وزارت کشور ایالات متحده جمعه با انتشار بیانیهای از تغییر رسمی نام خلیج مکزیک به «خلیج آمریکا» خبر داد. دولت ترامپ همچنین نام قله دنالی، بلندترین کوه آمریکای شمالی را که یک اسم بومی بود، به نام کوه «مککینلی»، یکی از روسای جمهوری پیشین آمریکا، تغییر داد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، دستور این تغییر نامها را در قالب مجموعهای از فرمانهای اجرایی چند ساعت پس از آغاز دوره ریاستجمهوریاش در روز دوشنبه صادر کرد و بدینوسیله یکی از وعدههای انتخاباتی خود را محقق ساخت.
در بیانیه وزارت کشور با اشاره به فرمانهای اجرایی ترامپ آمده است: «بر اساس دستور رییسجمهور، از این پس خلیج مکزیک بهطور رسمی با نام خلیج آمریکا شناخته خواهد شد و بلندترین قله آمریکای شمالی بار دیگر نام «کوه مککینلی» را بر خود خواهد داشت.»
قله مرتفع آلاسکا پیشتر «کوه مککینلی» نام داشت که به افتخار ویلیام مککینلی، یکی از روسایجمهور پیشین آمریکا، نامگذاری شده بود، اما در سال ۱۹۷۵ به درخواست ایالت آلاسکا، با نام «دنالی» به معنای «بلند» در زبان بومی کایوکان، تغییر نام پیدا کرد.
در بیانیه وزارت کشور آمده است: «این تغییرات، پایبندی ملت به حفظ میراث فوقالعاده ایالات متحده را تایید میکند و اطمینان میدهد که نسلهای آینده آمریکاییها، میراث قهرمانان و داراییهای تاریخی آن را گرامی میدارند.»
ترامپ در سخنرانی مراسم تحلیف خود در روز دوشنبه گفت مککینلی، که یک جمهوریخواه بود و از سال ۱۸۹۷ تا ۱۹۰۱ ریاستجمهوری آمریکا را برعهده داشت، «کشورمان را از طریق اعمال تعرفهها و با تکیه بر استعدادش بسیار ثروتمند کرد، او یک بازرگان ذاتی بود.»
دوران ریاستجمهوری مککینلی با گسترش قلمرو ایالات متحده همراه بود و هاوایی، گوام و پورتوریکو در زمان او به خاک آمریکا افزوده شدند. هاوایی بعدتر به عنوان یک ایالت آمریکا پذیرفته شد.
با این فرمانها، اداره نقشهبرداری زمینشناسی ایالات متحده موظف میشود نام «خلیج مکزیک» را در اسناد و نقشههای خود تغییر دهد، اما چنین تغییری احتمالا در سطح بینالمللی به رسمیت شناخته نخواهد شد.
مکزیک، که مانند ایالات متحده، خط ساحلی طولانی در اطراف این پهنه آبی دارد، اعلام کرده است که نام «خلیج مکزیک» در سطح بینالمللی به رسمیت شناخته میشود و برای ناوبری دریایی، قرنهاست که مرجع تاریخی مهمی به شمار میرود.
کلودیا شِینبائوم، رییسجمهور مکزیک، اوایل ماه جاری در واکنش به طرح همین تغییر نامها، به شوخی پیشنهاد کرد نام کل منطقه آمریکای شمالی، از جمله ایالات متحده، به «آمریکای مکزیکی» تغییر یابد، نامی تاریخی که در یکی از نقشههای قدیمی این منطقه به کار رفته بود.
خلیج مکزیک
خلیج مکزیک که اکنون «خلیج آمریکا» خوانده میشود، پهنهای آبی است که میان سواحل جنوب شرقی ایالات متحده و سواحل شرقی مکزیک گسترده شده است.
این خلیج سالانه پذیرای تردد گسترده نفتکشها، کشتیهای تجاری و ماهیگیری است و نقش مهمی در اکوسیستم دریایی و اقتصاد منطقهای دارد.
نام این خلیج به لحاظ تاریخی و حقوقی در مجامع بینالمللی ثبت شده و هرگونه تغییر در آن میتواند تبعات حقوقی و دیپلماتیک به همراه داشته باشد. موضع مکزیک مبنی بر عدم پذیرش این تغییر نیز به همین دلایل قابل درک است.
