جمهوری اسلامی از تحویل پیکر اسماعیل فکری به خانوادهاش خودداری کرد
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، با گذشت ۱۷ روز از اعدام اسماعیل فکری، به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل»، نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی هنوز پیکر این زندانی سیاسی را به خانوادهاش تحویل ندادهاند و از محل دفن او اطلاعی به دست نیامده است.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال در چهارشنبه ۱۱ تیرماه حاکی است که پیگیریهای خانواده فکری برای مشخص شدن محل دفن پیکر این زندانی سیاسی، تا کنون بینتیجه بوده است.
یک منبع نزدیک به خانواده فکری در این خصوص به ایراناینترنشنال، گفت: «یک روز پس از آنکه قوه قضاییه خبر اجرای حکم اعدام اسماعیل را منتشر کرد، خانواده او به واحد اجرای احکام دادسرای اوین که هنوز بمباران نشده بود، مراجعه کردند اما مسئولان از ارائه هرگونه پاسخی در مورد محل دفن او خودداری کردند.»
این منبع آگاه اضافه کرد: «خانواده فکری پس از آن در پنج نوبت به بهشت زهرا تهران مراجعه کردند و در ادامه با با حراست و سرپرست واحد ثبت احوال نیز صحبت کردند و از آنها خواستند محل دفن اسماعیل را به آنها نشان دهند اما همهشان با فحش و توهین و ناسزا جواب خانواده را دادند.»
به گفته این منبع آگاه، یکی از ماموران زندان با اعلام اینکه از محل دفن اسماعیل اطلاع دارد، به خانواده فکری گفته است در صورتی مبلغ ۱۵۰ میلیون تومان پول نقد بدهند، آدرس محل دفن او را به آنها خواهد داد.
جمهوری اسلامی در سالهای گذشته بارها با نقض آشکار حقوق اساسی خانوادههای افراد اعدامشده یا جانباخته به دلایل سیاسی، از تحویل پیکر آنان به خانوادههایشان خودداری کرده است.
مخفی کردن یا تحویل ندادن پیکر فرد جانباخته به خانواده و مشخص نکردن مکان دفن آنها، از جمله موارد ناپدیدسازی قهری محسوب میشود.
ناپدیدسازی قهری نقض ماده ششم اعلامیه جهانی حقوق بشر است که تاکید میکند: «هر انسانی سزاوار و محق است تا همه جا در برابر قانون به عنوان یک شخص به رسمیت شناخته شود.»
اتهامات فکری؛ «جاسوسی و ارتباط با عوامل موساد»
خبرگزاری میزان، رسانه قوه قضاییه جمهوری اسلامی، دوشنبه ۲۶ خرداد گزارش داد اسماعیل فکری، به اتهام «همکاری اطلاعاتی و جاسوسی به نفع اسرائیل در حکم محاربه و افساد فیالارض»، اعدام شد.
بر اساس این گزارش، فکری آذرماه ۱۴۰۲ و زمانی که «با سرویس جاسوسی اسرائیل در ارتباط بود، در یک عملیات پیچیده فنی و اطلاعاتی»، در خاک ایران دستگیر شد.
میزان در گزارش خود نوشت فکری در زمان انجام «فعالیتهای جاسوسی» برای اسرائیل، «با دو افسر موساد» در ارتباط بوده است.
رسانه قوه قضاییه جمهوری اسلامی افزود: «فکری در طول ارتباط با موساد تلاش داشته است اطلاعات دارای طبقهبندی از جمله مکانها و مقرهای حساس، اطلاعات افراد خاص، ماموریتهای سازمانی و ... را از طریق ارتباط امن به افسر موساد برساند.»
با این حال، منبع نزدیک به خانواده فکری در گفتوگو با ایراناینترنشنال با تاکید بیگناهی او گفت: «اسماعیل بارها در نامههایی به مسئولان قضایی از جمله مسئولان دیوان عالی کشور اتهام جاسوسی را رد کرد و نوشت کل ثروتی که بهدست آورده از طریق فعالیتهای قانونی در حوزه رمزارز بوده و اعترافاتی که از او گرفتند زیر شکنجه و تهدید بوده است.»
