکسپاری جانباختگان خیزش ملی ایرانیان، شامل لطیف کریمی، رضا عظیمی و مهدی امامیپو، به شکلی پرشور برگزار شد. شرکت کنندگان شعارهای «میکشم، میکشم، آنکه برادرم کشت» و «مرگ بر خامنهای» سر دادند.
مردم محله نازیآباد تهران، در هشتمین روز اعتراضات با شعارهای «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» و «مرگ بر دیکتاتور» به خیابان آمدند. در جریان حمله پلیس به بیمارستانی در ملکشاهی ایلام، شهروندان بی دفاع شعار «نیروی انتظامی، حمایت حمایت» سر دادند، با این حال ماموران به بیمارستان یورش بردند.
حضور شهرهای کم جمعیتی نظیر اصغرآباد اصفهان، مشکان نیریز و شلمزار چهارمحال و بختیاری به اعتراضات در روز هشتم قابل توجه است. این شهرهای بین ۵ تا ۶ هزار نفر جمعیت دارند.
روز نهم- تعداد اعتراضات در روز پانزدهم دیماه، باز هم کاهش نسبی داشت. در این روز ۱۴ ویدیو از اعتراضات مربوط به ۸ شهر و روستا منتشر شد. محور ۵۳ درصد شعارها ضدیت با جمهوری اسلامی و ۲۹ درصد در حمایت از خاندان پهلوی بود.
شعارهای اصلی اعتراضات روز نهم «جاوید شاه»، «مرگ بر دیکتاتور» و «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران» بود. اعتراضات در روستای چنار شیخ (چنار سفلی) در این روز هم همچنان ادامه داشت. موضوعی که مورد توجه رسانهها قرار گرفت، سر دادن شعار «خامنهای قاتل، زهی خیال باطل» در این اعتراضات بود. این شعار برگرفته از کامنت فارسی ایلان ماسک، مالک شبکه ایکس (توییتر سابق) زیر یکی از پستهای علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی بود.
روز دهم- شانزدهم دیماه، با حضور مردم ۱۹ شهر ایران، اعتراضات دوباره جان گرفت. ۶۴ ویدیو از این اعتراضات در دسترس است که از آنها ۹۹ شعار استخراج شده است. شعار «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» پرتکرارترین شعار اعتراضات روز دهم بود. پس از آن به ترتیب «جاوید شاه»، «مرگ بر دیکتاتور»، «نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم» و «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران» قرار دارد.
محتوای ۴۳ درصد شعارهای اعتراضات روز دهم حمایت از خاندان پهلوی و ۲۵ درصد، ضدیت با جمهوری اسلامی بود. مراسم خاکسپاری محمدرضا کرمی در ملکشاهی با شعارهایی از جمله «میکشم، میکشم، آنکه برادرم کشت»، «مرگ بر سپاهی» و «مرگ بر خامنهای» برگزار شد. اعتراضات نازیآباد تهران با شعار «پهلوی، پهلوی» ادامه یافت.
در دهمین روز از اعتراضات، دانشجویان دانشگاه الزهرا با شعار «آزادی،آزادی،آزادی»، دانشگاه باهنر کرمان با شعار «فکر نکنی امروزه، قرار ما هر روزه»، دانشگاه گیلان با شعارهای «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده»، «جاوید شاه» و «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه»، دانشگاه پارس با شعار «دانشجو میمیرد، ذلت نمیپذیرد» و دانشگاه بابلسر با شعار «ایرانی، داد بزن، حقتو فریاد بزن»، اعتراضات را ادامه دادند.
نشانههایی که حکومت آنها را «نماد طاغوت» مینامد، اکنون در شعارها، لباسها و ویدیوهای نسل زد در شبکههای اجتماعی دوباره جان گرفتهاند. از پرچم شیر و خورشید گرفته تا تصاویر کوروش کبیر و خاندان پهلوی و سرود «ای ایران».
برای نسلی که در میان محدودیتها و ممنوعیتها بزرگ شده، این نشانهها تنها یادگار گذشته نیستند، بلکه زبانی تازه برای اعتراض به ساختار مذهبی و اقتدارگرای حاکم بر ایران امروز شدهاند.
از خیابان تا تیکتاک
بر اساس دادههای رسمی مرکز آمار ایران، متولدین سالهای ۱۳۷۶ تا ۱۳۹۱ که بهعنوان نسل زد شناخته میشوند، حدود ۲۲ درصد جمعیت کشور را تشکیل میدهند. ۴۹ درصد از آنها دختر و ۵۱ درصد پسر هستند و بیش از سهچهارم (حدود ۷۷ درصد) در مناطق شهری زندگی میکنند.
