در پاسخ به نخستین فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، در نخستین شب مورد اشاره، گزارشها و ویدیوها نشان میدهد مردم ایران به صورت میلیونی در شهرها و روستاهای مختلف به خیابان رفته و شعارهای اعتراضی علیه حکومت و در حمایت از شاهزاده پهلوی سر دادند.
در جریان این اعتراضات، جمهوری اسلامی اینترنت را در بسیاری از استانها محدود و قطع کرد.
ماموران حکومت با بسیاری از معترضان در مقابل ساختمانهای دولتی درگیر شدند و برخی فرمانداریها از جمله در گرگان به آتش کشیده شد.
بر اساس آمارها و گزارشهای منتشرشده از سوی سازمانهای حقوقبشری تا شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی، دستکم ۴۶ معترض در خیابانهای ایران به دست نیروهای سرکوب کشته شدهاند.
ایراناینترنشنال توانسته با راستیآزمایی، بخشی از این آمار را تایید کند و مابقی آن نیز در دست راستیآزمایی است.
به عنوان نمونه، ایراناینترنشنال توانست جان باختن سعید توکلیان، معترض جان باخته در شیراز را تایید کند که به دست نیروهای امنیتی کشته شده است.
این در حالی است که حکومت تلاش داشت که او را «بسیجی» بخواند، اما این معترض از ناحیه گردن هدف گلوله نیروهای سرکوب قرار گرفت.
بررسیهای ایراناینترنشنال نشان میدهد دستکم دهها تن دیگر از معترضان نیز در اثر شلیک گلولههای جنگی و ساچمهای نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی زخمی شدهاند.
این در حالی است که طبق اطلاعات دریافتی از تجمعات پنجشنبه شب، در چندین شهر و محله از جمله درهدراز در کرمانشاه، نازیآباد در تهران، گنبد کاووس در گلستان، کازرون در استان فارس، دهدشت در چهارمحال و بختیاری، سمنان، آستانه اشرفیه در گیلان و مشهد گزارشهایی از تیراندازی به معترضان منتشر شده است.
سازمان حقوق بشر ایران: تاکنون دستکم ۴۵ معترض کشته شدند
همزمان، منابع مختلف حقوق بشری گزارشها و آمارهای خود را از جانباختگان اعلام میکنند.
سازمان حقوق بشر ایران شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی اعلام کرد که از آغاز اعتراضات تاکنون دستکم ۴۵ معترض، ازجمله ۸ کودک، کشته و صدها تن مجروح شدهاند.
بر اساس گزارش این سازمان، ۱۳ نفر از معترضان روز ۱۷ دیماه کشته شدند.
سازمان حقوق بشر ایران نوشت که نیروهای حکومتی در برخورد با معترضان از سلاح جنگی استفاده و همچنین اقدام به بازداشت گسترده و دستهجمعی معترضان در برخی شهرها کردهاند.
این سازمان تعداد بازداشتشدگان اعتراضات اخیر را «بیش از دوهزار نفر» اعلام کرد.
محمود امیریمقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، در اینباره گفت: «شواهد نشان میدهند که دامنه سرکوب معترضان هر روز خشنتر و گستردهتر میشود. سازمان ملل متحد و جامعه جهانی مسئولیت دارند با واکنشی قاطع در چارچوب قوانین بینالمللی، مانع از کشتار گسترده معترضان شوند.»
احتمال افزایش جانباختگان در شامگاه پنجشنبه
احتمال افزایش جانباختگان به ویژه در شامگاه پنجشنبه همزمان با پاسخ مردم به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی بیشتر شده است، زیرا گزارشها حاکی از شنیده شدن صدای تیراندازی در نقاط مختلف کشور است.
بر اساس ویدیو منتشرشده در رسانههای اجتماعی، ماموران سرکوبگر جمهوری اسلامی در حال تیراندازی به معترضان در منطقه نازیآباد تهران بودند.
یک مخاطب نیز از دهدشت به ایران اینترنشنال گفت که در میدان مرکزی شهر، نیروهای امنیتی با گلوله جنگی و ساچمهای به سوی معترضان شلیک کرده و گاز اشکآور پرتاب کردند.
