از ریاض تا کاخ سفید؛ دیدار تاریخی ترامپ و الشرع
ملاقات دونالد ترامپ با احمد الشرع، رییسجمهوری موقت سوریه، در ۱۹ آبان ۱۴۰۴ نقطهای تعیینکننده در روابط دو کشوری است که بیش از یک دهه در اوج خصومت قرار داشتند.
ملاقات دونالد ترامپ با احمد الشرع، رییسجمهوری موقت سوریه، در ۱۹ آبان ۱۴۰۴ نقطهای تعیینکننده در روابط دو کشوری است که بیش از یک دهه در اوج خصومت قرار داشتند.
این دیدار بر پایه مذاکرهای شکل گرفته که پنج ماه و نیم پیش در ریاض آغاز شد و اکنون به نقطهای رسیده که میتواند مسیر آینده سوریه پس از سقوط اسد و نقش آمریکا در بازسازی نظم منطقهای را تغییر دهد.
با این حال، چالشهایی مانند خشونتهای فرقهای مارس ۲۰۲۵ که صدها غیرنظامی علوی را درگیر کرد، نشاندهنده شکنندگی این روند است.
الشرع چه موقعیتی در ساختار جدید سوریه دارد؟
احمد حسین الشرع، رییسجمهوری موقت کنونی سوریه، در فضای سیاسی پسا سقوط بشار اسد به یکی از مهمترین چهرههای کشور تبدیل شده است.
او در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۵ بهعنوان رییسجمهوری موقت در کنفرانس پیروزی انقلاب سوریه معرفی شد و تلاش کرد رابطه دمشق را با پایتختهای منطقه و غرب از بنبست خارج کند.
گذشته الشرع به عنوان رهبر سابق جبههالنصره و سپس هیات تحریر الشام و جایزه ۱۰ میلیون دلاری آمریکا برای سر او همچنان ابهاماتی ایجاد میکند، هرچند هیات تحریر الشام در سال ۲۰۲۵ میلادی منحل شد و او به سمت حکومت مدنی چرخیده است.
در دوره انتقالی پس از فروپاشی حکومت سابق، او بهتدریج با چند محور خود را تثبیت کرد: بازسازی نهادهای مرکزی مانند ادغام گروههای مسلح در ارتش ملی، مذاکره با بازیگران محلی از جمله توافق با نیروهای دموکراتیک سوریه در مارس ۲۰۲۵ و تلاش برای بازگرداندن سوریه به ساختارهای رسمی منطقهای.
همین نقش فعال باعث شد آمریکا، که سالها رابطهای منجمد با دمشق داشت، بهدنبال یک مسیر تازه گفتوگو برآید، از جمله خارج کردن الشرع از لیست تروریسم و تعلیق تحریمهای فردی.
اولین دیدار: ریاض، نقطهای برای شکستن یخ روابط
اولین ملاقات مستقیم میان ترامپ و احمد الشرع در ۱۴ مه ۲۰۲۵ در ریاض انجام شد؛ دیداری که پس از ملاقات مشهور بیل کلینتون و حافظ اسد در ژنو در سال ۲۰۰۰، نخستین گفتوگوی رودرروی رهبران آمریکا و سوریه به شمار میرفت.
گفتوگوی ریاض پس از ۲۵ سال سکوت دیپلماتیک، مسیر تازهای در روابط دو کشور باز کرد و پایهگذاری روندی شد که با سفر الشرع به واشینگتن وارد مرحله دوم شده است.
این گفتوگو نشان داد آمریکا حاضر است نقش سوریه را در نظم منطقهای پس از سقوط اسد از جمله در تشویق به عادیسازی روابط با اسرائیل بازتعریف کند.
در همان دیدار، دو طرف درباره مجموعهای از پروندههای سنگین از سرنوشت بازداشتشدگان و مفقودان مانند آمریکاییهای گمشده در سوریه تا مسیر محدودسازی نفوذ بازیگران خارجی و مبارزه با شبکههای تندرو مانند بقایای داعش مذاکره کردند.
