دولت ونزوئلا از جمهوری اسلامی در برابر اعتراضات حمایت کرد
در پی گستردهتر شدن اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ در ایران، دولت ونزوئلا اعلام کرد که «تلاشهایی برای بیثباتسازی ایران از طریق استفاده از پلتفرمهای دیجیتال و دامنزدن به تنشهای داخلی در جریان است؛ اقدامی که در کنار تحریمها و اقدامات قهری یکجانبه قرار میگیرد.»
دولت ونزوئلا با ابراز «نگرانی عمیق» از «روایتهای تقابلی اخیر دولت آمریکا علیه جمهوری اسلامی»، همبستگی قاطع خود را با «ملت و دولت ایران» اعلام کرد و خواستار توقف مداخلات خارجی شد.
به گفته کاراکاس، «تنها راه ثبات پایدار، گفتوگوی حاکمیتی و دیپلماسی بدون دخالت خارجی است.»
دولت ونزوئلا پس از هشدار روز جمعه ترامپ به مقامهای جمهوری اسلامی در خصوص سرکوب معترضان، اعلام کرد: «ما بر این باوریم که استفاده از زبان تهدید، از اصول اساسی منشور ملل متحد فاصله میگیرد. چنین بیانیههایی خطری برای صلح بینالمللی به شمار میرود و راهحلهایی مبتنی بر احترام متقابل را دشوار میسازد.»
همزمان با ادامه اعتراضات ضدحکومتی در ایران، دولتهای خاورمیانه واکنش علنی محدودی نشان داده و با توجه به نقش جمهوری اسلامی در معادلات امنیتی و سیاسی منطقه، تحولات ایران را با نگرانی یا محاسبه فرصتهای احتمالی دنبال میکنند.
دویچهوله جمعه ۱۲ دی گزارش داد اعتراضات اخیر در ایران که با مطالبات اقتصادی آغاز شد و اکنون به مطالبه تغییر حکومت گسترش یافته، توجه بازیگران منطقهای را به خود جلب کرده است.
بر اساس این گزارش، هرچند اعتراضات کنونی از نظر دامنه کوچکتر از خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ ارزیابی میشود، اما با توجه به نفوذ ایران در کشورهای مختلف منطقه، پیامدهای آن میتواند فراتر از مرزهای ایران باشد.
عربستان سعودی و امارات؛ رقابت مدیریتشده برای ثبات
عربستان سعودی و امارات متحده عربی که تا چند سال پیش ایران را رقیب ژئوپولیتیک خود میدانستند، اکنون ثبات منطقهای را اولویت میدانند.
روابط تهران و ریاض که در سال ۲۰۱۶ قطع شده بود، در سال ۲۰۲۳ با میانجیگری چین و در چارچوب «توافق پکن» از سر گرفته شد.
به گفته تحلیلگران، ریاض نگران است که بیثباتی در ایران به آشفتگی گستردهتر در منطقه منجر شود و بر برنامههای اقتصادی این کشور اثر بگذارد.
امارات نیز با وجود اختلافهای سیاسی، همچنان یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران باقی مانده و در سال ۲۰۲۲ روابط دیپلماتیک خود با تهران را احیا کرد.
عراق که مرزی طولانی با ایران دارد، طی دو دهه گذشته به شدت تحت تاثیر نفوذ سیاسی و نظامی ایران بوده است.
جمهوری اسلامی از گروههای شبهنظامی موسوم به «حشد شعبی» حمایت میکند؛ گروههایی که بخشی از ساختار رسمی امنیتی عراق محسوب میشوند و در عین حال، برخی از آنها وفاداری ایدئولوژیک و عملی به تهران دارند.
دویچهوله نوشت هرگونه تضعیف جمهوری اسلامی میتواند موازنه قدرت در داخل عراق را تحت تاثیر قرار دهد.
تهران از طریق حمایت از حزبالله، نقشی کلیدی در سیاست و امنیت لبنان دارد و حزبالله علاوه بر توان نظامی، شبکه گسترده اجتماعی و سیاسی در لبنان ایجاد کرده است.
