چهار خواهرزاده محمد خاتمی، رییس دولت اصلاحات، در دولت مسعود پزشکیان پستهای مدیریتی گرفتهاند. محمدرضا، علیرضا و مهدی تابش و همچنین مصطفی فیض اردکانی در ماههای اخیر به ریاست هیئتمدیره یا مدیرعاملی برخی از شرکتهای زیر نظر دولت منصوب شدهاند.
بررسی گزارشهای منتشرشده درباره این انتصابها نشان میدهد محمدرضا تابش رییس هیئت مدیره شرکت معدنی و صنعتی چادرملو، علیرضا تابش مدیرعامل هگتا (هلدینگ گردشگری تامین اجتماعی)، مهدی تابش مدیرعامل شرکت سیدکو (سرمایهگذاری و توسعه صنایع سیمان) و مصطفی فیض اردکانی، مدیرعامل شرکت ملی مس ایران شدهاند.
همه این نهادها جزو بزرگترین شرکتها و نهادهای اقتصادی-تولیدی کنونی در ایران هستند و بهطور مستقیم یا با واسطه به دولت یا نهادهای حکومتی تعلق دارند.
شرکتهای بزرگ اقتصادی در دست خویشاوندان قدرت
شرکت ملی صنایع مس ایران که مدیریتاش به فیض اردکانی سپرده شده، یکی از بزرگترین شرکتهای معدنی و صنعتی ایران است و در حوزه اکتشاف، استخراج، فرآوری و تولید محصولات مسی فعالیت میکند.
فیض اردکانی پیشتر مدیر یک شرکت بزرگ پتروشیمی بود.
هگتا، که مدیریت آن به علیرضا تابش، پسرخاله فیض اردکانی، واگذار شده بزرگترین شرکت فعال در زمینه خدمات گردشگری در ایران و تحت مالکیت سازمان تامین اجتماعی است.
گروه هتلهای هما، شرکت حمل و نقل ریلی رجا، شرکت ایرانگردی و جهانگردی، مجتمعهای توریستی و رفاهی آبادگران، شرکت دهکده ساحلی انزلی، شرکت بینالمللی خدمات مسافرتی و جهانگردی تامین، همگی زیر نظر این هلدینگ فعالیت میکنند.
علیرضا تابش، فعالیت مدیریتی را از ۱۸ سالگی بهعنوان کارشناس شورای فرهنگ عمومی در استان یزد آغاز کرد و دوران سربازی را همزمان با کار در وزارت فرهنگ و ارشاد گذراند.
او از آغاز تا پایان دولت اصلاحات در بخشهای مختلف وزارت ارشاد فعال بود.سپس بهعنوان مدیر خدمات آرشیوی به سازمان اسناد و کتابخانه ملی رفت و با روی کار آمدن دولت روحانی، مدیریت بنیاد سینمایی فارابی به او واگذار شد.
مدیریت شرکت معدنی و صنعتی چادرملو، از بزرگترین تولیدکنندگان سنگآهن و فولاد ایران، به محمدرضا تابش، برادر بزرگتر علیرضا سپرده شده است.
سهامداران عمده چادرملو نیز بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به دولت وابستهاند. حدود ۳۹ درصد سهام چادرملو به شرکت مدیریت سرمایهگذاری امید، وابسته به بانک سپه تعلق دارد. کل سهام بانک سپه هم در اختیار دولت است.
محمدرضا تابش، بلافاصله پس از آغاز دوران نخست ریاستجمهوری محمد خاتمی، به عنوان قائم مقام رییس دفترِ رییسجمهوری منصوب شد. او در دورههای ششم تا دهم نماینده اردکان در مجلس بود.
مهدی تابش که مدیریت شرکت سیدکو به او سپرده شده، بر خلاف دو برادر دیگرش به همکاری مستقیم با دولت یا مجلس علاقه چندانی نداشته و بخش عمده فعالیتهایش در شرکتها و بنگاههای اقتصادی بهظاهر خصوصی یا وابسته به دولت متمرکز بوده است.
سیدکو هم از بزرگترین هلدینگهای فعال در صنعت سیمان ایران و بخش عمده سهام آن به شرکت سرمایهگذاری گروه توسعه ملی تعلق دارد. این شرکت بهطور مستقیم دولتی محسوب نمیشود اما بخش عمدهای از سهام آن در اختیار نهادهای دولتی یا وابسته به دولت نظیر بانک ملی، صندوق بازنشستگی کارکنان بانکها، بیمه ایران و بیمه مرکزی است.
مهدی تابش پیش از این در شرکتهای سیمان ساروج بوشهر، دم آرای سبز ایرانیان، متمرکز واردات لوازم آرایشی و بهداشتی، شرکت نوآوران مدیریت سبا متمرکز بر خرید و فروش انرژی برق سمتهای مدیریتی داشته است.
انتصابهای خویشاوندی در دولت پزشکیان
با آغاز ریاستجمهوری مسعود پزشکیان، انتصابهای خانوادگی و خویشاوندی در دولت او انتقادهای زیادی را برانگیخت.
حدود چهار ماه پس از آغاز به کار دولت چهاردهم جمهوری اسلامی، یوسف پزشکیان، فرزند رییس دولت به عنوان مشاور و دستیار رسانهای رییس دفتر رییسجمهوری منصوب شد.