پیشینه تغییر نام کوهها در آمریکا
ایالات متحده سابقه طولانی در تغییر نام کوهها، رودخانهها و سایر عوارض جغرافیایی داشته است.
نام «دنالی» برای بلندترین قله آمریکای شمالی، مدتی طولانی محل مناقشه میان دولت فدرال و ایالت آلاسکا بود.
نام اصلی این کوه، به زبان بومیان کایوکان، که ساکنان تاریخی آلاسکا هستند، «دنالی» است که از سال ۱۹۷۵ به رسمیت شناخته شد.
پیش از آن، قله مذکور به افتخار ویلیام مککینلی، رییسجمهور آمریکا در اواخر قرن نوزدهم، «کوه مککینلی» نام داشت.
دستور جدید ترامپ بار دیگر این نام را احیا کرد، اما دولتها و سازمانهای مختلف ممکن است در عمل به استفاده از نام «دنالی» ادامه دهند.
این اطلاعات در حالی ارائه شده است که دولت فعلی سوریه را رهبران گروهی شبهنظامی اداره میکنند که سالهاست در لیست سازمانهای تروریستی خارجی آمریکا قرار داده شده است.
به گفته این مقامات، دستکم در یک مورد، ارائه اطلاعات از سوی آمریکا موجب شد توطئه داعش برای حمله به یک زیارتگاه مذهبی در حومه دمشق در اوایل ماه جاری میلادی خنثی شود.
مقامات آمریکایی، به واشینگتنپست تاکید کردهاند انگیزه این تبادل اطلاعات، منفعت مشترک دو طرف در جلوگیری از بازگشت داعش است و به هیچ وجه به معنای پذیرش کامل هیات تحریر شام از سوی ایالات متحده نیست.
یک مقام پیشین آمریکایی که نخواست نامش فاش شود درباره درستی این اقدام به واشینگتنپست گفت: «با توجه به اطلاعات موثق و مشخصی که درباره تهدیدهای داعش وجود داشت و نیز تلاش ما برای ایجاد رابطه با این افراد، اشتراک اطلاعات کار درست، محتاطانه و مناسبی بود.»
احتیاط دولت بایدن و موضع مبهم ترامپ
در روزهای آشفته پس از سقوط اسد، دولت بایدن با احتیاط، تعامل با احمد الشرع، رییس عملی دولت در دمشق را شروع کرد. الشرع تلاش کرده است چهرهای میانهرو از خود نشان دهد و ضمن تماس با رهبران کشورهای مختلف، متعهد شده که اقلیتهای متعدد مذهبی سوریه را تحت آزار قرار ندهد.
هنوز روشن نیست دونالد ترامپ، رئیسجمهور کنونی آمریکا، چه سیاستی در قبال دولت جدید سوریه در پیش خواهد گرفت. اما او پیشتر زمانیکه نیروهای تحریر شام به سمت دمشق پیشروی میکردند، در شبکههای اجتماعی نوشت: «این جنگ ما نیست.»
تبادل اطلاعات چگونه شکل گرفت
بنابر گفته منابع واشینگتنپست، تبادل اطلاعات با تحریر شام از طریق دیدارهای مستقیم میان مقامات اطلاعاتی ایالات متحده و نمایندگان این گروه انجام شده است.
بنابر گزارش خبرگزاری دولتی سوریه، ۲۲ دیماه دولت سوریه توطئه داعش برای انفجار بمبی در زیارتگاه سیده زینب، واقع در حومه دمشق، را خنثی کرد. این زیارتگاه از اماکن مقدس شیعه و مقصد مهم زیارتی به شمار میآید.
به گفته مقامات کنونی و پیشین، این حمله به لطف هشدارهایی که نهادهای اطلاعاتی آمریکا ارائه دادند، ناکام ماند. سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) از هرگونه اظهارنظر در این باره خودداری کرد.
