دستگیری نیکلاس مادورو با مداخله مستقیم آمریکا در ونزوئلا، فراتر از آمریکای لاتین، بهسرعت به موضوعی برای تحلیلهای متفاوت در رسانههای بینالمللی تبدیل شد؛ این رسانهها از جمله این سوال را مطرح کردهاند که آیا آمریکا به سیاست تغییر رژیم در کشورهای دیگر بازگشته است؟
در برخی دیگر از تحلیلها، سقوط حکومت اقتدارگرای ونزوئلا روایت شده و در پی آن روند رخدادها و ریشههای آن واکاوی شده است که چه اتفاقی در ونزوئلا باعث دستگیری و در نتیجه سقوط حکومت اقتدارگرای مادورو شد؟
برخی رسانهها نیز پیامدهای سقوط دولت ونزوئلا را فراتر از کاراکاس، در سطح نظم بینالمللی و موازنههای ژئوپلیتیکی بررسی کردند.
مرور تحلیلهای منتشرشده در رسانههای بینالمللی نشان میدهد که اختلاف دیدگاهها نه بر سر این پرسش که «چه اتفاقی افتاد»، بلکه در پاسخ به این پرسش است که «این اتفاق چه معنایی دارد».
در یکسو، تحلیلهایی قرار دارند که اقدام ایلات متحده را ضروری ارزیابی کردهاند و در سوی دیگر، رسانههایی هستند که آن را نشانه تضعیف قواعد حقوق بینالملل و احیای سیاست «مداخلهگرایانه» ارزیابی کردند.
آمریکا هنوز هم آماده است از ابزار سخت استفاده کند
وبسایت یورونیوز انگلیسی، بدون تمرکز بر ابعاد نظامی عملیات، بر پیامدهای ژئوپلیتیکی سقوط مادورو تاکید دارد.
از نگاه این رسانه، حذف مادورو تنها به معنای تغییر قدرت در ونزوئلا نیست، بلکه میتواند به تضعیف شبکهای از روابط سیاسی و اقتصادی منجر شود که طی سالها میان کاراکاس و بازیگرانی چون جمهوری اسلامی، روسیه و چین شکل گرفته است.
یورونیوز نوشت ونزوئلا با رهبری مادورو برای تهران صرفا یک شریک اقتصادی نبود، بلکه بخشی از راهبرد «حضور نمادین و سیاسی» در آمریکای لاتین محسوب میشد.
از این جهت، دستگیری مادورو میتواند پیام غیرمستقیمی به سایر متحدان آمریکا ارسال کند مبنی بر اینکه واشینگتن همچنان آماده استفاده از ابزار سخت برای بازتعریف موازنههای منطقهای است.
بازگشت به سیاست تغییر رژیم
از سوی دیگر، روزنامه بریتانیایی گاردین رویکردی انتقادیتر اتخاذ میکند. این روزنامه بریتانیایی در تحلیلهای خود، مداخله آمریکا در ونزوئلا را ادامه همان مسیری میداند که در دهههای گذشته با عنوان «تغییر رژیم» شناخته شده است.
به باور نویسندگان گاردین، حتی اگر مادورو رهبری اقتدارگرا و ناکارآمد تلقی شود، توسل به نیروی نظامی خارجی نهتنها مساله دموکراسی را حل نمیکند، بلکه خطر بیثباتی سیاسی و اجتماعی را افزایش میدهد.
این رسانه هشدار داد که تجربههای پیشین در آمریکای لاتین و خاورمیانه نشان داده است حذف ناگهانی راس قدرت، بدون سازوکار سیاسی داخلی، میتواند خلاء قدرت و درگیریهای جدید ایجاد کند.
گاردین همچنین تاکید کرد که اقدام آمریکا میتواند به الگویی خطرناک تبدیل شود؛ الگویی که به سایر قدرتها اجازه میدهد با استناد به «تهدید امنیتی»، مداخله مشابهی را در مناطق دیگر توجیه کنند.
نگاه عملگرایانه تلگراف
تلگراف، دیگر روزنامه بریتانیایی، با گرایش محافظهکارانه، تمرکز خود را بر ابعاد عملی و امنیتی عملیات آمریکا در ونزوئلا قرار داده است.
در تحلیل این روزنامه، دستگیری مادورو نشانهای از «قاطعیت» آمریکا در برابر رهبرانی است که از نظر واشینگتن تهدیدی برای امنیت منطقهای محسوب میشوند.
