از هلسینکی تا آلاسکا؛ دیدارهای ترامپ و پوتین، دیپلماسی در سایه بحرانها
از نخستین دست دادن در هامبورگ آلمان در ژوئیه ۲۰۱۷ تا نشست اوت ۲۰۲۵ در آلاسکا، دیدارهای دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین، ترکیبی از دیپلماسی رسمی و محرمانگی غیرعادی بوده و به برداشتهای مختلفی از روابط آمریکا و روسیه، شکل داده است.
تعاملات ترامپ و پوتین نهتنها به شکل مستقیم بر روابط دوجانبه واشینگتن و مسکو اثر گذاشته، بلکه بارها با مهمترین بحرانها و تحولات ژئوپولیتیکی یک دهه اخیر گره خورده است.
برای آشنایی با تاریخچه ملاقاتهای حضوری میان پوتین و ترامپ این مطلب را مطالعه کنید.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در مصاحبه با رادیوی فاکسنیوز اعلام کرد نشست آلاسکا «جلسهای برای ارزیابی و سنجش واکنشها» خواهد بود.
او افزود: «اولویت اصلی من در نشست آلاسکا بررسی امکان برقراری آتشبس در اوکراین خواهد بود... دیدارم با پوتین زمینهساز نشست دوم بسیار مهمی است که با حضور ما و زلنسکی برگزار میشود و ممکن است برخی از رهبران اروپا را هم دعوت کنیم.»
رییسجمهوری آمریکا در عین حال تاکید کرد: «توافق با پوتین وظیفه من نیست، [اما] فکر میکنم او صلح را برقرار میکند.»
ترامپ همچنین دقایقی پیش از پرواز به آلاسکا، پستی دو کلمهای در تروث سوشال، شبکه اجتماعی خود، منتشر کرد که در آن آمده بود: «بسیار سرنوشتساز!!!»
رسانه اِیپیتی گزارش داد شماری از شهروندان اوکراینی نسبت به نتیجه دیدار دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین و احتمال پایان یافتن جنگ اوکراین خوشبین نیستند.
یک اوکراینی در مصاحبه با این رسانه گفت: «بعید است منافع اوکراین در این نشست مورد توجه قرار گیرد.»
شهروند دیگری هشدار داد: «هیچ اتفاق خوبی آنجا نخواهد افتاد، چون جنگ، جنگ است و پایان نمییابد. ما قرار نیست هیچ بخشی از سرزمین خود را به کسی بدهیم. امید هست، اما در این موضوع بسیار اندک است.»
یکی دیگر از مصاحبهشوندگان تاکید کرد: «در این نشست توافقی حاصل نخواهد شد. اوکراین فقط میتواند با سلاح از خود دفاع کند.»
مقامهای هند و پاکستان اعلام کردند که سیلابهای ناگهانی ناشی از بارانهای شدید موسمی در این کشورها در ۲۴ ساعت گذشته، بیش از ۱۷۰ نفر را کشته و دهها نفر دیگر را مجروح یا ناپدید کرده است.
مقامهای مدیریت بحران پاکستان، جمعه ۲۴ مرداد اعلام کردند که در ۲۴ ساعت گذشته دستکم ۱۱۷ نفر بر اثر بارانهای موسمی در این کشور جان خود را از دست دادهاند و ۳۵ نفر دیگر ناپدید شدهاند.
به گفته اداره مدیریت بحران، بیشتر این تلفات، یعنی ۱۱۰ نفر، در ایالت کوهستانی «خیبر پختونخوا» ثبت شده است.
نیروهای امدادی در این مناطق هزار و ۳۰۰ گردشگر گرفتار را از یک منطقه کوهستانی که رانش زمین در آن رخ داده نیز تخلیه کردند.
بارشهای شدید در روزهای اخیر موجب جاری شدن سیل، رانش زمین و فروریختن سقف خانهها در مناطق شمالی و کوهستانی پاکستان شده است.
نیروهای امدادی گفتهاند بخشی از تلفات بهدلیل مدفون شدن خانوادهها زیر آوار خانههایشان رخ داده است.
بارانهای موسمی سال جاری در پاکستان و کشورهای همسایه از جمله هند و نپال، خسارات و تلفات گستردهای بر جا گذاشته و کارشناسان میگویند شدت و تکرار چنین حوادثی بهدلیل تغییرات اقلیمی رو به افزایش است.