یکی از مقامهای پیشین به واشینگتنپست گفت: «ما اطلاعات خود را با روسها به اشتراک میگذاریم. وقتی تهدید خاصی وجود داشته باشد، با ایرانیها هم تبادل اطلاعات میکنیم و در برخی موارد ملزم به هشدار دادن هستیم. ما در مواردی مسئولیت داریم اطلاعات را به اشتراک بگذاریم.»
وظیفه هشدار
طبق سیاستی دیرینه با عنوان «وظیفه هشدار»، آژانسهای اطلاعاتی آمریکا موظف هستند در صورت اطلاع از وقوع قریبالوقوعِ حملات خشونتآمیز، قتل عمدی یا آدمربایی برنامهریزیشده، قربانیان بالقوه، چه آمریکایی و چه خارجی، را مطلع سازند.
البته در مواردی این ارائه اطلاعات انجام نمیشود، از جمله هنگامی که به اشتراکگذاری اطلاعات ممکن است منابع اطلاعاتی آمریکا را در معرض خطر قرار دهد.
سال گذشته، آمریکا درباره حملهای برنامهریزیشده به محل برگزاری کنسرتی در حومه مسکو به روسیه هشدار داد و همچنین ایران را از قصد داعش برای بمبگذاری در مراسم چهارمین سالگرد ترور سردار قاسم سلیمانی مطلع کرد. به گفته مقامات آمریکایی، در هر دو مورد هشدارها نادیده گرفته شد که تلفات قابل توجه غیرنظامیان را در پی داشت.
دیوید کوهن، معاون وقت سیا، مرداد سال جاری اعلام کرد آژانسهای اطلاعاتی آمریکا اطلاعاتی در اختیار مقامات اتریشی قرار دادند که به خنثی شدن طرح داعش برای حمله به یک کنسرت «تیلور سویفت» در وین کمک کرد.
دشمنی دیرینه هیات تحریر شام با داعش
هیات تحریر الشام پیشتر شاخهای از شبکه تروریستی القاعده بود تا اینکه در سال ۲۰۱۷ رسما از آن جدا شد
به گفته مقامات آمریکایی و کارشناسان مبارزه با تروریسم، هیات تحریر شام و داعش دشمنان قسمخورده یکدیگر به شمار میروند.
در سال ۲۰۱۸، ایالات متحده این گروه را یک گروه تروریستی معرفی کرد، اما دولت باید در روزهای پایانی خود، تحریمهای آمریکا علیه سوریه را کاهش داد و اجازه داد گروههای بشردوستانه در این کشور فعالیت کنند و فروش انرژی نیز میسر شود.
اندکی پیش از کریسمس هم، هیاتی آمریکایی به ریاست باربارا لیف، مقام ارشد وزارت خارجه در امور خاورمیانه، به دمشق سفر کرد و با احمد الشرع دیدار داشت.
در این دیدار، آمریکا اعلام کرد جایزه ۱۰ میلیون دلاری برای دستگیری او را لغو میکند. مقامات میگویند کانال تبادل اطلاعات از تعامل دیپلماتیک جداست.
ابهام در آینده روابط زیر سایه ترامپ
مشخص نیست از زمانی که ترامپ روز دوشنبه رسما آغاز به کار کرد، آیا تماسی اطلاعاتی یا دیپلماتیک میان دو طرف برقرار شده است یا خیر.
به گفته یک مقام ارشد پیشین آمریکایی، در بعد دیپلماتیک، مقامات آمریکا از رهبران جدید سوریه خواستهاند نسبت به احیای داعش هوشیار باشند و آنها هم واکنش مثبتی نشان به این درخواست نشان داده است.
مقامات پیشین میگویند وعدههای هیات تحریر شام برای گسست از گذشته افراطی خود و مقابله با داعش آنها را امیدوار کرده، اما همزمان انتصاب اتباع خارجی، از جمله شهروندان چچنی، در پستهای وزارت دفاع بازسازیشده سوریه موجب نگرانی ایالات متحده شده است.
هرچند داعش اکنون بسیار ضعیفتر از زمانی است که بخش عظیمی از عراق و سوریه را در کنترل داشت، اما مقامات آمریکایی میگویند بخشی از آن همچنان در مناطق بیابانی جنوب سوریه باقی است.