تلگراف در عین حال تاکید دارد که موفقیت در عملیات نظامی لزوما به معنای موفقیت سیاسی نیست. از نگاه این رسانه، چالش اصلی تازه پس از دستگیری مادورو آغاز میشود؛ جایی که آمریکا و متحدانش باید با مساله انتقال قدرت، بازسازی نهادها و جلوگیری از فروپاشی امنیت داخلی ونزوئلا روبهرو شوند.
در این چارچوب، تلگراف بیش از آنکه وارد بحث حقوق بینالملل شود، بر «هزینه و فایده» مداخله تمرکز دارد و میپرسد آیا آمریکا آمادگی پرداخت هزینههای بلندمدت چنین اقدامی را دارد یا نه.
بازتاب شکاف داخلی در آمریکا
تحلیل نیویورک تایمز بیش از آنکه بر خود ونزوئلا متمرکز باشد، بازتابدهنده شکافهای سیاسی در داخل آمریکا است. این روزنامه نشان میدهد که مداخله در ونزوئلا چگونه به موضوعی برای مناقشه میان جریانهای سیاسی تبدیل شد؛ جایی که حامیان ترامپ آن را نشانه رهبری قاطع میدانند و منتقدانش از خطر ماجراجویی نظامی سخن میگویند.
از منظر نیویورک تایمز، پرونده ونزوئلا نمونهای از این واقعیت است که سیاست خارجی آمریکا بهشدت تحت تاثیر قطببندی داخلی قرار گرفته و تصمیمهای کلان، بیش از گذشته، رنگ و بوی رقابتهای سیاسی داخلی به خود گرفتهاند.
بازداشت مادورو یک حرکت نمادین است
اسرائیلهیوم، با تمرکز بر خاورمیانه، سقوط مادورو را از زاویه تاثیر آن بر موقعیت ایران تحلیل میکند.
در این روایت، ونزوئلای مادورو یکی از معدود متحدان ثابت تهران در نیمکره غربی بهشمار میرود که در آن حذف مادورو میتواند دامنه نفوذ جمهوری اسلامی در آمریکای لاتین را محدود کند.
این رسانه سقوط مادورو را بخشی از رقابت گستردهتر میان آمریکا و متحدانش با محورهایی میداند که از سوی واشینگتن بهعنوان «چالشگران نظم غربی» تعریف میشوند.
در این چارچوب، دستگیری مادورو نه صرفا یک اقدام منطقهای، بلکه حرکتی نمادین در یک رقابت ژئوپلیتیکی گستردهتر تلقی میشود.
اختلاف اصلی تحلیلها در کجاست؟
بررسی مجموع این دیدگاهها نشان میدهد اختلاف رسانههای غربی بر سه محور اصلی متمرکز است:
نخست، مشروعیت؛ اینکه آیا آمریکا حق دارد بدون اجماع بینالمللی دست به چنین اقدامی بزند یا نه؟
دوم، کارآمدی؛ اینکه آیا حذف یک رهبر اقتدارگرا لزوما به بهبود وضعیت سیاسی و اقتصادی کشور منجر میشود؟
سوم، پیامدهای بلندمدت؛ از بیثباتی منطقهای گرفته تا تاثیر بر نظم جهانی و روابط قدرتهای بزرگ.
دستگیری مادورو، از نگاه رسانههای غربی، بیش از آنکه یک پایان باشد، آغاز یک پرسش بزرگ است؛ آیا جهان به سمت عادیسازی مداخلات مستقیم قدرتهای بزرگ حرکت میکند یا این رویداد واکنشی استثنایی به شرایطی خاص است؟
آنچه در همه این تحلیلها مشترک به نظر میرسد، تاکید بر این واقعیت است که پیامدهای این تحول، محدود به مرزهای ونزوئلا نخواهد ماند.
تحولات میدانی و بازداشت مادورو
اسوشیتد پرس در بازتاب این تحولات نوشت ایالات متحده بامداد شنبه حملات گستردهای را علیه ونزوئلا انجام داد و بهگفته دونالد ترامپ، مادورو، رییسجمهوری این کشور و همسرش را طی این عملیات «بازداشت» و از ونزوئلا خارج کرده است.
ترامپ این خبر را در پستی در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد و گفت که مادورو و همسرش بهزودی با اتهامات کیفری در آمریکا روبهرو خواهند شد.
اسکای نیوز بهنقل از مقامات محلی نوشت این عملیات ۳۰ دقیقه به طول انجامید.
به گزارش شبکه اسکاینیوز، انفجارهای متعددی در ساعات اولیه شنبه در کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، شنیده شد؛ همزمان جنگندهها در ارتفاع پایین بر فراز شهر پرواز کردند و شاهدان از برخاستن دود از یک پایگاه نظامی خبر دادند.