در روزهای بعد از دیدار ریاض، چراغ سبزهای اولیه برای تعلیق بخشی از تحریمهای فردی دیده شد؛ امری که از نظر دمشق یک پیام سیاسی مهم بود و از منظر واشینگتن یک امتیاز مشروط برای آزمایش مسیر همکاری.
ترامپ الشرع را «جوان، جذاب و مبارز با گذشتهای قوی» توصیف کرد.
دیدار در واشینگتن: چه چیزهایی روی میز است؟
دیدار دوشنبه ترامپ و الشرع بیسابقه است زیرا برای نخستینبار از زمان استقلال سوریه در سال ۱۹۴۶، یک رییسجمهوری سوری وارد کاخ سفید میشود.
این رویداد اهمیت نمادین و سیاسی ویژهای دارد و قرار است مشخص کند آیا توافقهای اولیه ریاض به نقشه عملی برای همکاری تبدیل میشوند یا گفتوگو همچنان در سطح تعارفات و انتظار باقی خواهد ماند.
پیش از این سفر، منابع آمریکایی تاکید کردند که تحریمها از جمله قانون سزار ۲۰۱۹ مهمترین محور گفتوگو خواهند بود.
تحریمهای فردی تعلیقشده بخش کوچکی از پازلاند و بخشهای اصلی از جمله چارچوبهای قانونی گستردهتر برای لغو یا تعدیل نیازمند پیشرفت مشخص در حوزههای انسانی و امنیتی هستند.
همین نکته باعث شده واشینگتن بر «نقشه راه مرحلهای و قابلراستیآزمایی» تأکید کند، مانند الحاق سوریه به ائتلاف ضد داعش.
در کنار تحریمها، امنیت مرزی و مبارزه با بقایای داعش از دیگر محورهای اصلی است.
آمریکا میخواهد بداند دمشق چگونه میخواهد کنترل مناطق خارج از پایتخت را پایدار نگه دارد و چه سازوکاری برای جلوگیری از بازگشت گروههای مسلح در نظر گرفته است، به ویژه پس از خشونتهای فرقهای مارس که ضعف دولت انتقالی را نشان داد.
همزمان، نقش بازیگران منطقهای بهویژه ترکیه، لبنان و ایران، در محاسبات واشینگتن قرار دارد. آمریکا در ماههای اخیر سیگنال داده که تمایل دارد سوریه در دوره جدید با رویکردی متفاوت نسبت به مداخله بازیگران خارجی حرکت کند.
اینکه الشرع تا چه حد حاضر به ارائه تضمینهای روشن در این حوزه در مسائلی مانند کاهش نفوذ ایران باشد، یکی از پرسشهای اصلی دیدار دوشنبه است.
در عرصه داخلی سوریه نیز واشینگتن انتظار دارد طرحهای اولیه درباره بازسازی ساختارهای قضایی، روند آشتی داخلی با تمرکز بر اقلیتها مانند علویان، وضعیت بازداشتگاهها و سازوکارهای انتخاباتی در چهار سال آینده ارائه شود.
این موارد در گفتوگوهای گذشته نیز مطرح شده بود، اما اکنون وزن بیشتری پیدا میکند؛ زیرا هر نوع گشایش اقتصادی از نظر آمریکا باید با اصلاحات حداقلی در حوزه حکمرانی همراه باشد، به ویژه پس از انتقادات بینالمللی به خشونتهای فرقهای.
چرا این دیدار اهمیت دارد؟
اهمیت دیدار دوشنبه چند لایه است. از یکسو، برای نخستینبار پس از پایان حکومت اسد، آمریکا فرصت دارد مستقیما بر مسیر شکلگیری ساختار سیاسی جدید سوریه اثر بگذارد و سهم خود را در بازسازی نظم منطقهای تعریف کند، از جمله از طریق توافقهای ضدتروریسم.
از سوی دیگر، دمشق تلاش میکند از انزوای سالهای جنگ فاصله بگیرد و به شبکه سیاسی و اقتصادی منطقه بازگردد؛ بازگشتی که بدون تفاهم با آمریکا ممکن نیست، اما چالشهایی مانند ضعف امنیتی را برجسته میکند.