این منبع آگاه با بیان اینکه فکری تا پیش از بازداشت بهعنوان مسئول سختافرار «شرکت تابان گستر پویا» در رباطکریم، مشغول به کار بود، افزود: «اسماعیل به همه گفته بود اگر مرا کشتند بگویید ماموران سپاه برای گرفتن رمزارزهایم مرا بازداشت و شکنجه کردند و کشتند و کل بیتکوینهایم را گرفتند.»
اعدام فکری در شرایطی انجام شد که تنش میان جمهوری اسلامی و اسرائیل بهشدت افزایش یافت و به رویارویی دو طرف و جنگ تمامعیار ۱۲ روزه منجر شد.
از زمان آغاز حمله اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در ۲۳ خرداد، علاوه بر فکری دستکم پنج زندانی دیگر از جمله مجید مسیبی، محمدامین مهدوی شایسته، ادریس آلی، آزاد شجاعی و رسول احمد محمد، به اتهام همکاری با اسرائیل اعدام شدهاند.
بیش از هزارو ۳۰۰ کنشگر، روزنامهنگار، سینماگر و شهروند ایرانی و افغانستانی در نامهای خطاب به حکومت جمهوری اسلامی خواستار توقف فوری برخوردهای غیرانسانی با افغانستانیها شدند و از شهروندان خواستند سکوت نکنند تا این سکوت همدستی یا تایید تلقی نشود.
در این بیانیه که چهارشنبه ۱۱ تیر منتشر شد، امضاکنندگان هشدار دادند موج افغانستانیستیزی در ایران طی ماههای گذشته شدت یافته و اکنون با همراهی مستقیم حکومت جمهوری اسلامی به اوج خود رسیده است.
به گفته آنان، حکومت در ادامه روند اخراج مهاجران، اتهام تازه و بی اساسی مانند «جاسوسی» و «شبکه نفوذ» را به کل جامعه افغانستانی نسبت داده و به این بهانه، سرکوبها را شدت بخشیده است.
نویسندگان این نامه تاکید کردهاند اتهامزنی به کل جامعه افغانستانی با هدف «انتقام از بیصداترین و تحتظلمترین اقلیت مهاجر» انجام میشود، در حالی که این اتهامها نه فقط شامل گروه یا دستهای خاص بلکه متوجه جمعیتی میلیونی شده است.
پیشتر، مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران از «گزارشهایی نگرانکننده درباره بازداشت خودسرانه فعالان، روزنامهنگاران، کاربران شبکههای اجتماعی و اتباع افغانستانی به اتهام جاسوسی» خبر داده بود نسبت به روند شتابزده محاکمهها هشدار داده بود.
در این نامه که به امضای چهرههایی چون ترانه علیدوستی، لیلی فرهادپور، رضا علیجانی، باربد گلشیری، ضیا نبوی و نوشین احمدی رسیده، آمده است: «ما به خوبی میدانیم که اخراج مهاجران غیرقانونی عبارتی بزکشده برای برخورد غیرانسانی با تمام مهاجران، چه قانونی و چه غیرقانونی است».
به گفته امضاکنندگان، شیوههای «وحشیانه» بازداشت، انتقال، نگهداری در اردوگاهها و اخراج مهاجران، باعث ایجاد رعب در دل مهاجرانی شده که بسیاری از آنها سالهاست در ایران زندگی میکنند و ایران را کشور خود میدانند.
آنها تاکید کردهاند: «خبرها و تصاویری که این روزها از نحوه تفتیش و اخراج مهاجران منتشر میشود، چیزی جز شرم، خشم و فریاد برنمیانگیزد».
امضاکنندگان از حکومت جمهوری اسلامی خواستهاند فورا به برخوردهای غیرانسانی با افغانستانیها پایان دهد و همزمان از شهروندان ایرانی خواستهاند در برابر این ظلم سکوت نکنند. به گفته آنان، بیتفاوتی در برابر این وقایع ممکن است بهعنوان «خواست عمومی و ملی» تعبیر شود.
