والاستریت ژورنال: آمریکا انتظار رد پیشنهاد اولیهاش از سوی تهران را داشت
یک مقام آمریکایی به والاستریت ژورنال گفت آمریکا انتظار داشت که جمهوری اسلامی پیشنهاد اولیه این کشور را رد کند.
او با اشاره به سخنرانی خامنهای درباره رد پیشنهاد آمریکا و تاکیدش بر تداوم غنیسازی در خاک ایران، گفت ایالات متحده باید گامهای بعدی خود را بررسی کند.
بر اساس گزارشها، آمریکا پیشنهاد داده بود در شکلگیری تاسیسات غنیسازی که توسط کنسرسیومی از کشورهای منطقه اداره میشود نقش ایفا کند.
در قالب این پیشنهاد، در این مدت، ایران اجازه خواهد داشت مقدار محدودی اورانیوم را در یک سایت سطحی غنیسازی کند، اما باید پس از راهاندازی کنسرسیوم، همه فعالیتهای غنیسازی در داخل کشور را متوقف کند.
به گفته مقامهای آمریکایی، ایران باید در همان ابتدا تاسیسات زیرزمینی فعلی غنیسازی در نطنز و فردو را از کار بیندازد.
این اقدام عملا منجر به توقف بخش عمده سانتریفیوژهای ایران میشود که برای غنیسازی اورانیوم به کار میروند.
برخی مقامهای جمهوری اسلامی نسبت به ایده کنسرسیوم رویکردی باز نشان دادهاند، اما تاکید کردهاند که هرگونه غنیسازی باید در داخل ایران و تحت کنترل کامل جمهوری اسلامی انجام شود.
باوجود سخنرانی صریح خامنهای در صبح چهارشنبه، والاستریت ژورنال یادآوری کرد مقامهای آمریکایی معتقدند ممکن است مذاکرات با تهران طی روزهای ۱۷یا ۱۸ خرداد ادامه یابد.
همزمان با سیوششمین سالگرد سرکوب خونین اعتراضات حامیان دموکراسی در میدان تیانآنمن پکن، دولت چین، آمریکا را به «تحریف واقعیتهای تاریخی» متهم کرد و گفت در واکنش به اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، اعتراض رسمی خود را تسلیم واشینگتن کرده است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، وزارت خارجه چین چهارشنبه ۱۴ خرداد در واکنش به بیانیه روبیو گفت که آمریکا با این سخنان «بهشدت در امور داخلی چین دخالت کرده» و حقیقت را «بهطور مغرضانهای تحریف کرده است».
سخنگوی وزارت خارجه چین تاکید کرد دولت این کشور «سالها پیش درباره ناآرامیهای سیاسی اواخر دهه ۱۹۸۰ به جمعبندی روشنی رسیده است».
وزیر خارجه آمریکا سهشنبه در بیانیهای اعلام کرد: «ما شجاعت مردمان چین را که برای آزادیهای بنیادین خود جان باختند، گرامی میداریم. حزب کمونیست چین میکوشد واقعیتها را سانسور کند اما جهان هرگز آن واقعه را فراموش نخواهد کرد.»
در هنگکنگ، جایی که پیشتر هزاران نفر برای برگزاری مراسم شمعافروزی به مناسبت سالگرد سرکوب تیانآنمن در پارک ویکتوریا گرد هم میآمدند، نیروهای امنیتی به طور گسترده مستقر شدند و دستکم یک فعال دموکراسیخواه را بازداشت کردند.
برخی فعالان گفتند که طی هفته گذشته چندین بار از سوی پلیس امنیت ملی احضار یا در خیابانها تحت تعقیب قرار گرفتهاند.
همزمان، لای چینگته، رییسجمهوری تایوان، در سالگرد این واقعه نوشت: «بزرگداشت چهارم ژوئن فقط برای سوگواری تاریخ نیست، بلکه برای زنده نگه داشتن این حافظه است. حکومتهای اقتدارگرا میکوشند حقیقت را خاموش و تاریخ را فراموش کنند، اما جوامع دموکراتیک حقیقت را حفظ میکنند.»