این دیدار همچنین پیام مهمی برای بازیگران منطقهای دارد. ترکیه باید جایگاه خود را در هماهنگی امنیتی جدید با توجه به حمایت از ارتش ملی سوریه بازتعریف کند، لبنان زیر سایه تنشهای مرزی نگاه محتاطانهای به روابط تازه دمشق-واشینگتن دارد و ایران نیز با دقت مسیر این گفتوگو را دنبال میکند. زیرا هرگونه بازآرایی در سوریه میتواند بهطور مستقیم بر جایگاه و نفوذ منطقهای تهران اثر بگذارد.
ملاقات ریاض آغاز گفتوگویی بود که در واشینگتن به آزمون اصلی رسیده است. اگر دو طرف بتوانند بر سر زنجیرهای از تعهدات مرحلهای، شفاف و قابلسنجش مانند الحاق به ائتلاف ضد داعش و اصلاحات مرتبط با اقلیتها به توافق برسند، این سفر میتواند به نقطه چرخش روابط آمریکا و سوریه تبدیل شود؛ نقطهای که مسیر بازسازی سیاسی و اقتصادی سوریه را هموارتر و نقش واشینگتن را پررنگتر میکند.
اما اگر فاصله میان خواستهای دو طرف از یکدیگر از تحریمها گرفته تا امنیت و از بازداشتشدگان تا نفوذ بازیگران خارجی پر نشود، و چالشهایی مانند خشونتهای فرقهای و انتقادات بینالمللی به الشرع نادیده گرفته شود، ممکن است گفتوگوها به مسیری طولانی و نامطمئن کشیده شود.
احمدالشرع بهدلیل رهبری جبهه النصره تحریم شده بود.
قطعنامه با ۱۴ رأی موافق، و رأی ممتنع چین به تصویب رسید. این نخستین گام رسمی در جهت بازسازی روابط سوریه با جامعه جهانی پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر سال گذشته محسوب شده است.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، پس از این رأیگیری گفت: «با تصویب قطعنامه، شورا پیامی روشن میفرستد مبنی بر اینکه سوریه پس از سقوط اسد و اطرافیانش وارد دوران تازهای شده است.»
قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل پیش از سفر رسمی الشرع به واشینگتن و دیدار او با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تصویب شد. قرار است سفر او دوشنبه ۱۹ آبان انجام شود.
وزارت امور خارجه سوریه از این رأی استقبال کرد و در بیانیهای آن را «نشانه اعتماد روزافزون جامعه جهانی به رهبری رییسجمهوری الشرع» و «پیروزی برای دیپلماسی سوریه» دانست که به بازگرداندن جایگاه بینالمللی این کشور کمک کرده است.
در همین حال، فو کانگ، سفیر چین در سازمان ملل، گفت اگرچه پکن از مردم سوریه حمایت میکند، اما طرح واشینگتن «بهطور کامل نگرانیهای مشروع همه طرفها درباره مبارزه با تروریسم و امنیت سوریه را در نظر نگرفته است.»
او افزود: «آمریکا بدون توجه به دیدگاه سایر اعضا، شورا را وادار کرد برای پیشبرد اهداف سیاسی خود تصمیم بگیرد.»
به گفته منابع دیپلماتیک، قرار است در جریان سفر الشرع به واشینگتن، سوریه به ائتلاف بینالمللی ضد داعش به رهبری آمریکا بپیوندد؛ ائتلافی که شامل حدود ۸۰ کشور است و هدف آن جلوگیری از بازگشت گروههای افراطی در منطقه است.
لغو تحریمهای سوریه بخشی از راهبرد ترامپ برای ازسرگیری روابط با سوریه پس از پایان حکومت ۵۰ ساله خاندان اسد است. الشرع که در جریان حمله سریع نیروهای شورشی به قدرت رسید، تلاش دارد روابط دمشق با کشورهای عربی و غربی را بازسازی کند.
در این میان، یک سخنگوی اتحادیه اروپا در بیانیهای گفت: «همچنان متعهد به حمایت از گذار صلحآمیز و فراگیر به رهبری و دولت سوریه برای کمک به ساخت آیندهای بهتر برای همه سوریها هستیم.»