یک مخاطب دیگر از سمنان گفت: «رأس ساعت هشت شب برق شهر قطع و صدای تیراندازی شنیده شد.»
ویدیوهای رسیده به ایران اینترنشنال نشان میدهد در نقاطی از ایران ماموران حکومتی با مردمی که برای اعتراض به مقابل فرمانداریها و اماکن سیاسی حکومت رفته بودند، درگیر شدند.
بنا بر این گزارشها، در دامغان، تاکستان، کرمانشاه، آشخانه و برخی دیگر شهرها نیروهای حکومت به سمت مردم حملهور شدند.
همچنین سازمان حقوق بشر ایران شامگاه پنجشنبه با انتشار ویدیویی، از تیراندازی نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی به سوی معترضان در کازرون خبر داد.
ایراناینترنشنال چهارشنبه ۱۷ دی در یک گزارش اختصاصی از اعزام نیروهای شبهنظامیان شیعه عراقی وابسته به حکومت ایران به داخل کشور خبر داد. بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، تا ۱۷ دی حدود ۸۰۰ نفر از اعضای گروههایی مانند کتائب حزبالله، حرکةالنجباء، سیدالشهدا و بدر به ایران منتقل شدند.
بر اساس این گزارش انتقال این نیروها از گذرگاههای مرزی شلمچه، چذابه و خسروی انجام شده و پوشش رسمی آن «سفر زیارتی به مشهد» عنوان شده است. با این حال، این نیروها پس از ورود، در پایگاهی موسوم به «پایگاه خامنهای» در اهواز تجمع کرده و سپس به مناطق مختلف برای مشارکت در سرکوب اعتراضات اعزام شدند.
فاکسنیوز پنجشنبه ۱۸ دی در گزارش خود به نقل از دو منبع مستقل نوشت، حدود ۸۵۰ نفر از نیروهای حزبالله، شبهنظامیان عراقی و عناصر مرتبط با نیروی قدس سپاه پاسداران، بهطور مخفیانه از مرز عبور کردهاند تا در سرکوب اعتراضات سراسری مردم در ایران به نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی کمک کنند.
فاکسنیوز این اقدام را نشانه «افزایش قابل توجه سطح واکنش حکومت» توصیف کرد؛ اقدامی که به گفته این رسانه، بیانگر آمادگی تهران برای تکیه بر نیروهای خارجی دارای تجربه جنگی برای سرکوب مخالفان داخلی است.
لیزا دفتری، کارشناس مسائل ایران، در این خصوص به فاکسنیوز گفت استفاده از نیروهای نیابتی «بخشی از الگوی قدیمی حکومت» است؛ الگویی که به گفته او از سال ۱۳۵۷ با برونسپاری سرکوب به نیروهای ایدئولوژیک آغاز شد و سپس در ساختارهای رسمی قدرت ادغام شد.
دفتری افزود حکومت ایران با این رویکرد، نشان داد حاضر است برای حفظ قدرت مرز میان «کنترل داخلی» و «نظامیگری فراملی» را از میان بردارد.
واکنش هماهنگکننده امور بشردوستانه سازمان ملل
غلام اسحاقزی، هماهنگکننده امور بشردوستانه سازمان ملل متحد در عراق، در پاسخ به پرسش فاکس نیوز در مورد اعزام نیروهای شبهنظامی عراقی به ایران گفت که از این موضوع اطلاعی ندارد و این موضوع «برای او تازگی دارد».
بهنام بنطالبلو، پژوهشگر ارشد بنیاد دفاع از دموکراسیها، در گفتگو با فاکسنیوز گزارشها درباره حضور نیروهای خارجی برای سرکوب اعتراضها را نشانه نگرانی حکومت از ریزش نیروهای امنیتی خود دانست.