در ادامه این نامه آمده است: «ظلمی که این روزها بر افغانستانیها و اقلیتهای بیصدای دیگر روا داشته میشود، بیش از هر چیز نابودگر ارزشهای مورد اتکای ما یعنی انساندوستی، عدالتخواهی و آزادی است».
به گفته نویسندگان این نامه «نباید در برابر عادیسازی این ظلم بیتفاوت ماند» و باید مانع افزودن رنج بر زندگی کسانی شد که ایران را وطن خود میدانند.
تشدید فشار بر جامعه افغانستانی ایران
۲۰ خرداد و پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل، زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در بیانیهای گفته بودند سرکوبهای جمهوری اسلامی، دامن شهروندان افغانستانی مقیم ایران را نیز گرفته است.
۸۴ سازمان و نهاد حقوق بشری ایرانی و بینالمللی ۱۵ خرداد با صدور فراخوانی خواستار واکنش جامعه جهانی، عموم مردم و کنشگران سیاسی، برای توقف اعدام شهروندان اهل افغانستان در ایران شدند و گفتند اعدام شهروندان افغانستانی در ایران، نسبت به سالهای گذشته افزایش چشمگیری داشته و در سال گذشته میلادی دستکم ۸۰ مرد افغانستانی در ایران اعدام شدهاند که این آمار نسبت به سال پیش از آن سه برابر شده است.
امضاکنندگان این بیانیه با بیان اینکه این روند در سال جاری میلادی هم ادامه پیدا کرده، اعلام کردهاند در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۵ دستکم ۳۲ شهروند افغانستانی، در زندانهای ایران اعدام شدند.
سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) وابسته به سازمان ملل نیز سهشنبه ۱۳ خرداد از آغاز موج گستردهای از اخراج اجباری شهروندان افغان از ایران خبر داد و اعلام کرد این موج که در ماههای گذشته عمدتا محدود به مردان مجرد بود حالا شامل خانوادهها شده است.
در پی اقدام جمهوری اسلامی برای لغو الزام همکاری با آژانس بیالمللی انرژی اتمی، آمریکا آن را غیر قابل قبول توصیف کرد. اسرائیل، از کشورهای امضاکننده برجام خواست تا مکانیسم ماشه برای بازگشت فوری تحریمها را فعال کنند و سخنگوی آلمان گفت ایران در حال مخابره پیامی فاجعهبار است.
تامی بروس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا چهارشنبه ۱۱ تیر در نشست خبری روزانه گفت: «این اقدام غیرقابل قبول است و ایران باید بدون تاخیر بیشتر، همکاری کامل با آژانس را از سر بگیرد.»
ژاننوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه نیز در مصاحبه با لوموند هشدار داد در صورت عدم همکاری جمهوری اسلامی برای محدودسازی برنامه هستهایاش، سه کشور اروپایی آمادهاند مکانیسم ماشه را فعال کنند.
بارو تاکید کرد فرانسه، آلمان و بریتانیا برای حل بحران جمهوری اسلامی، از اهرم بسیار قدرتمندی برخوردارند.
او افزود: «تنها با ارسال یک نامه رسمی، میتوانیم تحریم جهانی تسلیحات، تجهیزات هستهای، بانکها و بیمهها علیه ایران را که ۱۰ سال پیش لغو شده بود، بازگردانیم.»
همزمان مارتین گیزه، سخنگوی وزارت امور خارجه آلمان گفت که ابلاغ این قانون از سوی دولت ایران، پیام فاجعهباری را مخابره میکند.
مقامهای جمهوری اسلامی هشدار دادهاند که فعال شدن این مکانیسم میتواند به خروج ایران از پیمان عدم گسترش سلاحهای هستهای منجر شود. اسرائیل که بهطور گسترده گمان میرود دارای سلاح هستهای باشد، عضو این پیمان نیست.
