همزمان با ششمین سالگرد اعتراضات آبان خونین ۱۳۹۸ که در واکنش به افزایش قیمت بنزین شکل گرفت، حکومت با عرضه بنزین سوپر با قیمت هر لیتر ۶۶ تا ۷۵ هزار تومان، عملا نخستین گام را برای موج تازه گرانکردن بنزین برداشت.
بر اساس اعلام بورس انرژی تهران، نخستین محموله بنزین سوپر وارداتی با نرخ پایه هر لیتر ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان از دوم آذر در این بازار عرضه میشود.
بر اساس برآورد رسانهها، با در نظر گرفتن هزینههای توزیع، این بنزین با قیمت هر لیتر ۷۵ هزار تومان به دست مصرفکننده خواهد رسید.
همزمان با انتشار اطلاعیه عرضه نخستین محموله بنزین سوپر وارداتی، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، قیمت تمامشده بنزین برای دولت را لیتری ۷۰ هزار تومان اعلام کرد.
او در ادامه گفت دولت هنوز برای نرخ سوم بنزین و زمان عرضه آن در جایگاهها به جمعبندی نرسیده است.
سخنان محمد فربد پس از انتشار گزارشهای مربوط به افزایش پیدرپی قیمت شیر و سایر محصولات لبنی از ابتدای سال تاکنون و همچنین بازتاب نارضایتی مصرفکنندگان در این گزارشها مطرح شده است.
خبرگزاری مهر با اشاره به اینکه «کسی در خصوص سریال دنبالهدار افزایش قیمت فرآوردههای لبنی پاسخگو نیست»، نوشت: «در هفته منتهی به ۲۲ آبان، یک بطری شیر حدود ۹۰۰ گرمی کم چرب یکی از ارزانترین برندها، با افزایش ۱۳.۳ درصدی از ۳۷ هزار و ۵۰۰ تومان به ۴۲ هزار و ۵۰۰ تومان افزایش یافته است.»
بر اساس این گزارش، همچنین هر سطل ماست پرچرب یکی از برندها از ۱۷۸ هزار تومان در روزهای اخیر به ۱۹۵ هزار تومان رسیده است.
مهر افزود: «شیوع تب برفکی در کنار کمبود و گرانی نهاده دامی سبب شد تا تولیدکنندگان فرآوردههای لبنی بهانهای دیگر برای فرایند افزایش قیمت محصولات به دلیل افزایش قیمت شیر خام داشته باشند.»
در این حال، فربد گفت: «اگر توانستند مرغ و تخم مرغ را به قیمت قبل بفروشند، لبنیات را نیز با تورم قریب ۴۰ درصدی به قیمت قبل میفروشند.»
«صنابع لبنی از شیر بارانهای استفاده میکنند»
خبرگزاری تسنیم اشاره کرد که سخنان فربد مبنی بر اینکه صنعت لبنیات نیاز به متولی خاص ندارد، در شرایطی عنوان شد که «صنایع لبنی از شیر یارانهای استفاده میکنند.»
این خبرگزاری افزود: «همین محصولات لبنی یارانهای که سهم مردم است، به راحتی و آزادانه به بازار های صادراتی با ارز آزاد عرضه میشود و حتی ارز آن نیز به کشور بر نمیگردد.»
تسنیم اضافه کرد که طبق قانون، هر سال با افزایش نرخ شیر خام، قیمت چهار قلم کالای پرمصرف لبنی شامل شیر بطری کمچرب، شیر کیسهای کمچرب، ماست ۲.۵ کیلویی کمچرب و پنیر ۴۰۰ گرمی (از نوع یو اف) «باید بهصورت مصوب دولتی تعیین شود، اما با وجود گذشت حدود شش ماه از افزایش نرخ شیر خام، هنوز قیمت مصوب این چهار قلم اعلام نشده است و کالاها چندین مرتبه گران شدهاند.»
در همین حال، سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان به شرکتهای لبنی اعلام کرده است که «هرگونه افزایش قیمت بدون طی مراحل قانونی، تخلف محسوب میشود و مشمول پیگرد خواهد بود.»