بنطالبلو یادآوری کرد که از زمان اعتراضات سال ۱۳۸۸ گزارشهایی درباره «شنیده شدن زبان عربی» در خیابانها مطرح بود و افزود در شرایطی که رویارویی میان معترضان و حکومت شدت میگیرد، تهران ممکن است نیروهای نیابتی را بهعنوان ضامن نهایی برای «شلیک به شهروندان» به کار گیرد؛ زمانی که نیروهای داخلی از اجرای دستورات سر باز میزنند.
شهروندان ایرانی نیز در ویدیوهایی ارسالی خود، تاکید کردند برخی از ماموران سرکوبگر به زبان عربی صحبت میکنند؛ موضوعی که فاکسنیوز نیز به آن اشاره کرده است.
ایراناینترنشنال پیشتر در ۱۰ آبان ۱۴۰۱ و در میانه خیزش «زن، زندگی، آزادی» گزارش داد یک پرواز اختصاصی از فرودگاه بغداد، شماری از نیروهای حشد شعبی و کتائب حزبالله عراق را به مشهد منتقل کرد.
گسترش اعتراضها و واکنشها
فاکسنیوز از گسترش اعتراضات سراسری در ایران در دوازدهمین روز پیاپی نوشت و از برگزاری تجمعها و درگیریهای خشونتآمیز در بیش از ۲۰۰ شهر در ۲۶ استان خبر داد.
به نوشته فاکسنیوز، ویدیوهای منتشرشده نشان میدهد معترضان در شمال ایران پرچم جمهوری اسلامی را پاره میکنند؛ اقدامی که در بستر تورم شدید، سقوط ارزش ریال و نارضایتی گسترده از حاکمیت مذهبی رخ میدهد.
این رسانه آمریکایی به نقل از گروههای حقوق بشری نوشت دستکم ۳۸ نفر در جریان اعتراضات جان باختند و بیش از ۲۲۰۰ نفر بازداشت شدند. فاکس نیوز با اشاره به گسترش دامنه ناآرامیها نوشت در واکنش، مقامهای جمهوری اسلامی با قطع اینترنت، اعمال محدودیتهای رفتوآمد و استقرار گسترده نیروهای امنیتی تلاش میکنند اعتراضها را مهار کنند.
گزارشها در مورد ورود نیروهای نیابتی برای سرکوب معترضان در حالی منتشر میشود که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، ۱۳ دی و یک روز پس از نخستین هشدار دونالد ترامپ، بر ضرورت سرکوب معترضان تاکید کرد و گفت «باید آنان را سر جای خود نشاند.»
فاکسنیوز در پایان نوشت که تداوم اعتراضات سراسری، همزمان با گزارشها درباره استفاده از نیروهای نیابتی خارجی، میتواند پیامدهای امنیتی گستردهتری برای ایران و منطقه به همراه داشته باشد؛ بهویژه در شرایطی که فشارهای تحریمی و هشدارهای واشینگتن علیه تهران ادامه دارد.
ویدیوها و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از حضور گسترده شهروندان شماری از شهرهای ایران از جمله تهران در خیابانها در شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی در پاسخ به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی است.
تهران، رشت، کرمان، کرمانشاه، دامغان، مشهد، ارومیه، رباط کریم، پرهسر گیلان، کرج، الیگودرز، اراک،درفول و بسیاری از شهرهای دیگر شامگاه پنجشنبه صحنه خیزش ملی علیه جمهور ی اسلامی بود و معترضان با سر دادن شعار علیه جمهوری اسلامی به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی پاسخ دادند.
براساس تصاویری که ایراناینترنشنال دریافت کرده، در پایتخت ایران شماری از شهروندان در منطقه هروی تهران در واکنش به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، ساعت هشت شب از خانههای خود شعارهایی از جمله «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» و «مرگ بر خامنهای» سر دادند.
شاهزاده رضا پهلوی در پیامی خطاب به مردم ایران نوشت: «چشم جهان به شما دوخته شده است؛ به خیابانها بروید و در صفوف بههمپیوسته خواست خود را فریاد بزنید.»