کنسولگری استرالیا در هنگکنگ نیز با صدور بیانیهای اعلام کرد که این کشور همچنان متعهد به دفاع از حقوق بشر و آزادیهای اساسی است و در کنار دیگر کشورها، یاد قربانیان چهارم ژوئن را گرامی میدارد.
گروه «مادران تیانآنمن» هم با انتشار بیانیهای خواستار شفافسازی رسمی درباره آنچه در سال ۱۹۸۹ در پکن روی داد، شدند.
ژانگ شیانلینگ، مادر یکی از کشتهشدگان، در پیامی ویدیویی گفت: «عاملان آن کشتار یکی پس از دیگری درگذشتهاند اما مسئولیت پاسخگویی با حکومت فعلی است که ادامهدهنده همان نظام حاکم است.»
کشتار میدان تیانآنمن
در روزهای منتهی به چهارم ژوئن سال ۱۹۸۹، میدان تیانآنمن به مرکز اعتراضات دانشجویی در پکن تبدیل شد. هزاران دانشجو و شهروند چینیِ خواهان اصلاحات سیاسی، مقابله با فساد و تحقق دموکراسی، در این میدان بست نشستند که با دستور مقامهای حزب کمونیست، ارتش آزادیبخش خلق چین با تانک و گلوله به معترضان حمله کرد.
هیچ آمار رسمیای از شمار کشتهشدگان منتشر نشده اما تخمینها از مرگ چند صد تا چند هزار نفر حکایت دارد. دهها نفر نیز در پی این رویداد اعدام شدند.
از همان آغاز اعتراضات، مردم هنگکنگ با معترضان پکن ابراز همبستگی کردند و برخی حتی پیش از وقوع کشتار، به پایتخت چین سفر کردند تا حمایت خود را نشان دهند.
در پی سرکوب خونین، هنگکنگیها نخستین کسانی بودند که برای کمک و نجات مجروحان و فراریان داوطلب شدند. شبکهای زیرزمینی با نام «عملیات پرنده زرد» موفق شد حدود ۵۰۰ نفر از رهبران و معترضان در خطر را بهطور مخفیانه به هنگکنگ که در آن زمان مستعمره بریتانیا بود، منتقل کند.
از سال ۱۹۹۰، شهروندان هنگکنگ هر ساله در پارک ویکتوریا برای قربانیان تیانآنمن شمع روشن میکردند. مراسمی که تا سال ۲۰۱۹، با حضور گسترده مردم برگزار میشد و گاه شمار شرکتکنندگان در آن از ۱۸۰ هزار نفر فراتر میرفت.
با اعمال قانون امنیت ملی چین در هنگکنگ، این مراسم ممنوع شد اما یاد تیانآنمن همچنان در کشورهای مختلف زنده نگه داشته میشود.
محمد هاشمی رفسنجانی، رییس وقت صداوسیمای جمهوری اسلامی در زمان مرگ روحالله خمینی، درباره نحوه اعلام خبر او و انتخاب مجری برنامه گفت: «هیچکس نمیخواست مسئولیت مستقیم اعلام این خبر را بپذیرد. برخی گفتند نباید امشب اعلام شود، برخی دیگر ساعتهای مختلفی را پیشنهاد دادند.»
او افزود: «در نهایت تصمیم جمعی این شد که خبر رحلت امام ساعت هفت صبح فردا اعلام و بیانیه رسمی توسط صدا و سیما قرائت شود.»
هاشمی اضافه کرد: «همه در نوشتن بیانیه تردید داشتند. هیچکس نمیخواست اولین جمله را بنویسد. حتی وقتی پیشنهاد شد که خامنهای، که آن زمان رییسجمهور و یکی از شخصیتهای اصلی کشور بود، بیانیه را تنظیم کنند، او گفت من نمیتوانم بنویسم. در نهایت، تصمیم بر این شد که بیانیه توسط صدا و سیما تهیه شود.»