امینالله لطیفی، سرپرست اداره کل نظارت بر محصولات کشاورزی و فرآوردههای دامی این سازمان، هم گفت که با توجه به تغییرات هزینههای تولید، «وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده که نظرش همچنان بر قیمتگذاری همان چهار قلم کالای پرمصرف است و ما نیز آمادگی داریم قیمتها را محاسبه و اعلام کنیم.»
در مقابل، محسن حسنیمقدم، رییس بازرگانی داخلی و تنظیم بازار وزارت جهادکشاورزی، گفت: «با توجه به اینکه مرجع تشخیص اینکه ذائقه مردم، وزارت جهاد کشاورزی نیست و انجام این کار زمانبر بود، خواستار تداوم روال ۱۳ سال گذشته شدیم تا قیمتگذاری بر اساس چهارچوب و ضوابط موجود صورت گیرد.»
بحثها در مورد افزایش قیمت بیرویه قیمت محصولات لبنی در شرایطی است که گزارشهای رسانههای داخلی نشان میدهد قیمت دیگر اقلام خوراکی از جمله نان با مجوز دولت مسعود پزشکیان رو به افزایش گذاشته است.
در سالهای اخیر، خوراکیهای پرمصرف خانوار در زمره کالاهایی بودهاند که یکی از بیشترین جهشهای قیمتی را ثبت کردهاند.
منابع آگاه سهشنبه ۲۷ آبان به ایراناینترنشنال خبر دادند که برای مدتی دکتر عبدی، مدیر درمان تامین اجتماعی خوزستان و دکتر ولیمنش، رییس بیمارستان امیرالمومنین در محل حاضر بودند.
برخیرسانهها ۲۶ آبان خبر دادند منی بالدی، مادر احمد بالدی، پس از فروپاشی شدید روانی و جسمی در بخش مراقبتهای ویژه بستری شده است.
به گفته این رسانهها پزشکان هشدار دادهاند که وضعیت روحی و جسمانی منی بالدی بسیار بحرانی است و نیازمند حمایت فوری روانی و پزشکی است.
احمد بالدی، ۱۱ آبان و پس از آنکه ماموران شهرداری منطقه سه اهواز دکه اغذیهفروشی خانوادهاش را تخریب کردند، در برابر چشمان آنها با بنزین خود را به آتش کشید.
او با سوختگی ۷۰ درصدی به بیمارستان طالقانی اهواز منتقل شد اما صبح دوشنبه ۲۰ آبان جان باخت.
مرگ بالدی خشم گستردهای در میان شهروندان و فعالان مدنی اهواز برانگیخت و گروهی از مردم در مقابل بیمارستان طالقانی تجمع اعتراضی برگزار کردند.
مجاهد بالدی، پدر احمد، شامگاه سهشنبه ۲۰ آبان در مراسم عزاداری فرزندش، با خشم از مقامهای شهرداری نام برد و گفت: «تا وقتی امینی شهردار و شمس، یکی از مدیران شهرداری از اهواز نروند، جنازه پسرم را تحویل نمیگیریم.»
او هشدار داد در صورت بیتوجهی، اعضای خانوادهاش یکی پس از دیگری خود را خواهند سوزاند.
کنارهگیری شهردار و برکناری چهار مقام
به دنبال این اعتراضات، استانداری خوزستان در ۲۱ آبان از استعفای رضا امینی، شهردار اهواز و برکناری چهار مقام شهرداری شامل معاون خدمات شهری، شهردار منطقه سه، معاون او و مسئول اجراییات شهرداری خبر داد.
وکیل خانواده بالدی در گفتوگو با روزنامه اعتماد گفت ماموران شهرداری منطقه سه اهواز «بدون حضور [مامور] کلانتری و برخلاف دستور قضایی» برای تخلیه محل اقدام کردند که این رفتار «خودسرانه» منجر به خودسوزی احمد و آسیب به مادرش شد.
مجاهد بالدی نیز در گفتوگو با روزنامه هممیهن گفت یکی از ماموران هنگام درگیری با مادر احمد گفت: «فندک بدهم؟ کبریت بدهم؟» — جملهای که به گفته او، پسرش را به واکنشی ناامیدانه واداشت.
در روزهای پس از مرگ احمد بالدی، حسن سلامات، جواد ساعدی و صادق آلبوشوکه، سه فعال رسانهای و مدنی عرب اهوازی که خبرهای مربوط به خودسوزی او را منتشر کرده بودند، بهدست نیروهای امنیتی بازداشت شدند.