ناپدیدسازیها پس از سقوط دولت اسد
به گزارش خبرگزاری رویترز، ثَمین الکیتان، سخنگوی دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، جمعه ۱۶ آبان در ژنو گفت که ۱۱ ماه پس از سقوط دولت پیشین سوریه همچنان «گزارشهای نگرانکنندهای درباره دهها مورد ربایش و ناپدیدسازی اجباری» دریافت میشود.
دفتر این کمیساریا اعلام کرد از ابتدای سال میلادی تاکنون، دستکم ۹۷ نفر ربوده یا ناپدید شدهاند اما با توجه به شرایط امنیتی، تعیین رقم دقیق ممکن نیست.
این آمار جدا از بیش از ۱۰۰ هزار نفری است که در دوران حکومت بشار اسد ناپدید شدند.
ادامه بیخبری خانوادهها
اسد سال گذشته در پی یورش ۱۱ روزه هیئت تحریر الشام سرنگون شد؛ حملهای که به جنگ داخلی ۱۳ ساله پایان داد.
پس از سقوط اسد، برخی از خانوادهها توانستهاند با عزیزانشان دیدار کنند اما هنوز بسیاری از خانوادهها از سرنوشت بستگان خود بیخبرند.
به گفته الکیتان، خشونتهای اخیر در مناطق ساحلی و در استان سویدا جستوجوی افراد ناپدیدشده را دشوارتر کرده است زیرا برخی افراد از صحبت کردن میترسند و شماری نیز بهدلیل گفتوگو با سازمان ملل تهدید شدهاند.
پروندههای تازه و درخواست برای رعایت قانون
دفتر حقوق بشر سازمان ملل به پرونده «حمزه العمرین»، داوطلب دفاع مدنی سوریه اشاره کرد که ۱۶ ژوئیه (۲۵ تیر)، هنگام مشارکت در ماموریت تخلیه انساندوستانه در جریان درگیریهای سویدا ناپدید شد.
این نهاد خواستار رعایت حقوق بینالملل و همکاری برای روشن شدن سرنوشت او و دیگر ناپدیدشدگان شده است.
ریاستجمهوری سوریه در ماه می اعلام کرد کمیسیونهایی برای عدالت و رسیدگی به وضعیت ناپدیدشدگان تشکیل میدهد. کمیسیونهایی که قرار است پرونده جنایات رخداده در دوران حکومت خانواده اسد را بررسی کنند.
احمدالشرع بهدلیل رهبری جبهه النصره تحریم شده بود.
قطعنامه پنجشنبه با ۱۴ رأی موافق و یک رأی ممتنع از سوی چین به تصویب رسید. این نخستین گام رسمی در جهت بازسازی روابط سوریه با جامعه جهانی پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر سال گذشته محسوب میشود.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، پس از رأیگیری گفت: «با تصویب این قطعنامه، شورا پیامی روشن میفرستد مبنی بر اینکه سوریه پس از سقوط اسد و اطرافیانش وارد دوران تازهای شده است.»
این تصمیم شورای امنیت سازمان ملل چند روز پیش از سفر رسمی احمد الشرع به واشینگتن و دیدار او با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در کاخ سفید اتخاذ شد.
وزارت امور خارجه سوریه از این رأی استقبال کرد و در بیانیهای آن را «نشانه اعتماد روزافزون جامعه جهانی به رهبری رییسجمهوری الشرع» و «پیروزی برای دیپلماسی سوریه» دانست که به بازگرداندن جایگاه بینالمللی این کشور کمک کرده است.
چین در رأیگیری شرکت نکرد و نسبت به اقدام آمریکا ابراز تردید کرد. فو کانگ، سفیر چین در سازمان ملل، گفت اگرچه پکن از مردم سوریه حمایت میکند، اما طرح واشینگتن «بهطور کامل نگرانیهای مشروع همه طرفها درباره مبارزه با تروریسم و امنیت سوریه را در نظر نگرفته است.»
او افزود: «آمریکا بدون توجه به دیدگاه سایر اعضا، شورا را وادار کرد برای پیشبرد اهداف سیاسی خود تصمیم بگیرد.»