او درباره مجری اعلام خبر گفت: «گوینده باید کسی میبود که صدایش توان انتقال این غم عظیم را داشته باشد، اما در عین حال مردم را هم آرام کند.»
یاشار گولر، وزیر دفاع ترکیه، گفت که کشورش در حال دادن آموزش و مشاوره به نیروهای مسلح سوریه و کمک به تقویت توان دفاعی این کشور است و برنامهای برای خروج یا جابهجایی فوری نیروهای مستقر ترکیه در سوریه ندارد.
آنکارا وعده داده است در بازسازی سوریه نقشآفرینی کند و زمینه بازگشت میلیونها آواره سوری ناشی از جنگ داخلی را فراهم آورد. همچنین، ترکیه ماه گذشته نقش مهمی در لغو تحریمهای آمریکا و اروپا علیه سوریه ایفا کرد.
این کشور از زمان سرنگونی بشار اسد، رییسجمهوری پیشین سوریه در آذر ۱۴۰۳ بهدست شورشیانی که برخی از آنها سالها از حمایت آنکارا برخوردار بودند، به یکی از متحدان کلیدی دولت جدید در دمشق تبدیل شده است. تحولی که به سلطه پنج دههای خاندان اسد بر سوریه پایان داد.
افزایش نفوذ ترکیه در دمشق موجب نگرانی اسرائیل شده و احتمال بروز رویارویی یا حتی درگیری میان این دو قدرت منطقهای در این کشور را بالا برده است.
گولر در پاسخ مکتوب به سوالات خبرگزاری رویترز گفت که ترکیه و اسرائیل - که تازهترین حملات هوایی خود به جنوب سوریه را سهشنبه شب انجام دادهاند - همچنان در حال انجام گفتوگوهایی برای کاهش تنش هستند تا از بروز حوادث نظامی ناخواسته در سوریه جلوگیری شود.
او تاکید کرد اولویت کلی ترکیه در سوریه حفظ تمامیت ارضی و وحدت این کشور و نیز «پاکسازی آن از تروریسم» است و افزود: «آنکارا در این مسیر از دمشق حمایت میکند.»
احمد الشرع، رهبر جدید سوریه، دو ماه بعد از سقوط اسد، بهمن ماه ۱۴۰۳ در دومین سفر خارجی خود به ترکیه رفت و در آنکارا با رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، دیدار و گفتوگو کرد.
گولر گفت: «ما ارائه خدمات آموزش نظامی و مشاوره را آغاز کردهایم و همزمان گامهایی برای افزایش ظرفیت دفاعی سوریه برداشتهایم.»
او جزییات بیشتری درباره این گامها ارائه نکرد.
گولر که دو سال پیش به وسیله رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، به عنوان وزیر دفاع منصوب شد، گفت هنوز برای بحث درباره احتمال خروج یا جابهجایی بیش از ۲۰ هزار نیروی ترکیهای مستقر در سوریه زود است.
آنکارا پس از چند عملیات فرامرزی در سالهای اخیر «علیه نیروهای کرد که آنها را تروریست میداند»، کنترل بخشهایی از شمال سوریه را در دست گرفته و دهها پایگاه در آن مناطق ایجاد کرده است.
گولر گفت: «ارزیابی مجدد این وضعیت تنها زمانی ممکن است که سوریه به صلح و ثبات برسد، تهدید تروریسم در منطقه بهطور کامل برطرف شود، امنیت مرزهای ما بهطور کامل تضمین گردد و بازگشت آبرومندانه مردمی که ناچار به فرار شدند، محقق شود.»
ترکیه که عضو ناتو است، در ماههای اخیر اسرائیل را متهم کرده با عملیات نظامی خود در سوریه مانع دستیابی این کشور به صلح و بازسازی میشود.