در نپال بارانهای موسمی امسال دهها کشته و زخمی برجا گذاشته است. بر اساس آمار مقامهای مدیریت بحران نپال، از آغاز بارانهای موسمی امسال در ماه ژوئن، دستکم ۴۱ نفر در این کشور کشته، ۲۱ نفر مفقود و بیش از ۱۲۰ نفر در اثر سیلاب، رانش زمین و طوفان تگرگ زخمی شدهاند.
مقامهای محلی در کشمیر تحت کنترل هند نیز اعلام کردند در اثر سیلاب ناگهانی ناشی از بارشهای شدید، دستکم ۶۰ نفر جان باخته و حدود ۲۰۰ نفر دیگر مفقود شدهاند.
مقامها گفتند بسیاری از مفقودان احتمالاً در جریان سیلاب شسته شدهاند. دستکم ۵۰ نفر که بهشدت زخمی شده بودند، عمدتا از یک نهر پر از گل و آوار، به بیمارستانهای محلی منتقل شدند.
این حادثه پنجشنبه در روستای «چاسوتی» رخ داد و موجی از گلولای و آب زائرانی را که برای صرف ناهار پیش از آغاز پیادهروی به سوی یک مکان مذهبی گرد آمده بودند، با خود برد.
روستای چاسوتی در منطقه کشتوار، آخرین نقطه قابل دسترسی با خودرو در مسیر زیارت سالانه «ماچیل یاترا» است که زائران هندو را به معبد مرتفع «ماچیل ماتا» در رشتهکوههای هیمالیا میرساند.
تصاویر و ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی، خسارات گسترده و پراکندهشدن وسایل منزل در کنار خودروها و خانههای آسیبدیده را نشان میدهد.
محمد ارشاد، مقام مدیریت بحران کشمیر هشدار داد که شمار مفقودان ممکن است افزایش یابد و پیشبینی هواشناسی نیز از بارشهای شدیدتر و وقوع سیلابهای بیشتر در این منطقه خبر داده است.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند نیز در آغاز سخنرانی نزدیک به دو ساعته خود به مناسبت هفتاد و نهمین سالگرد استقلال این کشور گفت: «طبیعت ما را آزموده است. در روزهای اخیر با رانش زمین، شکست ابر و دیگر بلایای طبیعی روبهرو بودهایم.»
طبق تعریف اداره هواشناسی هند، «شکست ابر» بارشی ناگهانی و شدید به میزان بیش از ۱۰۰ میلیمتر در مدت فقط یک ساعت است که میتواند موجب سیلاب ناگهانی، رانش زمین و تخریب، بهویژه در مناطق کوهستانی در فصل موسمی، شود.
این دومین حادثه مشابه در رشتهکوههای هیمالیا طی کمی بیش از یک هفته گذشته است.
هفته گذشته، سیل و رانش زمین در ایالت اوتاراکند یک روستا را بهطور کامل در بر گرفت.
از نخستین دست دادن در هامبورگ آلمان در ژوئیه ۲۰۱۷ تا نشست اوت ۲۰۲۵ در آلاسکا، دیدارهای دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین، ترکیبی از دیپلماسی رسمی و محرمانگی غیرعادی بوده و به برداشتهای مختلفی از روابط آمریکا و روسیه، شکل داده است.
این نوشته با اتکا به منابع معتبر، تمامی دیدارهای حضوری میان این دو را بهصورت مستند مرور میکند.
چرا رابطه پوتین و ترامپ اهمیت دارد؟
تعاملات ترامپ و پوتین نه تنها به شکل مستقیم بر روابط دوجانبه واشینگتن و مسکو اثر گذاشته، بلکه بارها با مهمترین بحرانها و تحولات ژئوپولیتیکی یک دهه اخیر گره خورده است.
از نخستین سال ریاستجمهوری ترامپ، پرونده حساس اتهام مداخله روسیه در انتخابات ۲۰۱۶ آمریکا بر تمام دیدارهای دو طرف سایه انداخت و باعث شد هرگونه ارتباط یا مذاکره میان آنها زیر ذرهبین رسانهها و نهادهای امنیتی قرار گیرد.
در عرصه بینالمللی، جنگ سوریه یکی از محورهای ثابت گفتوگو بود؛ جایی که مسکو بهعنوان حامی اصلی بشار اسد و آمریکا بهعنوان پشتیبان بخشی از مخالفان، منافع متضاد اما گاه همپوشان داشتند و مذاکرات میان ترامپ و پوتین بر تعیین «مناطق کاهش تنش» و آینده سیاسی دمشق متمرکز بود.