با وجود آنکه دو ماه پس از آغاز سال تحصیلی، بسیاری از کتابهای درسی هنوز به دانشآموزان نرسیده، مقامهای حکومت کتابهای خاص جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل را به سرعت میان دانشآموزان توزیع کردهاند.
بررسیها نشان میدهد وزارت آموزش و پرورش در کتابهایی با عنوان «از ایرانمان دفاع میکنیم»، برای هر مقطع اصلی تحصیلی محتوای خاصی را برای دانشآموزان تهیه و توزیع کرده است.
هرچند جمهوری اسلامی در جریان نبرد با اسرائیل متحمل شکستهای گسترده اطلاعاتی و نظامی شد و شمار قابل توجهی از فرماندهان ارشدش را از دست داد اما میکوشد با ارائه روایتی متفاوت از این رخداد، خود را «پیروز» میدان نبرد معرفی کند.
ویدیوی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد که یک شهروند از انتشار کتابی درباره جنگ ۱۲ روزه برای دانشآموزان دبیرستانی در سال جاری انتقاد میکند.
این شهروند میگوید در حالی که مشکلات اساسی مانند آلودگی هوا، کیفیت خدمات عمومی و کمبود زیرساختهای آموزشی همچنان حل نشده، اولویت آموزش و پرورش چاپ کتابی درباره این جنگ و گرفتن امتحان از دانشآموزان درباره آن بوده است.
به گفته او، فرزندش در حالی این کتاب را دریافت کرده که بسیاری از کتابهای اصلی سال تحصیلی هنوز بهدست دانشآموزان نرسیده و مدارس ناچارند از جزوههای غیررسمی استفاده کنند.
این شهروند میافزاید محتوای کتاب، شامل «روایتهایی از پیروزی در جنگ»، برای بسیاری از دانشآموزان باورپذیر نیست، زیرا بهگفته او کودکان هنوز از تجربه شنیدن صدای موشکها و حملات آن روزها دچار اضطراباند.
بر اساس روایتهای دریافتی، برخی خانوادهها نیز گفتهاند نمیخواهند «فضای جنگ» دوباره برای کودکانشان یادآوری شود.
در توصیف محتوای کتاب آمده است که در آن، کاریکاتورهایی از دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، رییسجمهوری آمریکا و نخستوزیر اسرائیل، چاپ شده و در بخشهایی به دانشآموزان توصیه شده: «از جنگ نترسید چون رهبر جمهوری اسلامی پشت شماست.»
شماری از مخاطبان ایراناینترنشنال گفتهاند فرزندانشان هنگام مطالعه کتاب مورد نظر دچار عصبانیت شدهاند و یکی از آنها حتی «کتابش را پاره کرده»، زیرا به گفته خانواده، این محتوا برای کودک یادآور روزهای حمله و اضطراب است.
والدین دانشآموز دیگری تاکید کردند که فرزندشان «نمیداند چگونه باید آنچه را در کتاب آمده توضیح دهد یا به خاطر بسپارد»، چون آن را «در تضاد با تجربه شخصیاش از جنگ» میبیند.
این اعتراضها در حالی مطرح است که طی ماههای گذشته انتقادهای گستردهای از تاخیر در توزیع کتابهای درسی و مشکلات ساختاری آموزش و پرورش شده است.
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است که بسیاری از خانوادهها هنوز نتوانستهاند کتابهای اصلی را برای سال تحصیلی جدید فرزندان خود تهیه کنند.
منتقدان میگویند اولویت دادن به انتشار سریع کتابی با مضمون سیاسی، در مقایسه با نیازهای آموزشی پایه، نشاندهنده جهتگیری تبلیغاتی در محتوای مدارس است.
پیشتر علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، از تدوین سه کتاب درسی درباره جنگ ۱۲ روزه برای دورههای تحصیلی خبر داد و گفت: «این منابع با هدف تبیین واقعیات مقاومت و آشنایی دانشآموزان با عدالت و ایستادگی تهیه شدهاند.»
او افزود: «باید تمام ابعاد جنگ ۱۲ روزه را برای دانشآموزان روایت کنیم.»