لغو الزام همکاری با آژانس
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، چهارشنبه قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی» را برای اجرا ابلاغ کرد.
یک روز پس از آتشبس، نمایندگان مجلس شورای اسلامی با اکثریت آرا به تعلیق همکاری با این نهاد مستقر در وین رای دادند، قانونی که بلافاصله از سوی شورای نگهبان نیز تایید شد.
رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که هدف این قانون، «حمایت کامل از حقوق ذاتی جمهوری اسلامی ایران» ذیل پیمان عدم گسترش سلاحهای هستهای، بهویژه در زمینه غنیسازی اورانیوم است.
در حالی که بازرسان آژانس تاکنون به سایتهای اعلامشده هستهای ایران دسترسی داشتهاند، وضعیت فعلی این بازرسیها در پی تعلیق همکاری نامشخص است.
بازرسان در ایران اما بدون اجازه فعالیت
امیر سعید ایروانی، سفیر جمهوری اسلامی در سازمان ملل، یکشنبه گفت که فعالیت بازرسان متوقف شده اما هیچ تهدیدی علیه آنان یا رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، مطرح نشده است.
او گفت: «بازرسان در ایران هستند و در امنیت بهسر میبرند، اما فعالیت آنها متوقف شده و اجازه دسترسی به سایتها را ندارند.»
خبرگزاری ایسنا به نقل از علیرضا سلیمی، عضو مجلس، گزارش داد که از این پس برای ورود بازرسان به سایتهای هستهای، تایید شورای عالی امنیت ملی لازم است.
خبرگزاری مهر نیز به نقل از حمیدرضا حاجی بابایی نوشت که ایران اجازه استفاده از دوربینهای آژانس در تاسیسات هستهای را نیز متوقف خواهد کرد، اگرچه مشخص نیست که این اقدام در قانون جدید الزامآور باشد.
مسعود پزشکیان با انتشار ویدیویی از نمادهای ملی و آثار تاریخی ایران از جمله تخت جمشید، در شبکه ایکس نوشت: «ایران سرشار از زیباییست. در هرگوشهاش، دوستی موج میزند. ما همواره به دنبال پلسازی با ملتها بودهایم، نه دیوارکشی.»
او افزود: «ما طرفدار صلح، دشمنِ جنگ و در عین حال، مصمم برای دفاع از مرز، امنیت و مردم ایرانیم.»
پزشکیان نوشت: «ما در دل فرهنگ و تمدن ایرانی تجربههای بسیار برای کاهش دردهای بشریت داریم.»
این پست و ویدیوی مسعود پزشکیان و تاکید او بر نمادهای ملی در حالی است که بسیاری از کاربران و شهروندان در شبکههای اجتماعی به تغییر گفتمان و ادبیات مقامهای جمهوری اسلامی از سخنان مذهبی به نمادهای ملی انتقاد کرده و به آن واکنش نشان دادهاند. رسانههای حکومت از جمله صداوسیما نیز در روزهای آغاز و پس از جنگ موسیقی و برنامههایی با نماد و زمینههای ملی پخش کردهاند. پیشتر علی خامنهای نیز در پیام خود از مخفیگاه بیشتر از کلماتی مثل ملت و ایران به جای امت و مسلمانان استفاده و بر آن تاکید کرد.
همزمان با ادامه موج گرمای بیسابقه در جنوب و مرکز ایران، گزارشها از آلودگی شدید هوا در تهران حکایت دارد. هوای چند شهر خوزستان نیز به وضعیت «خطرناک» و عدد بحرانی ۵۰۰ رسیده است.
شرکت کنترل کیفیت هوای تهران چهارشنبه ۱۱ تیر اعلام کرد شاخص آلودگی هوای پایتخت به عدد ۱۶۷ رسیده و در وضعیت «قرمز» و ناسالم برای تمام افراد جامعه قرار دارد.