پیشتر ویدیو فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در اینستاگرام، برای فریاد شعار اعتراضی از خانه و خیابان علیه جمهوری اسلامی، تا صبح پنجشنبه ۱۸ دیماه، روز اجرای فراخوان، به ۸۰ میلیون بازدید رسید.
او در این ویدیو از مردم دعوت کرد که پنجشنبه و جمعه، ۱۸ و ۱۹ دیماه، راس ساعت ۸ شب، چه در خیابانها و چه از داخل منازل خود، اقدام به سردادن شعار کنند.
او اعلام کرد که این حرکت گام نخست محسوب میشود و بسته به بازخورد این اقدام، فراخوانهای بعدی نیز در ادامه منتشر خواهد شد.
تلاش حکومت برای سرکوب معترضان
با وجود این حضور گسترده، نیروهای سرکوب در شهرهای مختلف سعی در کنترل تجمعها و اعتراضات داشتند.
مخاطبی از سمنان به ایراناینترنشنال گفت راس ساعت هشت شب پنجشنبه برق شهر قطع و صدای تیراندازی شنیده شد.
این در حالی است که شماری از شهروندان با سر دادن شعار «جاوید شاه» در بلوار قائم و میدان مشاهیر تجمع کردند.
به گفته مخاطبی دیگر، انواع نیروهای امنیتی و موتورسواران با سپر، کلاه و جلیقه ضدسنگ در محل مستقر شدهاند و امکان فیلمبرداری وجود نداشت.
شهروندی نیز گفت در میدان سعدی سمنان بیش از ۳۰ پلیس ماسکزده، خودروهای ون و ماموران شخصی بیسیمدار حضور دارند.
با تداوم و شدت گرفتن خیزش ملی ایرانیان، گزارشها حاکی از آن است که اینترنت در بسیاری از شهرهای ایران به ویژه تهران با کندی شدید، اختلال و در مواردی قطعی روبهرو شده است.
تصاویر رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد ماموران سرکوب جمهوری اسلامی پنجشنبه ۱۸ دی در دبیرستان امام علی شهر اراک مستقر شدهاند.
در این تصویر دهها نیروی یگان موتوری و چندین خودروی ویژه سرکوب دیده میشوند که در حیات این دبیرستان مستقر شدهاند.
این اولین بار نیست که جمهوری اسلامی از مدارس به عنوان پایگاهی برای سازماندهی نیروی سرکوب استفاده میکند.
همزمان با گسترش اعتراضها در زاهدان و دیگر نقاط بلوچستان ۱۴ دی گزارشهایی از تعطیلی اجباری دو مدرسه خوابگاهی شامل دبیرستان شهید رجایی و هنرستان کار و دانش در شهرستان سیبوسوران منتشر شد.
منابع محلی اعلام کردند فضای این دو مدرسه به استقرار نیروهای نظامی و نگهداری تجهیزات و خودروهای زرهی آنها اختصاص یافته است.
رادیو زمانه ۱۲ دیماه گزارش داد که همزمان با شکلگیری تجمعات اعتراضی در زاهدان، نیروهای امنیتی در مدرسه جابربنحیان این شهر، واقع در محدودهای نزدیک به مسجد مکی، مستقر شدند.
مخاطبان ایراناینترنشنال اول مهر ۱۴۰۴ از مراسم حکومتی در یک مدرسه در تهران همزمان با آغاز سال تحصیلی جدید تصویری ارسال کردند که نشان میداد، خودروها و نیروهای نظامی در مراسم دانشآموزان حاضر شدهاند.
روی این خودروهای گلمالیشده نظامی، شعارهایی علیه اسرائیل نوشته شده بود.
همچنین در اوج اعتراضات پس از قتل مهسا ژینا امینی، در ۲۷ مهر ۱۴۰۱ شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ویدیویی منتشر کرد که نشان میداد یگان ویژه با تجهیزات جنگی به مدرسه دخترانه شبانهروزی «تمدن» در بوکان وارد شده است.
این نیروها برای سرکوب دختران نوجوانی که شعار «مرگ بر دیکتاتور» سر داده بودند، مدرسه را به پایگاه خود تبدیل کرده بودند.