شمار شرکتکنندگان این نسل در اعتراضات بهطور دقیق مشخص نیست، اما بررسی ویدیوهای منتشرشده از شهرهای مختلف نشان میدهد نوجوانان و جوانان نسل زد سهم قابل توجهی در میان معترضان دارند.
از «زن، زندگی، آزادی» تا «پهلوی برمیگرده»
بر اساس ویدیوهای منتشرشده از خیزش ملی ایرانیان در سال ۱۴۰۴، نسل زد - افرادی که در دهههای ۷۰ و ۸۰ خورشیدی بزرگ شدهاند - برای نخستینبار در مقیاسی گسترده از عناصر و نمادهای ملی برای بیان دیدگاههای سیاسی خود استفاده میکنند.
در این ویدیوها، شعارهایی چون «این آخرین نبرده/ پهلوی برمیگرده» و «نه غزه، نه لبنان/ جانم فدای ایران» بهطور گسترده شنیده میشود.
نسل زد در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی» نیز شعارهایی مانند «هیز تویی هرزه تویی/ زن آزاده منم» در حمایت از آزادی زنان، خطاب به حکومت سر داد.
در ویدیوهای خیزش ۱۴۰۴، شعارهای قدیمیتر مانند «تا آخوند کفن نشود/ این وطن وطن نشود» و «امسال سال خونه/ سیدعلی سرنگونه» همچنان تکرار میشوند.
در یکی از ویدیوهای روز سوم اعتراضات، دختری نوجوان در شیراز با ماژیک مشکی بر سطح سفید ایستگاه اتوبوس نوشت: «ضجه بزن سیدعلی/ داره میآد پهلوی ...»
او این شعار را در روشنایی روز و زمانی نوشت که رهگذران در رفتوآمد بودند و سایههایشان بر سطح سفید دیوار میافتاد.
کاربران در اینستاگرام و تیکتاک ویدیوهایی از صحنههای مشابه در شهرهای دیگر به اشتراک گذاشتند.
«س»، یکی از دختران نسل زد، تصویری از خود با پرچم شیر و خورشید ایران در اینستاگرام منتشر کرد و در توضیح آن نوشت: «ما ملت کبیریم/ ایران رو پس میگیریم ...»
او در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت از سوی پلیس فتا چندین بار با او تماس گرفتهاند و از او خواستهاند تصویر را حذف کند.
«س» با انتشار اسکرینشاتی از تماسهای دریافتی از شمارههای مخفی نهادهای امنیتی نوشت: «نمیترسی بگیرنت؟ نه ... من برای نشان دادن هویت و تاریخ کشورم نمیترسم.»
رسیدن به زندگی نرمال
نسل زد ایران در روزهای پیش از خیزش ملی، ویدیوهای متعددی با محور دعوت به اعتراضات و بازگشت شاهزاده رضا پهلوی به ایران در شبکههای اجتماعی منتشر کرد.
محتوای این ویدیوها بر تاریخ، فرهنگ و هویت ایرانی متمرکز بود و اغلب شامل تصاویری از کوروش کبیر و خاندان پهلوی میشد.
در این ویدیوها، موضوعاتی مانند داشتن پاسپورت معتبر، ارزش پول ملی، امکان بیرون رفتن با پوشش اختیاری و آینده فردی در کنار خانواده و دوستان برجسته بود.
همچنین به نمادها و عناصر تاریخی و فرهنگی ایران اشاره شده بود. نمادهایی که در چهار دهه گذشته در روایت رسمی حکومت کمتر دیده شده یا با محدودیت همراه بودهاند.
پرچم شیر و خورشید ایران، مقبره کوروش و تصاویر خاندان پهلوی در شمار قابل توجهی از ویدیوهای منتشرشده از سوی نوجوانان و جوانان، همراه با هشتگ پهلوی، دیده میشدند.
انتشار اسکرینشات از تماسهای نهادهای امنیتی
انتشار اسکرینشات از تماسهای بیپاسخ نهادهای امنیتی، یکی از کارزارهای آنلاین است که نسل زد ایران در روزهای اعتراضات در شبکههای اجتماعی به راه انداخته است.