تبلیغ روایت پیروزی
از جمله محورهای اصلی که در این کتابهای مخصوص جنگ به دانشآموزان ارائه شده، برجستهسازی نقش علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در جنگ، تاکید بر ضرورت مدیریت مصرف کالا از سوی مردم، تبلیغ روایت پیروزی جمهوری اسلامی و همچنین درخواست از شهروندان برای پیگیری نکردن اخبار از رسانههای مستقل و منتقد حکومت است.
این کتابها خامنهای را بهعنوان «عامل اتحاد قومیتهای مختلف» معرفی کرده است.
بخشهای خاصی از این کتابها برای القای روشهای مطالعه و دنبال کردن رسانهها تهیه شده و در آن، به گزارشها و رسانههای مستقل بهدلیل انتشار مطالب درباره ابعاد مختلف ضعفهای اقتصادی در ایران یا تاثیرات تحریمها حمله شده است.
در این کتابها همچنین چهرههای فرهنگی، رسانهای و هنری که در جنگ ۱۲ روزه از جمهوری اسلامی حمایت کردند، معرفی شدهاند که از جمله این افراد، خوانندگان و مداحان هستند.
این کتابهای توزیعشده در مدارس که با مشارکت نویسندگان و افراد وابسته به نهادهای دولتی و حکومتی تهیه شدهاند، در بخشهای مختلف، دانشآموزان را وادار به فعالیتهای عملی میکنند. از جمله، در بخشی از کتاب برای مقطع متوسطه، از دانشآموزان خواسته میشود قطعات موسیقی و مداحی که در جنگ ۱۲ روزه ساخته شده را تماشا کنند و خود ویدیوکلیپی در حمایت از جمهوری اسلامی بسازند.
این کتابها همچنین بهصورت مستقیم و غیرمستقیم فعالیتهای ضداسرائیلی را به دانشآموزان آموزش میدهند و به آن ترغیب میکنند.
در کتاب مخصوص مقطع متوسطه، از دانشآموزان خواسته شده فیلمنامهای کوتاه درباره حمله سایبری به کامپیوترهای پایگاههای نیروهای هوایی اسرائیل تهیه کنند.
این کتابها همچنین از دانشآموزان خواسته در کلاس درس بهصورت گروهی درباره ضرورت غنیسازی اورانیوم در داخل ایران بحث کنند.
عادیسازی فعالیتهای اتمی و ترغیب دانشآموزان به نوشتن درباره آن نیز بخشی از محتوای این کتابهاست.
در بخشی از کتاب از دانشآموزان مقطع متوسطه خواسته شده مستندی را درباره برنامه اتمی حکومت ببینند و احساس خود را درباره اینکه مراکز اتمی در نزدیکی شهر یا روستای آنهاست، بنویسند.
مقامهای حکومتی و دستاندرکاران برنامه اتمی جمهوری اسلامی که در جنگ ۱۲ روزه کشته شدند نیز در این کتابها معرفی شدهاند.
این کتابها همچنین روایت مقامهای حکومت از «پیروزی در جنگ» را تبلیغ میکنند. بهعنوان مثال، سخنان تکرار شده مقامهای نظامی جمهوری اسلامی که آمریکا و اسرائیل از جمهوری اسلامی تقاضای آتشبس کردند، مورد اشاره قرار گرفته است.
تضاد با تعهدات بینالمللی ایران
بر اساس کنوانسیون حقوق کودک، هر فرد زیر ۱۸ سال «کودک» محسوب میشود و آموزش یا بهکارگیری او در فعالیتهای نظامی ممنوع است.
جمهوری اسلامی نیز با پیوستن به این پیماننامه در سال ۱۳۷۳ تعهد داده از هرگونه «نظامیسازی کودکان» خودداری کند.
با این حال، محتوای کتابهای تبلیغاتی توزیعشده در مدارس درباره جنگ با اسرائیل که دانشآموزان را به فعالیتهای عملی در حمایت از برنامههای موشکی و هستهای، تولید محتوای ضداسرائیلی و حتی الگوبرداری از ساختارهای نظامی ترغیب میکند، نشان میدهد دولت در مسیر نادیدهگرفتن همین تعهد حرکت کرده است.