با این حال، پس از آتشبس میان لبنان و اسرائیل در اواخر سال ۲۰۲۴ و تلاش آمریکا و اسرائیل برای خلع سلاح حزبالله، روابط تهران و بیروت وارد مرحلهای حساس شده است.
بدین ترتیب، تحولات ایران میتواند بهطور مستقیم بر آینده حزبالله و جایگاه آن در لبنان اثر بگذارد.
سوریه؛ از متحد استراتژیک تا رابطهای مشروط
طی بیش از یک دهه جنگ داخلی در سوریه، جمهوری اسلامی از بشار اسد، رییسجمهوری مخلوع این کشور، حمایت نظامی و مالی کرد. از این رو، حکومت جدید که پس از سقوط اسد روی کار آمده، نگاه مثبتی به تهران ندارد.
با این حال، مقامهای سوری گفتهاند در صورت عدم مداخله جمهوری اسلامی در امور داخلی این کشور، امکان برقراری روابط در آینده را رد نمیکنند.
اسرائیل تحولات ایران را فرصتی بالقوه برای تضعیف جمهوری اسلامی بهعنوان رقیب اصلی خود میبیند.
به گفته ناظران، فشارهای داخلی در اسرائیل ممکن است دولت بنیامین نتانیاهو را به استفاده از این شرایط برای افزایش فشار بر تهران سوق دهد.
این در حالی است که در روزهای اخیر، گزارشهایی از مذاکرات نتانیاهو و دونالد ترامپ درباره حمله مجدد به ایران منتشر شده است.
اردن؛ موازنه میان تهران، واشینگتن و تلآویو
اردن در موقعیتی پیچیده قرار دارد؛ این کشور از یک سو متحد امنیتی آمریکا و دارای پیمان صلح با اسرائیل است و از سوی دیگر کوشیده تنش با جمهوری اسلامی را کاهش دهد.
با این حال، روابط اردن و ایران همچنان شکننده توصیف میشود و پیشرفت ملموسی در نزدیکی سیاسی میان امان و تهران دیده نشده است.
در پی هشدار ترامپ به مقامهای جمهوری اسلامی در خصوص سرکوب معترضان، رسول سناییراد، معاون عقیدتی دفتر خامنهای گفت: «شاید مردم ما اعتراض و نارضایتیهایی داشته باشند، اما زمانی که پای بیگانه به میدان بیاید، بیگانهستیز هستند و منسجم میشوند و ابراز برائت میکنند.»
او افزود: «در واقع این را باید یک اشتباه راهبردی ترامپ دانست که به لو رفتن پادوهای داخلی منجر میشود که احیانا بعد از این موضع آشکار ترامپ بخواهند به ایجاد ناامنی و نقض آرامش کشور کمک کرده و ادامه دهند.»
روز جمعه دونالد ترامپ با اشاره به اعتراضات جاری در ایران، در شبکه اجتماعی تروت سوشال نوشت اگر جمهوری اسلامی «به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد، که این رویه همیشگی آنها است»، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
سفارت روسیه در تهران در بیانیهای درباره اعتراضات سراسری در ایران اعلام کرد «زندگی عادی طبق روال معمول» در جریان است و تمامی خدمات دولتی «به شکل عادی» ادامه دارند.
سفارت روسیه افزود اعتراضات اخیر ایران به «دشواریهای اقتصادی» مرتبط است و جمهوری اسلامی نیز «فعالانه» در حال رسیدگی به آنهاست.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، در واکنش به نامه اعتراضی نمایندگی جمهوری اسلامی به شورای امنیت درباره هشدار اخیر ترامپ به تهران گفت: «نالههای حکومت ایران در سازمان ملل، دههها حمایت از تروریسم و سرکوب مردم خود را نادیده میگیرد.»
والتز افزود: «آمریکا و ترامپ قاطعانه در کنار ایرانیانی که خواهان آزادی هستند، ایستادهاند.»