در نوامبر ۲۰۱۸، بحران تنگه کرچ که در پی توقیف سه کشتی نیروی دریایی اوکراین بهدست روسیه پدید آمد، روابط واشینگتن و مسکو را وارد مرحلهای پرتنش کرد و حتی موجب لغو یکی از دیدارهای برنامهریزیشده پوتین و ترامپ در حاشیه اجلاس گروه ۲۰ شد.
اما نقطه عطف در این تعاملات، جنگ تمامعیار روسیه علیه اوکراین بود که در فوریه ۲۰۲۲ آغاز شد و بزرگترین بحران امنیتی اروپا از زمان جنگ جهانی دوم را رقم زد.
این جنگ در سال ۲۰۲۵ بهعنوان اصلیترین دستور کار دیدارها و تماسهای ترامپ و پوتین مطرح شد و بر تمام مذاکرات آنها، از جمله نشست آلاسکا، سایه انداخته است.
ویژگی جالب این روابط آن است که دیدارهای ترامپ و پوتین گاه به سبک نشستهای رسمی سران کشورها با حضور تیمهای کامل دیپلماتیک برگزار شده و گاه بهشکل خصوصی و بدون همراهی یادداشتبرداران یا دیپلماتهای ارشد، که این موضوع باعث شده جزییات مذاکرات در هالهای از ابهام باقی بماند.
این ترکیب از دیپلماسی رسمی و ارتباطات غیررسمی که در سیاست خارجی بیسابقه نیست اما در مورد ترامپ و پوتین بهطور خاص حساسیتبرانگیز بوده، اکنون برای درک دیپلماسی جاری در آلاسکا و ارزیابی میزان شفافیت و اعتماد میان دو کشور اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
دیدارهای حضوری ثبتشده
هامبورگ، آلمان - نشست سران گروه ۲۰، هفتم ژوئیه ۲۰۱۷
نشست رسمی دوجانبه بیش از دو ساعت طول کشید. نخستین ملاقات رو در رو قرار بود ۳۵ دقیقه به طول بینجامد اما طبق گزارشهای همزمان و جداول زمانی بعدی، بسیار طولانیتر شد.
یادداشت رسمی کرملین این دیدار در حاشیه نشست گروه ۲۰ را تایید کرد.
گفتوگوی دوم و اعلامنشده در همان شب انجام شد. در ضیافت شام رهبران، ترامپ و پوتین گفتوگویی خصوصی داشتند که کاخ سفید آن را تایید کرد.
در گزارشهای بعدی، مقامهای آمریکایی گفتند دسترسی به جزییات دیدارهای رو در روی ترامپ و پوتین بهطور غیرعادی دشوار بوده؛ از جمله مواردی که مطرح شد، این بود که او یادداشت مترجم را گرفته است.
وزارت خارجه آمریکا بعدا این ادعا را در روند حقوقی رد کرد اما اصل موضوع یعنی محدود بودن دسترسی به سوابق دقیق، بهطور گسترده گزارش شده است.
دانانگ، ویتنام - اوپک، ۱۰ و ۱۱ نوامبر ۲۰۱۷
گفتوگوهای کوتاهی میان پوتین و ترامپ انجام گرفت و بیانیه مشترکی درباره سوریه صادر شد.
این بیانیه بر ایجاد مناطق کاهش تنش و روند سیاسی در سوریه تاکید داشت.
متن بیانیه نخستین بار از سوی کرملین منتشر شد و سپس در کانالهای رسمی آمریکا هم انتشار یافت.
هلسینکی، فنلاند - نشست دوجانبه، ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۸
دو رهبر پیش از ناهار کاری، تنها با حضور مترجمان دیدار کردند.
ترامپ در نشست خبری مشترک، علنا به گفتههای پوتین درباره مداخله نداشتن روسیه در انتخابات ۲۰۱۶ اعتبار بخشید که با واکنش شدید در واشینگتن مواجه شد.
در نشست خبری ترامپ و پوتین در هلسینکی، خبرنگار انبیسی از رییسجمهوری روسیه پرسید: «آیا شما میخواستید آقای ترامپ در انتخابات پیروز شود؟ و آیا شما به این منظور شخصا دستور دادید که اقدامی صورت گیرد؟»
پوتین پاسخ داد: «بله. بله. زیرا او کسی بود که از بهبود روابط با روسیه حمایت میکرد.»
در نسخه اولیه متن پیادهشده از سوی کاخ سفید، بخش اول این پرسش ـ «آیا شما میخواستید ترامپ پیروز شود؟» ـ حذف شده بود.