«ش»، یکی از پسران نسل زد، نیز در یک ویدیوی کوتاه اینستاگرامی، تصویر شمارههای ناشناس نهادهای امنیتی را بر صفحه گوشیاش منتشر کرد و در حالی که چهرهاش را نپوشانده بود، گفت برای شرکت در اعتراضات به خیابان میرود.
او در فریم پایانی ویدیو افزود: «نمیترسی بازداشت بشی؟ ... نه، چون اونا نترسیدن.»
سپس عکسهایی از پویا، نیکا، سارینا، آرتین و دیگر کشتهشدگان نسل زد را منتشر کرد و ادامه داد: «اگر من را بازداشت کنند، بالاخره آزاد میشوم و باز هم به اعتراضات میروم تا روزی که ایران آزاد شود.»
سارینا اسماعیلزاده، نوجوان نسل زد که در اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» به خیابان رفت و ماموران حکومتی او را کشتند، یک یوتیوبر ساده بود که بعد از قتلش نشانی کانال او دستبهدست در ایران و جهان چرخید.
او در یکی از ویدیوهای اینستاگرامیاش گفته بود: «مردم یه کشور چه انتظاری میتونن داشته باشند؟ رفاه، رفاه، رفاه.»
آرتین رحمانی نیز در اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در ایذه به خیابان رفت و کشته شد. او در یک استوری اینستاگرامی گفته بود: «حالمون خوب میشه یه روز، ولی شاید اون روز من نباشم. اگه تو بودی، جای من بلند بخند از ته دل.»
فروغ کنعانی، جامعهشناس، در گفتوگو با ایراناینترنشنال، درباره حضور گسترده نسل زد ایران در خیزش ملی ۱۴۰۴ و جنبش «زن، زندگی، آزادی»، این حضور را بخشی از موج جهانی اعتراض نسل زد علیه دیکتاتوریها دانست و گفت: «ویژگی این نسل در سراسر جهان، واکنش بیپرده و مستقیم به ظلم است؛ آنها با ترس بیگانهاند.»
او با اشاره به اینکه نسل زد ایران مانند نسل زد جهانی، با گردنکلفتی و صراحت با ظلم مبارزه میکند، افزود: «در بسیاری از این ویدیوها، نوجوانان صورتهای خود را نمیپوشانند، بهصراحت از علی خامنهای انتقاد میکنند و اعلام میکنند به خیابان میروند. این سطح از جسارت و صراحت، پدیدهای تازه در تاریخ معاصر ایران و در ادامه اعتراضات نسل زد در جهان است.»
گزارشها از کشتار و بازداشت گسترده نوجوانان در اعتراضات
حضور پیوسته نسل زد در خیزش ۱۴۰۴، چهرهای تازه از مقاومت مدنی در ایران ترسیم کرده است.
نوجوانان و جوانان به خیابان میروند، شعار میدهند و در برابر نیروهای سرکوب میایستند و ساعتی بعد، با آثار ضربوشتم بر تن، در اینستاگرام یا تیکتاک، ویدیوهایی منتشر میکنند که زیر آنها نوشتهاند: «فردا هم میرویم.»
در تعدادی از این ویدیوها، رد باتون بر بازو یا گردنشان پیداست، اما صدایشان آرام و قاطع است.
روزنامه گاردین ۱۵ دی نوشت در جریان اعتراضات سراسری اخیر در ایران، دستکم سه معترض زیر ۱۸ سال کشته و دهها نوجوان دیگر بازداشت شدهاند.
بر اساس این گزارش، منابع محلی و فعالان حقوق بشر از بازداشت گسترده نوجوانان در چند شهر ایران خبر دادهاند.
شورای هماهنگی فرهنگیان، ۱۵ دی در بیانیهای سرکوب معترضان را «جنایت علیه جامعه و آینده کشور» توصیف و اعلام کرد در استان کهگیلویه و بویراحمد ۸۱ نوجوان بازداشت و ۷۰ نفر از آنها به کانون اصلاح و تربیت یاسوج منتقل شدند.
به گفته این نهاد، در هرسین حدود ۱۰۰ نوجوان و در قم دستکم ۲۰۰ نفر بازداشت شدند.
در همدان، دو جوان در سکوت در برابر نیروهای امنیتی ایستادند
در شب سوم اعتراضات، تصویری از یک دختر و پسر جوان در همدان منتشر شد که در فاصلهای نزدیک، روبهروی نیروهای گارد ویژه ایستادند. در حالی که احتمال درگیری و تیراندازی وجود داشت، آن دو بیحرکت در برابر ماموران سرکوب ماندند.