به گفته منابع دیپلماتیک، قرار است در جریان این سفر، سوریه به ائتلاف بینالمللی ضد داعش به رهبری آمریکا بپیوندد؛ ائتلافی که شامل حدود ۸۰ کشور است و هدف آن جلوگیری از بازگشت گروههای افراطی در منطقه است.
لغو تحریمها بخشی از راهبرد دونالد ترامپ برای ازسرگیری روابط با سوریه پس از پایان پنجاه سال حکومت خاندان اسد است. احمد الشرع که در جریان حمله برقآسای نیروهای شورشی به قدرت رسید، تلاش دارد روابط دمشق با کشورهای عربی و غربی را بازسازی کند.
ترامپ در ماه مه در عربستان با الشرع دیدار کرده بود و وعده داد بخش بزرگی از تحریمهای اقتصادی علیه سوریه را لغو کند. با این حال، تحریمهای موسوم به «قانون قیصر» که در سال ۲۰۱۹ به تصویب کنگره رسید، همچنان برقرار است و لغو دائمی آن به رأی نمایندگان نیاز دارد.
سناتورها جیم ریش و جین شاهین، اعضای ارشد کمیته روابط خارجی سنای آمریکا، در بیانیهای مشترک از تصمیم شورای امنیت استقبال کردند و گفتند زمان آن رسیده به جای سیاست انزوا، بر بازسازی و ثبات سوریه تمرکز شود.
جنگ داخلی سوریه از سال ۲۰۱۱ آغاز شد و طی بیش از یک دهه نزدیک به نیم میلیون کشته و میلیونها آواره برجای گذاشت. این کشور برای بازسازی به دهها میلیارد دلار نیاز دارد.
رویترز پنجشنبه ۱۵ آبان نوشت طرح استقرار نیروهای آمریکایی در پایتخت سوریه که پیشتر گزارش نشده بود، نشانهای از «تغییر راهبردی دمشق» به سمت ایالات متحده پس از سقوط بشار اسد، متحد دیرین جمهوری اسلامی، تلقی میشود.
پایگاه در مسیر منطقه حائل میان سوریه و اسرائیل
به گفته منابع مطلع، این پایگاه در ورودی مناطقی از جنوب سوریه واقع شده که انتظار میرود بهعنوان بخشی از «توافق عدم تجاوز» میان سوریه و اسرائیل، به «منطقه حائل غیرنظامی» تبدیل شود.
این توافق در حال حاضر با میانجیگری دولت دونالد ترامپ در حال شکلگیری است.
شش منبع، از جمله دو مقام غربی و یک مقام دفاعی سوری، در مصاحبه با رویترز تایید کردند ایالات متحده قصد دارد از این پایگاه برای نظارت بر توافق احتمالی میان سوریه و اسرائیل استفاده کند.
قرار است ترامپ دوشنبه ۱۹ آبان در کاخ سفید با احمد الشرع، رییسجمهوری دوره انتقالی سوریه، دیدار کند.
این سفر دومین حضور الشرع در آمریکا خواهد بود. او مهرماه نیز برای سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نیویورک رفته بود.
سکوت پنتاگون و دمشق در برابر پرسشها
پنتاگون و دولت سوریه به درخواستهای رویترز برای توضیح در مورد طرح استقرار نیروهای آمریکایی در پایگاه هوایی دمشق پاسخ ندادند.
یک مقام دولت آمریکا در پاسخ به پرسش رویترز گفت: «ما بهطور مداوم وضعیت حضور ضروری خود در سوریه را برای مقابله موثر با داعش ارزیابی میکنیم و درباره محل یا احتمال استقرار نیروها اظهار نظر نمیکنیم.»
این مقام خواست نام و موقعیت دقیق پایگاه برای ملاحظات امنیتی حذف شود. رویترز نیز پذیرفته مکان دقیق این پایگاه را فاش نکند.
یک مقام نظامی غربی نیز گفت پنتاگون طی دو ماه گذشته روند اجرای برنامههای خود را سرعت بخشیده و چندین ماموریت شناسایی در این پایگاه انجام داده است.