این اقدام در پوشش خبری رسمی دولت آمریکا موجب شد چنین به نظر برسد که پوتین صرفا به بخش مربوط به اقدام یا عدم اقدام خود پاسخ داده و نه به پرسشی درباره انگیزه یا ترجیحش در این زمینه.
پس از افشا و واکنش رسانهها، کاخ سفید متن را اصلاح کرد و پرسش کامل به متن پیادهشده برگشت.
این اتفاق بهعنوان نمونهای از دستکاری عامدانه یا سانسور سیاسی در انتشار رسمی محتوای دیدارهای دیپلماتیک مورد انتقاد قرار گرفت و توجه رسانههای جهانی و تحلیلگران روابط آمریکا و روسیه را برانگیخت.
بوئنوس آیرس، آرژانتین - اجلاس گروه ۲۰، ۳۰ نوامبر- اول دسامبر ۲۰۱۸
ترامپ در مسیر سفر به اجلاس، دیدار برنامهریزیشده با پوتین را بهدلیل توقیف کشتیها و ملوانان اوکراینی در تنگه کرچ لغو کرد.
با این حال، دیدار کوتاهی انجام شد. با وجود لغو رسمی، دو طرف در ضیافت شام رهبران گفتوگویی غیررسمی داشتند که بعدا در گزارشهای خبری و سخنان ترامپ در سال ۲۰۱۹ به آن اشاره شد.
اوساکا، ژاپن - اجلاس گروه ۲۰، ۲۸-۲۹ ژوئن ۲۰۱۹
دیدار دوجانبهای میان ترامپ و پوتین صورت گرفت. موضوعات مورد بحث شامل اوکراین، ملوانان بازداشتشده در سال ۲۰۱۸ و کنترل تسلیحات بود.
خبرنگاران همچنین مکالمهای را ثبت کردند که در آن ترامپ خطاب به پوتین گفت: «در انتخابات دخالت نکن، لطفا!»؛ عبارتی که کاخ سفید تاکید کرد بهطور جدی بیان شده است.
۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴
گزارشی معتبر از دیدار حضوری ترامپ و پوتین در سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ وجود ندارد.
همهگیری کووید-۱۹ و سپس کنار رفتن ترامپ از قدرت، ارتباطات این دو را به تماسهای تلفنی یا اظهارنظرهای علنی محدود کرد.
۲۰۲۵؛ تماسهای تلفنی که زمینهساز نشست آلاسکا شد
پس از بازگشت ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵، دو رهبر چندین بار بهصورت تلفنی با یکدیگر گفتوگو کردند.
۱۲ فوریه ۲۰۲۵، ترامپ گفت او و پوتین بر سر آغاز مذاکرات برای پایان جنگ اوکراین به توافق رسیدهاند. تغییری در سیاست واشینگتن که موجب نگرانی متحدان اروپایی شد.
چند رسانه معتبر این توافق و احتمال دیدار رو در رو را گزارش کردند.
این تماسها و رایزنیهای دیپلماتیک سرانجام به نهایی شدن نشست ۱۵ اوت ۲۰۲۵ در پایگاه مشترک المندورف–ریچاردسون در انکوریج، آلاسکا انجامید.
به گفته مقامهای آمریکایی و روسی، قرار است رهبران دو کشور ابتدا جلسهای خصوصی، سپس نشستی با هیاتهای همراه و در پایان یک نشست خبری مشترک برگزار کنند.
مدت و قالب جلسات: جلسات اولیه اغلب طولانی بودند (مثل دیدار هامبورگ) و گاهی بدون حضور یادداشتبرداران آمریکایی برگزار میشدند که ثبت سوابق تاریخی و کار سیاستگذاری داخلی را دشوار میکرد.
ناهماهنگی پیامها: پس از هلسینکی، مقامهای روسی بیانیههایی در خصوص توافقات منتشر کردند، در حالی که نهادهای آمریکایی توضیحاتی محدود یا اصلاحشده ارائه دادند (مثلا اصلاح متن پیادهشده). این عدم توازن بارها تکرار شده است.
چرخشهای ناشی از بحران: حادثه تنگه کرچ باعث لغو نشست بوئنوس آیرس شد و تماسهای ۲۰۲۵ در سایه جنگ اوکراین به شتابگیری برای برگزاری نشست جدید انجامید.
تصویر در برابر محتوا: لحظاتی مانند عبارت «در انتخابات دخالت نکن» در اوساکا و نشست خبری هلسینکی به اندازه هر بیانیه رسمیای، برداشت عمومی در خصوص روابط پوتین و ترامپ را شکل دادند.
