عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، با بیان اینکه «ایران از مدیریت بسیار شایسته مراسم حج امسال قدردانی میکند»، در شبکه ایکس نوشت: «ایران بهروشنی و بدون هیچگونه ابهامی، هرگونه تلاش برای آسیب رساندن به وحدت مسلمانان، بهویژه در فضای معنوی حج را بهشدت محکوم میکند.»
او افزود: «ما مصمم هستیم اجازه ندهیم هیچکس روابط برادرانه ما با همسایگان، از جمله مسیر رو به پیشرفت میان ایران و عربستان سعودی، را خدشهدار کند یا به آن آسیب بزند.»
وزیر خارجه جمهوری اسلامی اضافه کرد: «درودهای گرم و دعاهای صمیمانه خود را برای موفقیتهای مستمر، تقدیم دولت و مردم عربستان سعودی میکنم که میزبان مسلمانان جهان در اماکن مقدس هستند.»
صحبتهای غلامرضا قاسمیان، مدرس حوزه و دانشگاه و از مداحان بیت علی خامنهای، و اتهامهای او علیه عربستان سعودی که منجر به بازداشت او از سوی پلیس این کشور شد، بازتاب گسترده در شبکههای اجتماعی داشت.
محمدمهدی شهریاری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، در خصوص بازداشت غلامرضا قاسمیان گفت: «مدعیالعموم به خاطر دفاع از منافع ملی باید با اینگونه افراد برخورد کرده و علیه آنها دادخواست کرده و کیفرخواست دهد.»
علیرضا عنایتی، سفیر جمهوری اسلامی در عربستان سعودی، نیز بدون اشاره مستقیم به بازداشت غلامرضا قاسمیان، گفت مقامهای عربستان سعودی تمام تلاش خود را برای خدمت به زائران و حجاج ایرانی به کار گرفتهاند و «حجاج نیز حرمت و قداست این اماکن را رعایت کرده و به قوانین حاکم پایبند هستند، و هیچکس سخنان زشت و توهینآمیز را نمیپذیرد.»
یک مطالعه جامع در ایران نشان میدهد کاهش نرخ خودکشی در جامعه تنها با تحصیل زنان محقق نمیشود، بلکه نیازمند آمادگی جامعه برای پذیرش و حمایت از آنان برای حضور فعال در عرصههای مختلف است.
مطالعهای که مرضیه شاکری حسینآباد و زهرا نصراللهی از دانشگاه یزد انجام دادند، رابطه پیچیده میان موقعیت اجتماعی زنان و نرخ خودکشی در ایران را بر اساس نظریههای شناختهشده بینالمللی بررسی کرده است.
این پژوهش که در فصلنامه «زن در توسعه و سیاست» منتشر شده، دادههای ۳۱ استان ایران طی سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۱ را تحلیل کرده است.
یافتههای متناقض در حوزه آموزش
نتایج این پژوهش حاکی از آن است که افزایش سهم زنان دانشجو بر کاهش خودکشی در استانها تاثیر معناداری دارد.
با این حال، افزایش نسبت دانشجویان زن به مرد، در نتیجه بهبود موقعیت نسبی زنان نسبت به مردان در دستیابی به آموزش عالی، موجب افزایش نرخ خودکشی شده است.
محققان این پدیده را چنین توضیح میدهند که بهبود جایگاه نسبی زنان ممکن است نیازها و توقعاتی برای آنان ایجاد کند که جامعه توان پاسخگویی به آنها را ندارد.
«کارشناسان توصیه میکنند اگر با فردی مواجه شدید که صحبتهایش نشانههایی از افسردگی یا تمایل به پایان دادن به زندگی دارد، او را تشویق کنید تا با یک پزشک قابل اعتماد، نهادهای حمایتی یا شخصی مطمئن درباره نگرانیها و احساساتش گفتوگو کند. در صورتی که خودتان به خودکشی فکر میکنید، میتوانید در ایران با اورژانس اجتماعی به شماره ۱۲۳ تماس بگیرید.»
مشارکت اقتصادی، عامل کاهش خودکشی
در بخش اقتصاد وضعیت کاملا متفاوت است. نتایج مشخص میکند هرچه زنان بیشتر در بازار کار مشارکت داشته باشند، نرخ خودکشی در استانها کاهش مییابد.
این یافته تاییدی بر نظریه «گسترش نقش» محسوب میشود که معتقد است هر مسئولیت جدید برای فرد منافع بیشتری به همراه دارد.
ورود زنان به بازار کار منجر به افزایش درآمد خانواده، کاهش استرس مالی و دسترسی بیشتر به منابع میشود.
افزون بر این، اشتغال زنان باعث تقویت پیوندهای اجتماعی آنها با همکاران و سایر افراد جامعه میشود که در نهایت احتمال خودکشی را کاهش میدهد.
آمار خودکشی در ایران و جهان
آمار سازمان بهداشت جهانی نشان میدهد در سال ۲۰۱۹ بیش از ۷۰۳ هزار نفر در سراسر دنیا در اثر خودکشی جان خود را از دست دادند.
بر اساس دادههای مرکز آمار، در ایران نیز نرخ خودکشی از چهار مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در سال ۱۳۹۰، به شش مورد در سال ۱۴۰۱ افزایش یافته است.
طبق یافتههای این پژوهش، استانهای کرمانشاه، ایلام و کهگیلویه و بویراحمد بالاترین نرخ خودکشی را در کشور دارند، در حالی که سیستان و بلوچستان کمترین میزان را به خود اختصاص داده است.