این عکس بهسرعت در شبکههای اجتماعی بازنشر و از سوی کاربران بهعنوان یکی از تصاویر شاخص «شجاعت» در روزهای نخست اعتراضات توصیف شد.
در واکنش به این تصویر، بسیاری از کاربران از «ایستادگی نسل جوان در برابر سرکوب» نوشتند و آن را نمادی از حضور نسل جدید در اعتراضات دانستند.
فرنگیس بیات، پژوهشگر علوم سیاسی، در گفتوگو با ایراناینترنشنال درباره ویژگی اعتراضات نسل زد ایران گفت: «جامعه ایران جوان و پر از پتانسیل است، اما رژیم حاکم تنها یک دیکتاتوری سیاسی نیست؛ بلکه زندگی روزمره در ایران را گرفتار نظمی پادگانی و پلیسی کرده است.»
او با اشاره به تفاوت میان اقتدارگرایی جمهوری اسلامی و دیگر حکومتهای اقتدارگرا در جهان افزود: «در ایران، برای نوجوانان و جوانان حتی ابتداییترین سطح از زندگی عادی وجود ندارد. کل زیست اجتماعی مردم به نوعی جنگ پلیسی روزمره تبدیل شده است.»
بیات به سرکوب انرژی و نیروی جوانی نسل زد در فضای فشار و خفقان جمهوری اسلامی پرداخت و گفت: «طبیعی است که نوجوانان و جوانان با انرژی ذاتی و طبیعی خود علیه چنین نظمی برخیزند.»
این تحلیلگر، نیروی لازم برای ادامه مسیر نسل زد را خشم ناشی از محروم شدن از زندگی عادی دانست: «ترکیب توان بالا با هیچ مطلق که زندگی روزمره این نسل را شکل داده، آنها را به انبار باروتی از نیرو و خشم بدل کرده است؛ نیرویی که دیر یا زود خود را در قالب خیزشی برای تغییر نشان میدهد.»
به اشتراک گذاشتن تجربیات خیابانی در شبکههای اجتماعی
«ث»، دختر نسل زد، به ایراناینترنشنال گفت او و دوستانش در هفتههای اخیر، بهویژه با شروع اعتراضات، انگیزهای برای رفتن به مدرسه یا شرکت در امتحانات ندارند: «ما حس میکنیم این روزها و شبها باید در خیابان باشیم.»
آنها در گروههای کوچک دوستانه، فراخوانهایی برای حضور در اعتراضات با هم به اشتراک میگذارند.
یکی از این پیامها که میان دختران دبیرستانی دستبهدست شده، از دانشآموزان میخواهد در زمان زنگ تفریح یا بعد از پایان کلاسها، به اعتراضات بپیوندند.
«ث» گفت این پیامها اغلب بهصورت «کلوزفرند» در اینستاگرام نیز منتشر میشوند: «درباره اتفاقهای شب قبل حرف میزنیم و تجربههامون رو به هم میگیم.»
او بیشتر وقتش را با تلفن همراهش میگذراند؛ جایی که پیامها، ویدیوها و فراخوانها با سرعت میان نوجوانان رد و بدل میشوند.
«ث» گفت تا دو ماه پیش تصمیم به ترک ایران داشته، اما با امید به نابودی جمهوری اسلامی انگیزه ماندن پیدا کرده است.
همهجا تعطیل باشد، خیابون باز است
«شاید همهجا تعطیل باشه، اما خیابون بازه»؛ این جمله به یکی از پرکاربردترین کارزارهای آنلاین نسل زد در روزهای خیزش ملی ایرانیان تبدیل شده است.
در این کارزار دختران و پسران جوان در ویدیوهای کوتاه اینستاگرامی، همزمان با آموزش پوشاندن سر و صورت برای جلوگیری از شناسایی شدن، این جمله را تکرار میکردند.
الان دور هم جمعیم، پلیسها کردند کمین
در چالشی دیگر، دختران و پسران نسل زد با استفاده از موزیک «الان دور هم جمعیم» ویدیوهایی میسازند که در آنها برای حضور در اعتراضات آماده میشوند.
«پ»، یکی از شرکتکنندگان در این چالش، گفت: «ما معمولا این موزیک را در مهمانیها و لحظههای شادی میخواندیم، اما حالا آن را روی ویدیوهایی گذاشتهایم که نشان میدهند برای رفتن به خیابان و شعار دادن آماده میشویم.»