بنا بر اعلام دولت ونزوئلا، ایالتهای میراندا، آراگوا و لا گوایرا نیز هدف قرار گرفتند.
در پی این وضعیت، اداره هوانوردی فدرال آمریکا با صدور دستور اضطراری، پرواز هواپیماهای آمریکایی بر فراز ونزوئلا را بهدلیل «شرایط بالقوه خطرناک و فعالیت نظامی جاری» ممنوع کرد.
درخواست رسمی دولت ونزوئلا برای ارائه «مدرک زنده بودن» مادورو
در همین حال سیبیاس نیوز گزارش داد دولت ونزوئلا ادعاهای مربوط به بازداشت مادورو را تایید نکرده و معاون رییسجمهوری ونزوئلا خواستار ارائه «مدرک زنده بودن» مادورو از سوی آمریکا شده است.
لموند فرانسه نیز از فراخوان وزیر امور خارجه ونزوئلا برای تشکیل جلسه اضطراری در شورای امنیت سازمان ملل برای رسیدگی این موضوع خبر داد.
جسورانهترین عملیات نظامی ایالات متحده
روزنامه تلگراف در تحلیل خود حمله آمریکا به ونزوئلا و دستگیری مادورو را جسورانهترین عملیات نظامی ایالات متحده از زمان کشتن اسامه بنلادن در سال ۲۰۱۱ توصیف کرد و نوشت همانطور که عملیات بنلادن نماد توان آمریکا در هدفگیری مستقیم دشمنانش بود، این اقدام نیز نشانه ورود دونالد ترامپ به مرحلهای تازه از سیاست خارجی «قدرتمحور» است.
بهنوشته تلگراف، سرعت بالای خروج مادورو و اعلام آن در ساعات اولیه حمله، یادآور عملیات برقآسای آمریکا در حذف بن لادن است و نشان میدهد واشینگتن، این بار در حیاط خلوت خود، آماده استفاده از نیروی نظامی برای اعمال اراده سیاسی و نمایش برتری است؛ اقدامی که پیامدهای آن میتواند بهمراتب فراتر از یک عملیات نظامی محدود باشد.
واکنشهای بینالمللی
بازتاب واکنشها در رسانههای بینالمللی نشان میدهد جامعه جهانی در قبال حمله آمریکا به ونزوئلا با دو رویکرد متفاوت مواجه است.
لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، در گفتگو با اکسیوس اعلام کرد رهبران کوبا و جمهوری اسلامی نیز باید بهشدت نگران باشند: « کلانتر جدیدی به شهر آمده است. اگر من رهبر ایران بودم، همین حالا برای دعا به مسجد میرفتم.»
به گزارش رویترز، روسیه و جمهوری اسلامی این حمله را «اقدام تجاوزکارانه» توصیف کردند و آن را نقض حاکمیت ونزوئلا و قوانین بینالمللی دانستند.
در همین حال، کشورهایی در آمریکای لاتین از جمله برزیل، مکزیک، کلمبیا و اوروگوئه با انتقاد از این اقدام، خواستار حلوفصل دیپلماتیک بحران و احترام به حاکمیت ملی کشورها شدند.
در مقابل رویترز نوشت برخی رهبران آمریکای لاتین مانند رییسجمهوری آرژانتین و اکوادور از حمله آمریکا حمایت و آن را اقدامی علیه «سرکوب سیاسی» مادورو توصیف کردند.
در اروپا نیز مقامها مواضعی محتاطانه اتخاذ کردند. کایا کالاس، نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور خارجی و سیاست امنیتی، ضمن ابراز نگرانی گفت که اتحادیه اروپا وضعیت ونزوئلا را «نزدیک دنبال میکند» و تاکید کرد که «اصول حقوق بینالملل و منشور ملل متحد باید محترم شمرده شوند».
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، نیز با تاکید بر پایبندی به قانون بینالملل گفت که هرگونه راهحل باید «بهطور صلحآمیز و مطابق با حقوق بینالملل» باشد.
در بریتانیا، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، ضمن رد مشارکت لندن در این عملیات، تاکید کرد که باید «قوانین بینالملل رعایت شود». او خواستار روشن شدن جزییات شد.
بیانیه دولت ونوزوئلا
اسکای نیوز نوشت دولت ونزوئلا با صدور بیانیهای وضعیت اضطراری ملی اعلام و آمریکا را به تلاش برای تصاحب منابع راهبردی این کشور، بهویژه نفت و معادن، متهم کرد.