سایر عوامل موثر بر خودکشی
این پژوهش دو عامل مهم بیکاری و طلاق را در افزایش میزان خودکشی شناسایی کرده است.
محققان دریافتند که افزایش نرخ بیکاری با کاهش امنیت اقتصادی و تضعیف جایگاه اجتماعی افراد، آنها را به سمت ناامیدی و در نهایت خودکشی سوق میدهد.
همچنین افزایش آمار طلاق در استانها با از هم پاشیدن بنیان خانواده و تحمیل فشارهای مالی و روحی بر افراد، خطر خودکشی را بالا میبرد.
پیشنهادهای کاربردی
محققان در پایان این پژوهش پیشنهاد کردند بهجای تمرکز صرف بر یک جنسیت، باید سطح آموزش مردان و زنان بهصورت همزمان ارتقا یابد.
آنها همچنین تاکید کردند که جامعه باید بسترهای لازم را برای پاسخگویی به نیازها و توانمندیهای زنان تحصیلکرده فراهم کند تا حضور آنان در عرصههای مختلف امکانپذیر باشد.
بر اساس این گزارش که سهشنبه ششم خرداد در رسانههای ایران منتشر شد، در سال ۱۴۰۲ بهطور میانگین از هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در شهرهای منتخب کشور، مرگ ۶۴ نفر را میتوان به آلودگی هوا منتسب دانست.
در شهر تهران بهطور میانگین به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در این سال، مرگ ۷۰ نفر منتسب به مواجهه طولانیمدت با این پدیده است.
در این گزارش همچنین آمده است که در سال ۱۴۰۲، بالاترین میزان مرگ ناشی از آلودگی هوا با ۱۴۱ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر، مربوط به یکی از شهرهای استانهای شرقی کشور بوده است.
در مقابل، شهرهای شاهرود و سنندج با ۳۰ مرگ بهازای هر ۱۰۰ هزار نفر، کمترین آمار مرگهای منتسب به آلودگی هوا را داشتهاند.
پیشتر در آذرماه ۱۴۰۳، محمدصادق حسنوند، رییس مرکز تحقیقات آلودگی هوای دانشگاه علوم پزشکی تهران، اعلام کرد سالانه حدود ۴۵۰ هزار مرگ ناشی از عوامل مختلف در کشور رخ میدهد که از این تعداد، ۵۰ هزار مورد به آلودگی هوا منتسب است.
او از آلودگی هوا بهعنوان مهمترین آلودگی محیط زیستی نام برد و تاکید کرد این پدیده سلامت مردم ایران را بهطور جدی تهدید میکند.
بیشتر بخوانید: آلودگی هوا در تهران بار دیگر مدارس، دانشگاهها و ادارات را به تعطیلی کشاند
پیامدهای اقتصادی و زیستمحیطی آلودگی
مرکز پژوهشهای مجلس در ادامه گزارش خود، میزان خسارت ناشی از آلودگی هوا در ایران را ۱۲ میلیارد دلار برآورد کرد و نوشت در برخی مطالعات دیگر با در نظر گرفتن هزینههای مرتبط با بیماریها، این رقم تا ۲۳ میلیارد دلار، معادل حدود ۵ درصد تولید ناخالص داخلی، نیز تخمین زده شده است.
بر اساس این گزارش، آلودگی هوا بهطور مستقیم بر بهرهوری اقتصادی، کیفیت زندگی و محیط زیست تاثیرگذار است و کاهش بهرهوری نیروی کار، تعطیلی فعالیتهای اقتصادی، تجاری، آموزشی و خدماتی، خسارت به زیرساختها و کاهش گردشگری از جمله مهمترین پیامدهای اقتصادی این بحران هستند.
مرکز پژوهشهای مجلس هشدار داد آلودگی هوا نهتنها کیفیت زندگی مردم را کاهش میدهد، بلکه به تشدید نابرابریهای اجتماعی، تغییر الگوهای مهاجرت و دگرگونی در نگرش عمومی منجر میشود.
این گزارش همچنین تاکید دارد که آلودگی هوا به اکوسیستمها آسیب میرساند، تنوع زیستی را تهدید میکند و موجب بروز اختلال در حیات وحش میشود.
آلودگی هوا در تهران و دیگر شهرهای بزرگ ایران طی سالهای گذشته به بحرانی همیشگی و فراگیر تبدیل شده، اما جمهوری اسلامی هنوز چارهای برای آن نیافته است.
نتایج یک مطالعه نشان میدهد در سال ۲۰۲۴ تنها هفت کشور استانداردهای کیفیت هوای سازمان بهداشت جهانی را رعایت کردند. بر این اساس، تقریبا تمام کشورهای جهان هوایی آلودهتر نسبت به حد مجاز توصیهشده از سوی پزشکان دارند.
مقامات جمهوری اسلامی از وجود آلودگی هوا در برخی کشورها برای توجیه ناکارآمدی خود در مقابله با این پدیده استفاده میکنند.
در پی تداوم بحران آلودگی هوا و تعطیلیهای پیاپی در دیماه ۱۴۰۳، عباس شاهسونی، رییس گروه سلامت هوا در وزارت بهداشت، گفت آلودگی هوا «موضوعی قدیمی» است، تنها به ایران محدود نمیشود و «به زمان کشف آتش بر میگردد».
او افزود: «آلودگی هوا نباید بهعنوان عامل ابتلای چند بیماری در نظر گرفته شود.»