حفاظت از مدارس در قوانین بینالمللی
جمهوری اسلامی در حالی از مدارس به عنوان پناهگاه نیروهای امنیتی و نظامی استفاده میکند که بر اساس کنوانسیونهای ژنو و پروتکلهای الحاقی، مدارس، دانشگاهها و مراکز آموزشی، اماکن غیرنظامی هستند و حمله، اشغال یا استفاده نظامی از آنها بهطور پیشفرض ممنوع است.
همچنین بر اساس «اعلامیه مدارس امن» (Safe Schools Declaration)، بیش از ۱۲۰ کشور جهان متعهد شدهاند که از استفاده نظامی از مدارس خودداری کنند و درگیریها را از محیط آموزشی دور نگه دارند.
هر چند جمهوری اسلامی تاکنون به این اعلامیه نپیوسته، اما قواعد اصلی این اعلامیه، ریشه در حقوق بینالملل دارد و عدم عضویت، مسئولیت را ساقط نمیکند.
حمله به بیمارستانها
ماموران حکومتی در ۱۶ دیماه درِ ورودی بیمارستان سینا در حسنآباد تهران را بستند و همزمان صدای شلیک شنیده شد و شهروندان از شلیک گاز اشکآور به داخل بیمارستان خبر دادند.
شامگاه یکشنبه ۱۴ دی نیز ماموران جمهوری اسلامی با شلیک گلوله و گاز اشکآور وارد حیاط بیمارستان خمینی ایلام شدند. نیروهای سرکوب سپس درهای بیمارستان را شکستند و به داخل اتاقها یورش بردند.
تصاویر رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد ماموران حکومتی به مردم داخل بیمارستان با باتون و تجهیزات نظامی حمله کردند.
حفاظت از مراکز درمانی
این حملات در حالی انجام میشود که بر اساس ماده ۱۸ کنوانسیون ژنو، حتی در شرایط جنگی هم «بیمارستانهای غیرنظامی در هیچ شرایطی نباید هدف حمله قرار گیرند و باید همواره محترم شمرده و محافظت شوند.»
ماده ۱۲ پروتکل الحاقی اول (۱۹۷۷) به کنوانسیون ژنو نیز بر حفاظت از واحدهای پزشکی تاکید کرده و میگوید استفاده نظامی یا پلیسی از بیمارستانها ممنوع و حضور نیروهای مسلح یا پلیس فقط برای حفاظت پزشکی مجاز است، نه سرکوب.
طبق ماده هفتم اساسنامه رم دیوان کیفری بینالمللی نیز اعمالی مانند محرومیت شدید از آزادی، شکنجه، تعقیب و آزار سیاسی و سایر رفتارهای غیرانسانی، در صورتی که در چارچوب یک حمله گسترده یا سیستماتیک علیه جمعیت غیرنظامی انجام شود، جنایت علیه بشریت محسوب میشود.
مجروحان، کادر درمان و همراهان بیماران همگی غیرنظامی هستند و حمله به یک مرکز درمانی برای بازداشت یا ربودن معترضان، نقض فاحش حقوق بشر و بخشی از الگوی سرکوب نظاممند اعتراضات به شمار میرود.
این اقدام از منظر حقوق بینالملل میتواند یکی از سنگینترین اتهامات کیفری علیه عاملان آن به شمار آید.
استفاده نیروی سرکوب از مدارس و حمله آنها به بیمارستانها در حالی انجام میشود که جمهوری اسلامی در روزهای گذشته با موج گستردهای از اعتراضات و اعتصابات سراسری مواجه بوده است.
بر اساس گزارشی که هرانا چهارشنبه ۱۷ دی منتشر کرد طی ۱۱ روز اعتراضات، ۳۸ نفر جان خود را از دست دادهاند و این آمار شامل ۳۴ شهروند معترض از جمله پنج فرد معترض زیر ۱۸ سال و همچنین چهار نیروی انتظامی–امنیتی است.
از این تعداد ایراناینترنشنال تاکنون هویت ۲۴ نفر را تایید کرده است.