در این بیانیه، اقدام واشینگتن «تجاوز نظامی» خوانده شد که به گفته مقامها صلح و ثبات آمریکای لاتین و کارائیب را تهدید میکند.
ترامپ در ماههای گذشته کارزار فشار علیه مادورو را تشدید و ونزوئلا را به همکاری نکردن در مبارزه با قاچاق مواد مخدر متهم کرد.
مادورو این فشارها را تلاشی برای برکناری خود میدانست. او از سال ۲۰۲۰ در آمریکا به اتهام «نارکوتروریسم» تحت پیگرد قرار گرفت.
پس از خروج او از قدرت، پم باندی، دادستان کل آمریکا، اعلام کرد که او و همسرش با پروندههای کیفری در نیویورک روبهرو خواهند شد.
همچنین گزارش شد سیا هفته گذشته در حملهای پهپادی به منطقهای مرتبط با کارتلهای مواد مخدر در ونزوئلا نقش داشته است؛ عملیاتی که پیش از حملات شنبه، نخستین اقدام مستقیم شناختهشده آمریکا در خاک این کشور به شمار میرفت.
به نقل از سیبیاس نیوز دولت آمریکا به شهروندان خود در ونزوئلا توصیه کرد که «در مکانهای امن پناه بگیرند».
خبرگزاری رویترز شنبه ۱۳ دی از شنیده شدن صداهای بلند از جمله صدای چند هواپیما در کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، خبر داد.
شاهدان عینی گفتند بامداد ۱۳ دی دستکم یک ستون دود در آسمان کاراکاس دیده شد و بخش جنوبی شهر در نزدیکی یک پایگاه مهم نظامی نیز با قطع برق مواجه بود.
جنیفر جیکوبز، خبرنگار شبکه سیبیاس، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت مقامهای کاخ سفید از گزارشها درباره شنیده شدن صدای انفجارها و مشاهده هواپیماها بر فراز کاراکاس آگاه هستند.
شبکه خبری فاکسنیوز نیز به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد حملات نظامی ایالات متحده علیه ونزوئلا «در حال انجام» است.
اعلام وضعیت اضطراری در ونزوئلا
حکومت ونزوئلا در بیانیهای اعلام کرد هدف ایالات متحده از این حمله «تصاحب منابع نفت و مواد معدنی» این کشور است.
به گفته حکومت ونزوئلا، آمریکا در این عملیات علاوه بر کاراکاس، ایالتهای میراندا، آراگوآ و لا گوایرا را هدف قرارداد.
در پی این حملات، نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا، در این کشور وضعیت اضطراری اعلام کرد.
روابط نزدیک تهران و کاراکاس
حکومت ایران یکی از متحدان اصلی ونزوئلا به شمار میرود. در سالهای اخیر، مواضع سیاسی تهران و کاراکاس و همچنین تحریمهای نفتی واشینگتن علیه این دو، موجبات نزدیکی بیش از پیش آنها را فراهم آورده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ۲۸ آذر دولت مادورو را «نامشروع» خواند و گفت ونزوئلا با عناصر «تروریست» از جمله جمهوری اسلامی و حزبالله لبنان همکاری میکند.
حمله آمریکا به ونزوئلا یک روز پس از آن انجام گرفت که ترامپ هشدار داد اگر جمهوری اسلامی «به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد»، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
ساعاتی پیش از حملات آمریکا، حکومت ونزوئلا در بیانیهای از حکومت ایران در برابر شهروندان معترض حمایت کرد و خواستار «توقف مداخلات خارجی» در ایران شد.
در این بیانیه آمده است تلاشهایی برای «بیثباتسازی ایران از طریق پلتفرمهای دیجیتال و دامن زدن به تنشهای داخلی» در جریان است؛ رویکردی که به گفته حکومت ونزوئلا، در کنار «تحریمها و سایر اقدامات قهری یکجانبه» علیه جمهوری اسلامی قرار میگیرد.
ترامپ در هفتههای گذشته بارها از احتمال حمله به ونزوئلا، از جمله انجام عملیات زمینی، سخن گفته بود.
در ماههای اخیر، واشینگتن فشارهای گستردهای برای وادار کردن مادورو به کنارهگیری از قدرت وارد آورده است.
این فشارها شامل تشدید تحریمها، افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه و هدف قرار دادن شناورهای مظنون به قاچاق مواد مخدر در دریای کارائیب و اقیانوس آرام بودهاند.
پیشتر در ۹ دی، سیانان به نقل از منابع آگاه نوشت سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) اوایل دسامبر حملهای پهپادی علیه تاسیساتی در یک بندر ونزوئلا انجام داد.
این خبر تکمیل میشود...