وحید مجیدی، برادر همسرِ پزشکیان هم به عنوان قائم مقام دفتر بازرسی ویژه رییسجمهوری فعالیت میکند. حسن مجیدی، داماد پزشکیان هم دستیار اجرایی رییس دفتر رییسجمهوری است.
پزشکیان درست یک روز پس از انتصاب پسرش در دولت، در سخنانی با گروهی از اعضای جامعه پزشکان گفت که بسیاری از کسانی که پُستها را به دست آوردهاند کارشناس نیستند و سفارشی استخدام شدهاند و وقتی مشکلی به آنها سپرده میشود، ناتوانیشان در حل مشکل وضعیت را بدتر میکند.
این ابتکار عمل با همکاری سازمان اتحاد علیه ایران هستهای (UANI) آغاز شده و ماموریت اصلی آن، بسیج جامعه ایرانیان خارج از کشور برای حمایت از حقوق بشر، آزادی مذهبی و اعمال فشار هرچه بیشتر بر حکومت جمهوری اسلامی عنوان شدهاست.
مت شلپ (Matt Schlapp)، برگزارکننده کنفرانس سیپک، در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت: «میخواهیم همه این صداهای مهم از جامعه ایرانیان تبعیدی را گرد هم بیاوریم تا یک نقطه واقعی فشار بر رژیم ایران ایجاد کنیم. باید بین کسانی که به آزادی، مدارا و حقوق بشر باور دارند، اتحاد گستردهای شکل بگیرد تا بتوانیم فشار مؤثری بر ایران وارد کنیم.»
شلپ افزود که سیپک مصمم است تا نسخهای تازه از کارزار «فشار حداکثری» دولت ترامپ علیه تهران را بازآفرینی کند.
ترامپ در در دوره اول ریاستجمهوری خود در سال ۲۰۱۸ بهطور یکجانبه از توافق هستهای دوره اوباما، موسوم به «برجام» خارج شد و تحریمهای گستردهای را علیه جمهوری اسلامی اعمال کرد؛ تحریمهایی که صادرات نفت ایران را تا حدود ۱۵۰ هزار بشکه در روز کاهش داد.
اما در دوره ریاستجمهوری بایدن، فروش نفت ایران به سطحی بالغ بر ۱.۵ میلیون بشکه در روز بازگشت. با این حال، ترامپ در فوریه سال جاری بار دیگر کارزار فشار حداکثری را با هدف «کاهش صادرات نفت ایران به صفر، بستن تمام مسیرهای دستیابی ایران به سلاح هستهای، و مقابله با نفوذ مخرب تهران در منطقه» احیا کرد.
از ابتدای آوریل، ایران و آمریکا پنج دور مذاکره غیرمستقیم با میانجیگری عمان برای حلوفصل اختلافات هستهای داشتهاند و طبق اعلام مقامهای آمریکایی، دور ششم مذاکرات نیز بهزودی برگزار خواهد شد.
همکاری ایرانیان تبعیدی با دولت ترامپ
سازمان اتحاد علیه ایران هستهای که در راهاندازی پروژه سیپک برای ایرانیان تبعیدی نقش کلیدی داشته، در بیانیهای اعلام کرد این برنامه، بستری را برای «بحث و گفتوگوهای مدنی و محترمانه» در میان طیف متنوعی از ایرانیان مهاجر فراهم میکند.
در ادامه این بیانیه آمده است: «این گروه دسترسی مستقیم به سیاستگذاران، از جمله مقامهای ارشد دولت ترامپ، را ممکن میسازد و از آن دسته از اعضای جامعه ایرانی خارج از کشور که با ایدئولوژی اسلامگرایانه حاکم مخالفت دارند و از تمامیت ارضی ایران حمایت میکنند، پشتیبانی خواهد کرد.»
جیسون برادسکی، مدیر سیاستگذاری سازمان اتحاد علیه ایران هستهای نیز در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت: «پروژه سیپک برای ایرانیان تبعیدی، بستری منحصربهفرد برای جامعه ایرانیان مهاجر فراهم میکند تا با مقامهای ارشد دولت ترامپ و سیاستگذاران آمریکایی در واشینگتن درباره سیاستهای مرتبط با ایران و آیندهای بدون آیتاللهها گفتوگو کنند.»
مارک والاس، رییس سازمان اتحاد علیه ایران هستهای نیز گفت: «مردم ایران که ۴۶ سال است زیر سلطه آیتاللهها رنج میکشند، تاکنون تریبون پیوسته و ثابتی برای شنیده شدن صدایشان نداشتهاند. این ابتکار تلاشی است برای تغییر این وضعیت؛ تلاشی برای آنکه صدای مردم نهتنها شنیده شود، بلکه در فرآیندهای تصمیمگیری نیز مورد توجه قرار گیرد.»
وبسایت رسمی این ابتکار جدید، آن را «فرصتی تعیینکننده برای مردم ایران در مبارزه شجاعانهشان برای پایان دادن به حکومت استبدادی آیتالله و اطرافیانش» توصیف کرده و افزوده است: «همه ما متعهد هستیم که شاهد پایان دیکتاتوری اسلامگرایانه و تمامیتخواه آیتاللهها باشیم.»
برنامهریزان پروژه اعلام کردهاند که نخستین نشست رسمی «سیپک برای ایرانیان تبعیدی» قرار است در سال جاری میلادی در شهر واشینگتن دیسی، با حضور مقامهای ارشد دولت ایالات متحده و سیاستگذاران آمریکایی برگزار شود.