این شرکت همچنین گزارش داد طی ۲۴ ساعت گذشته، میانگین شاخص آلودگی در تهران روی عدد ۱۴۲ و خطرناک برای گروههای حساس از جمله سالمندان، کودکان و بیماران قلبی-ریوی بود.
هوای ناسالم با رنگ قرمز، بسیار ناسالم با رنگ بنفش و وضعیت خطرناک با رنگ قهوهای معرفی میشود.
سامانه پایش کیفی هوای کشور اعلام کرد هوای ۱۴ شهر خوزستان نیز آلوده است.
در میان این شهرها، وضعیت هوای حمیدیه و ماهشهر به شاخص ۵۰۰ و سقف تعیینشده برای تقسیمبندی شاخص کیفیت هوا (AQI) رسیده است.
در برخی ایستگاههای اهواز نیز شاخص آلودگی تا ۵۰۰ ثبت شده و اداره محیط زیست خوزستان تایید کرده است هوای سه شهر این استان در وضعیت قهوهای و «خطرناک» قرار دارد.
ایستگاه سوسنگرد هم با شاخص آلودگی ۳۹۵ در وضعیتی مشابه قرار دارد.
در این وضعیت، کودکان، سالمندان و بیماران با خطر بروز مشکلات جدی مانند حمله قلبی، آسم شدید یا آسیب ریوی مواجهاند.
قرار گرفتن در معرض این سطح از آلودگی میتواند اثرات طولانیمدتی مانند آسیب به ریهها یا افزایش خطر بیماریهای مزمن به دنبال داشته باشد.
هوای هیچ شهری از استان خوزستان در روز جاری سالم و پاک گزارش نشده است.
معاون دانشگاه علوم پزشکی اهواز خبر داد به دنبال آلودگی هوا بیش از هزار و ۲۰۰ بیمار قلبی و تنفسی به مراکز درمانی مراجعه کردهاند.
آلودگی هوا در شهرهای بزرگ ایران طی سالهای گذشته به یک بحران تبدیل شده است.
سمیه رفیعی، رییس کمیته محیط زیست مجلس شورای اسلامی، مهر سال گذشته اعلام کرد در سال ۱۴۰۲ در ایران ۳۰ هزار نفر به دلیل آلودگی هوا جان خود را از دست دادهاند.
افزایش دمای هوا و هشدار قطع برق در مناطق گرمسیری
در کنار بحران آلودگی، گرمای شدید در جنوب ایران باعث آزار و زحمت شهروندان شده است.
دمای هوای منطقه شبانکاره در استان بوشهر به ۵۰ درجه سانتیگراد رسیده و در بسیاری از شهرهای این استان نیز دمای بالای ۴۷ درجه ثبت شده است.
همزمان سازمان هواشناسی نسبت به تداوم گردوغبار، کاهش کیفیت هوا و افزایش دما در ۱۷ استان کشور هشدار داده است.
مصطفی رجبی مشهدی، مدیرعامل توانیر، با اشاره به احتمال افزایش مصرف برق تا ۷۷ هزار مگاوات، از مردم خواست برای جلوگیری از خاموشی، مصرف برق را مدیریت کنند.
او هشدار داد احتمال بروز اختلال جدی در شبکه برق وجود دارد.
کارشناسان میگویند تداوم خشکسالی، گسترش کانونهای گردوغبار و گرمای شدید، تابستانی بحرانی را برای ایران رقم خواهد زد.
در پی حملات آمریکا به تاسیسات هستهای ایران، تحلیلگران اندیشکده بروکینگز معتقدند این اقدام ممکن است نتیجهای معکوس داشته باشد و جمهوری اسلامی را تشویق به ساخت سلاح هستهای کند.
پس از حملات هوایی گسترده آمریکا به سه سایت هستهای ایران، کارشناسان اندیشکده آمریکایی بروکینگز نسبت به پیامدهای این اقدام نظرات متفاوتی ارائه کردند. این حملات که در چارچوب جنگ ۱۲ روزه بین اسرائیل و جمهوری اسلامی صورت گرفت، نقطه عطفی در سیاست آمریکا در خاورمیانه محسوب میشود.