مبارزه فرهنگی با جمهوری اسلامی
سمفونی خرمشهر، از تولیدات جمهوری اسلامی است که مجید انتظامی در یادبود جنگ ایران و عراق ساخت.
نسل زد در کارزار آنلاین دیگری، از این سمفونی برای آمادهشدن بهمنظور حضور در اعتراضات استفاده کرد.
«م»، یکی از شرکتکنندگان در این کارزار، به ایراناینترنشنال گفت: «اینکه از محصولات تولیدی جمهوری اسلامی برای مبارزه علیه خودش استفاده میکنیم، نوعی مبارزه است.»
نسل زد جهانی ترس را ابزار مبارزه کرد
در ادامه موج اعتراضات نسل زد در ایران، تحلیلگران این پدیده را بخشی از جنبش جهانی جوانان علیه اقتدارگرایی میدانند.
بیات در ادامه اظهارات خود گفت: «جنبش جهانی نسل زد موجی از کنشهای اعتراضی جوانان متولد دهههای ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ است که در کشورهای مختلف، از ایران و ونزوئلا تا هنگکنگ و آمریکا، علیه تبعیض، فساد و اقتدارگرایی شکل گرفته است.»
او با اشاره به ویژگی هویتی این نسل ادامه داد: «نسل زد در حالی که در پی بازتعریف هویت خود با بهرهگیری از نمادهای ملی است، همزمان نگاهی جهانی دارد. رسانهها نقش مهمی در این روند دارند و سبب شدهاند این نسل همزمان فاصله خود با جهان و عمق شکستی را که حکومت جمهوری اسلامی برایش رقم زده، درک کند.»
بیات تاکید کرد: «این نسل، هویتی فرهنگی و مقاوم ساخته است، زیرا همزمان در حال جنگیدن و خلق منابع تازه برای بیان خود است.»
کنعانی نیز گفت مقایسهای که نسل جدید ایران میان خود و جهان انجام میدهد، «صرفا اقتصادی یا نمادین نیست، بلکه به یک قضاوت عمیق هویتی تبدیل شده» است.
این جامعهشناس توضیح داد: «نسل جدید بهروشنی میبیند که چگونه انتخابهای سیاسی و ایدئولوژیک، سرنوشت یک کشور را از مسیر توسعه منحرف کرد. این مقایسه، همزمان با آگاهی از جهان بیرون، به درک شکافی منجر شده که جمهوری اسلامی میان ایران و جهان ایجاد کرده است.»
به گفته کنعانی، در همین چارچوب است که بخشی قابل توجه از نسل زد رویکردی دینگریزانه پیدا کرده است؛ رویکردی که «نه لزوما از سر دشمنی با ایمان، بلکه در واکنش به دینی شکل گرفته که در قالب قدرت سیاسی، به ابزار سرکوب، تبعیض و کنترل اجتماعی تبدیل شده» است.
او افزود: «به همین دلیل، عناصر و نمادهای دینی در روایتهای این نسل اغلب به سخره گرفته میشوند. این رفتار یک کنش سطحی یا واکنشی زودگذر نیست، بلکه نوعی اعتراض نمادین است؛ تلاشی آگاهانه برای فاصله گرفتن از یک ایدئولوژی که به باور آنها، مانع اصلی زیست عادی، پیشرفت و دستیابی به آیندهای شبیه آن چیزی شده که امروز در کشورهایی مانند کره جنوبی دیده میشود.»
کروز تاکید کرد مردم آمریکا «بهطور کامل» در کنار مردم ایران قرار دارند و اعتراضات مردمی علیه حکومت را «حق طبیعی شهروندان ایرانی» دانست.
او در این مصاحبه با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی یک نظام سرکوبگر است، گفت: «من کاملا از مردم ایران در اعتراضاتشان علیه رژیم پشتیبانی میکنم. مردم آمریکا نیز همراه و حامی مردم ایران هستند که علیه یک رژیم سرکوبگر برخاستهاند. رژیمی که تئوکراتیک است، فاسد است و مردم ایران را شکنجه میدهد و قتل میکند.»
کروز افزود که به باورش مردم ایران «میخواهند در کنار آمریکا و در کنار آزادی و غرب بایستند»، اما سالها زیر سلطه «یک رژیم اسلامگرای رادیکال» رنج بردهاند.