بررسیها نشان میدهد باند طولانی این پایگاه برای بهرهبرداری فوری آماده است.
کارکرد لجستیکی و امدادی پایگاه
دو منبع نظامی سوری اعلام کردند گفتوگوهای فنی میان دو طرف بر استفاده از این پایگاه برای مقاصد لجستیکی، نظارتی، سوخترسانی و عملیات بشردوستانه متمرکز بوده و دمشق قرار است حاکمیت کامل خود را بر تاسیسات حفظ کند.
به گفته یک مقام دفاعی سوری، هواپیماهای ترابری نظامی سی-۱۳۰ آمریکا برای آزمایش باند در این پایگاه فرود آمدهاند.
یکی از نگهبانان ورودی پایگاه نیز به رویترز گفت هواپیماهای آمریکایی در چارچوب «پروازهای آزمایشی» در این مکان فرود میآیند.
رویترز افزود هنوز زمان دقیق اعزام نیروهای آمریکایی به این پایگاه مشخص نشده است.
الگویی مشابه حضور نظامی آمریکا در منطقه
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت طرح جدید برای استقرار نیروهای آمریکایی در دمشق مشابه دو حضور نظامی دیگر این کشور در منطقه ارزیابی شده است: یکی در لبنان برای نظارت بر آتشبس سال گذشته میان حزبالله و اسرائیل و دیگری در اسرائیل برای بررسی توافق آتشبس غزه.
ایالات متحده هماکنون نیز در شمال شرقی سوریه نیروهایی دارد که در چارچوب همکاری با نیروهای کُرد برای مقابله با داعش فعالیت میکنند.
پنتاگون ۲۹ فروردین اعلام کرده بود طی ماههای آینده شمار نیروهای خود را در این منطقه به حدود هزار نفر کاهش خواهد داد.
نزدیکی دمشق و واشینگتن پس از سقوط اسد
به نوشته رویترز، الشرع تاکید کرده هرگونه حضور نظامی آمریکا باید با موافقت دولت سوریه انجام شود.
منابع آمریکایی و سوری نیز گفتند دمشق بهزودی به ائتلاف جهانی ضد داعش به رهبری ایالات متحده خواهد پیوست.
یک منبع آگاه از مذاکرات خبر داد موضوع استقرار در پایگاه دمشق در جریان سفر برد کوپر، فرمانده ستاد مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، به سوریه در شهریورماه مطرح شد.
در بیانیه سنتکام پس از آن سفر آمده بود که کوپر و تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه، با الشرع دیدار و از مشارکت او در مبارزه با داعش قدردانی کردند.
فشار واشینگتن برای نهاییسازی توافق سوریه و اسرائیل
رویترز در پایان گزارش خود نوشت آمریکا ماههاست برای دستیابی به توافق امنیتی میان سوریه و اسرائیل، دو دشمن دیرینه، تلاش میکند.
واشینگتن قصد داشت این توافق را در نشست مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر اعلام کند اما مذاکرات در آخرین لحظه با موانعی روبهرو شد.
یک منبع سوری آگاه از مذاکرات به رویترز گفت واشینگتن در حال اعمال فشار بر دمشق است تا توافق پیش از پایان سال جاری میلادی و احتمالا پیش از سفر الشرع به واشینگتن نهایی شود.
این رسانه یکشنبه چهار آبان گزارش داد بغداد نقشی کلیدی در عبور دمشق و تهران از وضعیت «سردی استراتژیک» میان طرفین بر عهده گرفته است.
در این فضای پیچیده، عراق میکوشد خود را بهعنوان میانجی پنهان و پشتصحنه برای بازسازی پلهای ارتباطی میان دو متحد سابق معرفی کند که مسیرشان از هم جدا شده است.
بهنوشته نیو ریجنن، مقامهای بغداد میگویند قصد دارند از موقعیت جغرافیایی عراق و روابط مستحکم خود با جمهوری اسلامی برای مهندسی نوع جدیدی از آشتی و نزدیکی میان تهران و دمشق استفاده کنند.
از زمان جنگ ۱۲ روزه موازنه قدرت در منطقه به آهستگی در حال تغییر بوده است.