به گفته کارشناسان حقوق کودک و فعالان مدنی، این سیاست در امتداد رویهای گستردهتر از جمله کار کودکان، ازدواج و اعدام نوجوانان، آموزش استفاده از سلاح در مدارس، اعزام به میدان تیر و اردوهای شبهنظامی «راهیان نور» است.
به باور این کارشناسان، چنین اقداماتی علاوه بر نقض حقوق بینالملل، خطر «عادیسازی حضور کودکان در ساختارهای امنیتی» را در پی دارد و میتواند پیامدهای سنگین روانی و اجتماعی برای نوجوان کشور داشته باشد.
بر اساس اعلام بورس انرژی تهران، نخستین محموله بنزین سوپر وارداتی با نرخ پایه هر لیتر ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان از دوم آذر در این بازار عرضه میشود.
بر اساس برآورد رسانهها، با در نظر گرفتن هزینههای توزیع، این بنزین با قیمت هر لیتر ۷۵ هزار تومان به دست مصرفکننده خواهد رسید.
همزمان با انتشار اطلاعیه عرضه نخستین محموله بنزین سوپر وارداتی، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، قیمت تمامشده بنزین برای دولت را لیتری ۷۰ هزار تومان اعلام کرد.
او در ادامه گفت دولت هنوز برای نرخ سوم بنزین و زمان عرضه آن در جایگاهها به جمعبندی نرسیده است.
مهاجرانی اضافه کرد: «سهمیههای بنزین نه در حجم و قیمت آن تغییری نخواهد داشت. دولت ناگزیر است شش میلیارد دلار به واردات بنزین تخصیص دهد.»
او ۱۳ آبان نیز گفته بود دولت هنوز تصمیمی برای افزایش قیمت بنزین سهمیهای نگرفته است و این نوع بنزین همچنان با قیمتهای فعلی عرضه خواهد شد.
مسعود پزشکیان که در مناظرههای انتخاباتی تاکید کرده بود «بنزین را گران نخواهیم کرد»، اول آبان، گفت: «قیمت بنزین از آب هم کمتر است و در اصل افزایش قیمت آن هیچ تردیدی وجود ندارد.»
فرشاد مومنی، اقتصاددان، ۱۷ آبان در گفتوگو با ایراناینترنشنال، هشدار داده بود که افزایش قیمت بنزین بیش از همه به دهکهای پایین که خودرو ندارند، آسیب میزند.
احمد علوی، استاد دانشگاه و اقتصاددان در استکهلم سوئد، نیز ۲۳ مهر به ایراناینترنشنال گفته بود: «در اقتصادی که نرخ تورم بالا و رشد دستمزد واقعی پایین است، هرگونه تغییر در بهای انرژی بهویژه بنزین و گازوئیل، تاثیری چند بعدی بر سطوح مختلف معیشت و تولید میگذارد.»
اعتراضات آبان ۱۳۹۸ در پی افزایش قیمت بنزین شکل گرفت و با فراگیر شدن آن و سرکوب شدید معترضان از سوی جمهوری اسلامی به «آبان خونین ۹۸» معروف شد.
این اعتراضها با سرکوب خونین بهدست نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی روبهرو شد و خبرگزاری رویترز، دوم دی ۱۳۹۸ با استناد به سه مقام وزارت کشور و یک منبع نزدیک به دفتر رهبر جمهوری اسلامی، آمار تقریبی کشتهها را هزار و ۵۰۰ نفر گزارش کرد.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی نیز همانزمان از گرانکردن سوخت دفاع کرد و معترضان را «اشرار و دشمنان» نامید. پس از آن اینترنت سراسری ایران قطع شد و سرکوب معترضان شدت گرفت.
در اقتصاد ایران که همزمان با بحران انرژی و رکود عمیق دستوپنجه نرم میکند، سیاستهای قیمتی بیش از همیشه «سیاسی و پرخطر» شدهاند.
همزمان با برداشتن نخستین گام از سوی دولت برای افزایش قیمت بنزین در ایران، کارشناسان اقتصادی هشدار دادهاند در شرایط تورمی فعلی، هرگونه افزایش قیمت سوخت میتواند موج تازهای از نارضایتی و اعتراض اجتماعی ایجاد کند.