این سناتور آمریکایی همچنین رهبر جمهوری اسلامی را «متعصب و قاتل» توصیف کرد و گفت شکست ایران در جنگ اخیر ضربهای جدی به جایگاه او وارد کرد.
کروز گفت: «این رژیم در نتیجه باختن جنگ، بهشدت تضعیف شده است. آیتالله جنگ ۱۲ روزه را باخت. جنگی که در آن اسرائیل، ارتش ایران را کاملا نابود کرد.»
او همچنین رهبری دونالد ترامپ را در این شرایط «جسورانه» توصیف کرد و گفت اقدام آمریکا در نابود کردن تاسیسات هستهای در ایران میتواند به ثبات جهانی منجر شود.
مواضع تند و مستمر کروز علیه جمهوری اسلامی
کروز از چهرههای تاثیرگذار جناح جمهوریخواه در سنای آمریکا و از سختگیرترین منتقدان جمهوری اسلامی طی سالهای گذشته است.
او نه تنها بهصورت مستمر از سیاست «فشار حداکثری» حمایت کرده، بلکه بارها اعلام کرده است هرگونه امتیازدهی سیاسی یا اقتصادی به تهران، به معنای تقویت «ماشین سرکوب و تروریسم» جمهوری اسلامی است.
کروز از مخالفان سرسخت برجام بوده و بارها تاکید کرده است این توافق، بهجای محدودسازی برنامه هستهای ایران، منابع مالی بیشتری در اختیار جمهوری اسلامی قرار داد.
او در سالهای اخیر نیز تلاش کرده است مانع هرگونه بازگشت دولت آمریکا به توافق هستهای شود و از مسیر فشار حقوقی و لابیگری در کنگره، سیاستهای محدودکننده بیشتری علیه تهران به تصویب برسد.
کروز، جمهوری اسلامی را تهدیدی مستقیم برای امنیت آمریکا، اسرائیل و نظم بینالمللی میداند. او خواستار گسترش تحریمهای هدفمند، انسداد شبکههای مالی و نفتی جمهوری اسلامی، مقابله با نفوذ منطقهای ایران در لبنان، سوریه، عراق و یمن و مهار توان موشکی و هستهای تهران بوده و بارها برای تصویب طرحهای مرتبط، در کمیتههای سنا فعالیت کرده است.
در حوزه حقوق بشر نیز کروز بهطور پیوسته از اعتراضات مردمی در ایران حمایت کرده و تاکید داشته است مردم ایران «حق دارند برای آزادی و کرامت انسانی خود مبارزه کنند».
او دولتهای باراک اوباما و جو بایدن را به مماشات و نرمش بیش از حد در برابر تهران متهم کرده و معتقد است این رویکرد باعث جسورتر شدن حکومت ایران شده است.
نقش کروز در هدایت رویکرد سختگیرانه آمریکا نسبت به ایران
کروز یکی از سناتورهای بانفوذ جناح محافظهکار محسوب میشود. حضور فعال او در کمیتههای مرتبط با سیاست خارجی و امنیت ملی - از جمله کمیته روابط خارجی - موجب شده است نقش مهمی در جهتدهی به مواضع جمهوریخواهان درباره ایران داشته باشد.
او نه تنها در تصویب تحریمها و طرحهای محدودکننده علیه تهران نقشآفرینی کرده، بلکه از پیوند نزدیک با لابیهای امنیتی و حامیان اسرائیل در واشینگتن برخوردار است.
به همین دلیل، تحلیلگران معتقدند مواضع تند و صریح کروز تنها یک موضع فردی نیستند، بلکه بخشی از رویکرد غالب جریان جمهوریخواه در قبال ایران را بازتاب میدهند. رویکردی که بر تضعیف ساختاری جمهوری اسلامی و حمایت نمادین و سیاسی از جامعه ایران تاکید دارد.
تقویت رویکرد حمایتی کنگره آمریکا از معترضان ایرانی
اظهارات تند کروز را میتوان در چارچوب افزایش حمایت در کنگره آمریکا از معترضان ایرانی تحلیل کرد.
شکستهای راهبردی جمهوری اسلامی، فشار اقتصادی و گسترش نارضایتی اجتماعی باعث شده است نگاه بخش مهمی از سیاستمداران آمریکایی به سمت حمایت سیاسی و نمادین از جامعه ایران متمایل شود.
در سالهای اخیر این روند بیش از پیش به موضوعی دوحزبی تبدیل شده و انتظار میرود فشارهای سیاسی و دیپلماتیک بر تهران در کنگره ادامه یابد.
