کاوه مدنی، رییس موسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، هشدار داد بحران رو به وخامت «ورشکستگی آبی» در ایران توان عملکردی کشور را کاهش میدهد و جایگاه آن را در عرصه جهانی تضعیف میکند.
مدنی شامگاه یکشنبه ۱۸ آبان در مصاحبه با فاکسنیوز دیجیتال گفت: «این ورشکستگی آبی جایگاه ایران را در صحنه جهانی تضعیف میکند. اگر مقامهای جمهوری اسلامی بخواهند بر ایدئولوژی خود پافشاری کنند و با غرب در ستیز بمانند، ناچارند از منابع طبیعی استفاده کنند و آنها را بسوزانند؛ اما وقتی آبی نباشد، توان و تابآوری نیز کاهش مییابد.»
او که سالها نسبت به سوءمدیریت محیطزیستی در ایران هشدار داده است، افزود بحران کنونی آب در کشور قابل پیشبینی بود.
این کارشناس برجسته محیط زیست ادامه داد: «وضعیت ورشکستگی آبی یکشبه ایجاد نشده است. خانه از قبل در حال سوختن بود و افرادی مانند من سالها پیش به حکومت هشدار داده بودند که چنین وضعیتی در راه است.»
در روزهای اخیر، ابعاد تازهای از بحران کمآبی در ایران آشکار شده و این وضعیت زنگ خطر جدی را برای زندگی روزمره مردم و تداوم فعالیت بسیاری از صنایع به صدا درآورده است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد، دومین شهر بزرگ ایران از نظر جمعیت، ۱۸ آبان اعلام کرد ذخیره آب سدهای تامینکننده این شهر به کمتر از سه درصد رسیده است.
عباس علیآبادی، وزیر نیرو، نیز از قطعی شبانه آب در کشور خبر داد و از مردم خواست ذخیرهساز خانگی نصب کنند.
ورشکستگی آبی و «روز صفر»
مدنی در ادامه مصاحبه خود به فاکسنیوز گفت ایران درگیر شدیدترین خشکسالی خود در چند دهه اخیر است و این بحران میتواند به تخلیه احتمالی تهران منجر شود و ثبات حکومت و برنامه هستهای جمهوری اسلامی را با تهدید روبهرو کند.
او افزود: «نشانهها از مدتها پیش آشکار بود و اکنون شعلههای بحران انکارناپذیرند. ما درباره روز صفر صحبت میکنیم؛ زمانی که شیرهای آب در تهران و دیگر شهرهایی که پیشتر از کمآبی مصون بودند، خشک خواهند شد.»
این کارشناس ورشکستگی آبی ایران را نتیجه دههها سوءمدیریت دانست و تاکید کرد خشکسالی طولانی و تغییرات اقلیمی بر وخامت اوضاع افزودهاند.
خبرگزاری آسوشیتدپرس پیشتر گزارش داد از میان پنج سد اصلی تامینکننده آب تهران، یکی بهطور کامل خشک شده و دیگری با کمتر از هشت درصد ظرفیت در حال فعالیت است.
همزمان با تشدید بحران آب و ناتوانی جمهوری اسلامی در مدیریت منابع، محسن اراکی، عضو مجلس خبرگان رهبری، رعایت نشدن حجاب اجباری مورد نظر حکومت در خیابانها را عامل بحران آب، خشکسالی و کاهش بارندگی در ایران دانست.
تاثیر بحران آب بر برنامه هستهای حکومت
رییس موسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل در ادامه سخنان خود به افزایش نارضایتیهای عمومی در پی بحران کمآبی پرداخت و گفت فروپاشی زیرساختهای حیاتی میتواند به ناآرامیهای گستردهتری در ایران دامن بزند.
مدنی اضافه کرد: «اگر کمبود آب و برق ادامه یابد، برنامه هستهای نیز تحت تاثیر قرار خواهد گرفت... کاهش بارندگی به معنای تولید کمتر برقآبی است که در نهایت به قطع آب و برق منجر میشود.»
او با اشاره به تشدید تحریمها و رویکرد جمهوری اسلامی هشدار داد: «ایران در وضعیت مقاومت قرار دارد و تداوم این وضعیت فشار بیشتری بر اکوسیستم، منابع طبیعی و ذخایر آبی کشور وارد میکند؛ اما در عین حال به نگرانیها درباره ناامنی غذایی و وابستگی روزافزون به واردات مواد غذایی نیز دامن میزند.»
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۱۵ آبان گفت اگر در آذرماه باران نبارد، آب در تهران جیرهبندی خواهد شد و اگر باز هم باران نبارد، باید برای تخلیه تهران اقدام کرد.
با این حال، مدنی تخلیه تهران را «غیرمحتمل» دانست و گفت: «مردم شغل دارند و کودکان به مدرسه میروند، بنابراین چنین اقدامی یکشبه ممکن نیست.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