این جنگ، شکنندگی نفوذ جمهوری اسلامی در سوریه و لبنان را آشکار کرد و تهران را واداشت تا در اولویتهای منطقهای خود بازنگری کند. همچنین باعث شد همپیمانیها در منطقه، بهویژه با تشدید فشارهای اقتصادی و سیاسی داخلی در ایران، بازتعریف شوند.
با روی کار آمدن دولت جدید سوریه و چهرههایی که پیشتر با تهران زاویه داشتند، جمهوری اسلامی با واقعیتی تازه روبهرو شده است که وادارش میکند نفوذ خود را محتاطانهتر و غیرمستقیمتر دنبال کند؛ بیآنکه در برابر رقبای داخلی یا دشمنان خارجی ضعیف جلوه کند.
سوریه در دوران زمامداری اسد، شاهد حضور گسترده نیروهای سپاه پاسداران در این کشور بود.
پیشتر دو نماینده سابق مجلس شورای اسلامی بهطور جداگانه تایید کرده بودند جمهوری اسلامی دستکم ۳۰میلیارد دلار برای حفظ اسد در قدرت هزینه کرده است.
دیپلماسی پنهان و دیدارهای سرزده
منابع سیاسی در بغداد به نیو ریجن گفتهاند طی ماههای اخیر مجموعهای از تحرکات دیپلماتیک بی سر و صدا میان عراق و سوریه در جریان بوده که با مشارکت غیرعلنی جمهوری اسلامی همراه است.
به گفته این منابع، هیاتهای رسمی عراقی شامل نمایندگانی از سازمان اطلاعات و وزارت امور خارجه، بهطور محرمانه به دمشق سفر و با مقامهای ارشد وزارت امور خارجه سوریه دیدار کردهاند.
محور این مذاکرات بازگشایی کانالهای ارتباطی میان تهران و دمشق عنوان شده است.
این جلسات که به شکل علنی اعلام نشدهاند، پس از چندین دور رایزنی میان سوریه و روسیه انجام برگزار شدند؛ مذاکراتی که اختلافات میان دمشق و تهران درباره آینده نقش نظامی و اقتصادی ایران در سوریه را آشکار کرد.
این منابع گفتند تهران از بغداد خواسته تا میانجی از سرگیری مذاکرات با دمشق شود تا بتواند حضور رسمی خود را در سوریه احیا و منافع دیرینه اقتصادی و نظامی خود را تضمین کند.
یک منبع آگاه گفت: «بغداد در این زمینه نقشی دوگانه ایفا میکند؛ از یکسو ارزیابی خود از رویکرد دولت سوریه به آشتی را در اختیار تهران میگذارد و از سوی دیگر به دمشق پیشنهادهای عملی ارائه میدهد تا در ازای کاهش مداخله مستقیم ایران، همکاری اقتصادی و امنیتی تدریجی برقرار شود.»
اقدامات متعادلکننده بغداد
خلیفه التمیمی، استاد علوم سیاسی، به نیو ریجن گفت عراق موقعیت منحصر به فردی برای میانجیگری میان تهران و دمشق دارد و در سالهای اخیر نشان داده که میتواند پروندههای حساس منطقهای را مدیریت کند.
تمیمی تاکید کرد تهران احتمالا در مقطع فعلی از انجام هر اقدام آشکاری خودداری میکند تا از واکنش جناحهای تندرو داخلیاش که همچنان نسبت به دولت جدید سوریه بدگماناند، جلوگیری کند.
با وجود تنشهای فعلی، او گفت باور دارد رکود سیاسی میان تهران و دمشق چندان پایدار نخواهد بود، زیرا منافع مشترک در نهایت بهاندازهای نیرومند هستند که یخ روابط را بشکنند.
ایندیپندنت عربی ۲۶ شهریور به نقل از منابع دیپلماتیک نوشت سوریه و اسرائیل در حال انجام مذاکرات پیشرفته برای امضای توافق امنیتی در روزهای آینده هستند که بر اساس آن دمشق متعهد میشود از حضور جمهوری اسلامی و گروههای وابسته به آن در خاک سوریه جلوگیری کند.