احتمال تسریع در برنامه هستهای جمهوری اسلامی
شاران گریوال، کارشناس اندیشکده بروکینگز، هشدار داد که حملات اسرائیل و آمریکا احتمال بازگشت ایران به میز مذاکره را کاهش داده است. او معتقد است که از دیدگاه تهران، واشینگتن و تلآویو از مذاکرات برای فریب ایران استفاده کردند.
این اقدامات اعتماد اندک جمهوری اسلامی به مذاکرهکنندگان را از بین برد و احتمال توافق را کاهش داد. او افزود که نتانیاهو و ترامپ هر دو تمایل به تغییر رژیم در ایران نشان دادند، بنابراین تهران نمیتواند مطمئن باشد که کنار گذاشتن برنامه هستهای برای جلوگیری از حملات آینده کافی خواهد بود.
به گفته گریوال، این شرایط ممکن است حکومت ایران را متقاعد کند که تنها راه حفظ رژیم دستیابی به سلاح هستهای است تا بازدارندگی مشابه کره شمالی ایجاد کند.
انزوای بینالمللی ایران
یکی از دلایل دیگری که جمهوری اسلامی ممکن است امروز بیش از پیش به دنبال سلاح هستهای باشد، انزوای آن در صحنه جهانی است.
نیروهای نیابتی رژیم ایران در منطقه ضعیفتر از همیشه هستند. همزمان تلاشهای اخیر تهران برای نزدیکی به شرکای جدید مانند الجزایر و تونس، نتیجهی محدود داشت.
اگرچه هر دوی این کشورها انتقادات تندی به حملات اسرائیل و آمریکا به ایران مطرح کردند، هر دو حمله جمهوری اسلامی به پایگاه هوایی آمریکا در قطر را نیز مورد انتقاد قرار دادند.
محور ضعیف چین، روسیه و کره شمالی
پاتریشیا کیم معتقد است که حملات آمریکا آزمون مهمی برای محور ضدغربی چین، روسیه، کره شمالی و ایران بود. واکنشهای محدود این کشورها نشان داد که همراستایی آنها تا چه حد سطحی است.
چین در شورای امنیت سازمان ملل حملات را نقض حاکمیت ایران خواند، اما از هرگونه اقدام عملی که تعادل استراتژیک را تغییر دهد خودداری کرد. روسیه نیز فراتر از انتقادات لفظی اقدامی انجام نداد و کره شمالی در صحنه خاورمیانه بی تاثیر ماند.
به گفته این کارشناس، آنچه وجود دارد یک محور منسجم نیست بلکه ائتلافی سست از فرصت طلبان است که بیشتر بر مبنای مخالفت با غرب گرد هم آمدهاند تا اهداف مشترک.
پیامدهای منطقهای و جهانی
کیتلین تالماج معتقد است که حملات آمریکا پیامدهای مهمی برای تعادل قدرت در خاورمیانه و آینده بازدارندگی در منطقه اقیانوس آرام خواهد داشت.
در خاورمیانه، آمریکا و اسرائیل به وضوح به برنامه هستهای جمهوری اسلامی آسیب رساندند. سقوط بشار اسد و تضعیف نیروهای نیابتی تهران، اسرائیل را به عنوان قدرتمندترین بازیگر نظامی منطقه ارتقا داده است.
این وضعیت میتواند فرصتی برای توافق در غزه فراهم کند، اما روابط با عربستان سعودی را پیچیده کند. اگر ایران دیگر تهدید مشترکی نباشد، سعودیها ممکن است از برتری اسرائیل نگران شوند.
در عرصه جهانی، آمریکا توانایی مداخله به نفع متحدانش را نشان داد که باید چین را نسبت به اقدام علیه تایوان محتاط کند. اما از سوی دیگر تعهد در خاورمیانه توجه استراتژیک آمریکا را از منطقه اقیانوس آرام منحرف میکند و ممکن است بازدارندگیاش را تضعیف کند.