آنکارا همچنین از اواخر سال ۲۰۲۳ میلادی به شدت از حملات اسرائیل به غزه انتقاد کرده است.
با این حال، این دو قدرت منطقهای در حال کار پشت پرده برای ایجاد یک سازوکار کاهش تنش در سوریه هستند.
گولر این گفتوگوها را «جلسات فنی برای ایجاد سازوکار جلوگیری از درگیری و پیشگیری از حوادث ناخواسته یا درگیری مستقیم و همچنین تشکیل یک ساختار ارتباطی و هماهنگی» توصیف کرد.
او گفت: «تلاش ما برای تشکیل این خط و عملیاتی کردن کامل آن ادامه دارد اما نباید فراموش کرد که این سازوکار کاهش تنش به معنای عادیسازی نیست.»
شاهین مدرس، کارشناس روابط بینالملل و تحلیلگر مطالعات امنیتی، در گفتوگو با ایراناینترنشنال، سخنرانی علی خامنهای، را صریحترین موضعگیری او پیش از سناریوی آغاز احتمالی جنگ خواند.
او گفت: «با توجه به محتوای این سخنان، دولت ترامپ احتمالا نگران است و اقدام بعدیاش میتواند برگزاری یک دور نهایی مذاکرات در هفتههای آتی باشد؛ مذاکراتی که اگر شکست بخورد، عملا معجزهای لازم است تا جمهوری اسلامی از مواضع لجاجتآمیز خود عقبنشینی کند.»
به گفته مدرس، در صورت شکست مذاکرات، آمریکا بلافاصله تلاش خواهد کرد تا فشارهای اقتصادی شدیدی علیه جمهوری اسلامی اعمال کند.
او افزود این فشارها از طریق مکانیزم ماشه یا اقداماتی مستقل و همراه با وضع تحریمهای بینالمللی جدید علیه ایران فعال خواهد شد.
تحلیلگر مطالعات امنیتی توضیح داد که در این شرایط، نقش اسرائیل برجستهتر میشود.
مدرس ادامه داد: «چون پس از اعمال این فشارها، احتمال دارد اسرائیل یک حمله نظامی، ولو محدود و نمادین به تاسیسات هستهای ایران انجام دهد تا جمهوری اسلامی را مجبور به بازگشت به میز مذاکره کند. البته گزینه حمله گستردهتر به زیرساختهای نظامی و هستهای نیز روی میز خواهد بود.»
او یادآوری کرد که ترامپ بارها گفته غنیسازی در خاک ایران را نمیپذیرد؛ موضوعی که خامنهای امروز آن را علنا رد کرد و غنیسازی را برای جمهوری اسلامی حیاتی دانست.
مدرس افزود: « حالا باید دید آیا در فرصت اندک باقیمانده، یکی از دو طرف حاضر میشود از مواضع حداکثری خود کوتاه بیاید، یا اینکه وارد مرحلهای بسیار پرتنش و خطرناک میشویم.»
لارنس نورمن، خبرنگار والاستریتژورنال، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت آمریکا قصد داردهفته آینده از قطعنامهای که سه کشور اروپایی در آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره عدم همکاری ایران با الزامات پادمانی ارائه میدهند، حمایت کرده و به آن بپیوندد.
او افزود حمایت آمریکا، احتمال تصویب قطعنامه را بسیار بالا میبرد.
بنیاد دفاع از دموکراسیها نیز خبر داد آمریکا به همراه متحدانش بریتانیا، فرانسه و آلمان (موسوم به گروه E۳) قصد دارند قطعنامهای به هیات مدیره آژانس بینالمللی انرژی اتمی ارائه دهند.
در صورت تصویب قطعنامه، این نخستینبار در ۲۰ سال گذشته خواهد بود که آژانس بهطور رسمی ایران را ناقض تعهداتش در چارچوب معاهده عدم اشاعه سلاحهای هستهای اعلام میکند.
چنین تصمیماتی باعث دخالت شورای امنیت سازمان ملل و اعمال تحریم میشود.