سالها پس از آنکه ایالات متحده و متحدانش عمده نیروهای داعش را شکست دادند، حدود دو هزار نیروی آمریکایی هنوز در شرق سوریه مستقر هستند و با نیروهای کُرد همکاری میکنند تا مانع احیای مجدد داعش شوند و نفوذ ایران در سوریه را نیز محدود کنند.
آینده این حضور همچنان نامشخص است؛ چرا که هیات تحریر شام خواستار خروج کلیه نیروهای خارجی شده و ترامپ، که در دوره نخست ریاستجمهوری خود تلاش کرد نیروهای آمریکایی را از سوریه خارج کند، اکنون دوره دوم خود را آغاز کرده است.
مایکل والتز، مشاور امنیت ملی ترامپ، اهداف رییسجمهور در محدود کردن حضور آمریکا در درگیریهای نظامی خارج از کشور را تایید کرده، اما در عین حال بر جلوگیری از بازگشت داعش تاکید دارد.
یک مقام آمریکایی به رویترز گفت که دو هواپیمای نظامی ایالات متحده، هر کدام حامل حدود ۸۰ مهاجر، از آمریکا به گواتمالا پرواز کردند.
به گزارش رویترز، ماموران اداره مهاجرت و گمرک آمریکا و ماموران گشت مرزی در فرودگاه الپاسو در تگزاس، مهاجران گواتمالایی را که عمدتا دستبند و پابند زده شده بودند، برای اخراج به کشور مبدا آنها به هواپیماهای نظامی منتقل کردند.
وزارت خارجه آمریکا هم در بیانیهای هم اعلام کرد: «گواتمالا و ایالات متحده متعهدند به مهاجرت غیرقانونی پایان دهند و امنیت مرزی را تقویت کنند. این روند امروز با دو پرواز آغاز شد.»
به گفته یک مقام آمریکایی به رویترز، این نخستین باری است که در دوره معاصر از هواپیماهای نظامی ایالات متحده برای اخراج مهاجران از داخل خاک آمریکا استفاده میشود.
با این حال، در گذشته در مواردی مثل زمان خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان در سال ۲۰۲۱ هم از هواپیماهای نظامی آمریکا برای جابهجایی افراد از یک کشور به کشور دیگر استفاده شده است.
ترامپ در نخستین روز فعالیتش بهعنوان رییسجمهور، مهاجرت غیرقانونی را یک «وضعیت اضطراری ملی» اعلام کرد و ماموریت کمک به تامین امنیت مرزی را به ارتش سپرد.
در فرمان اجرایی ترامپ که سوم بهمن صادر شد، تصریح شده است که پنتاگون باید «برای بهدستآوردن کنترل کامل عملیاتی بر مرز جنوبی ایالات متحده» به هر تعداد نیرو که لازم باشد، اعزام کند.
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، هم در پیامی در شبکه ایکس منتشر کرد نوشت: «پروازهای اخراج آغاز شده است. رییسجمهور ترامپ در حال ارسال یک پیام قوی و روشن به کل جهان است. اگر به طور غیرقانونی وارد ایالات متحده آمریکا شوید، با عواقب سختی روبرو خواهید شد.»
پنتاگون اعلام کرده که نیروهای نظامی ایالات متحده پروازهایی برای اخراج بیش از ۵۰۰۰ مهاجر که در الپاسو در تگزاس، و سندیگو در کالیفرنیا در بازداشت هستند، فراهم خواهد کرد.
اوایل همین هفته، دولت ترامپ اعلام کرد که ۱۵۰۰ نیروی فعال ارتش به مرز با مکزیک اعزام میشوند.
مقامهای آمریکایی به رویترز گفتند ارتش در حال آمادهسازی موج دوم اعزام نیرو به مرز با مکزیک است که احتمالا اوایل هفته آینده صورت خواهد گرفت و احتمال دارد نیروهایی از واحد ۸۲ هوابرد نیز شامل آن باشند.
این مقام آمریکایی گفت شمار نیروهای اضافی نظامی اعزامی به مناطق مرزی میتواند به هزاران نفر برسد، اما هنوز تصمیم نهایی گرفته نشده است.
به نوشته رویترز، نیروهای لشکر هوابرد ۸۲ معمولا در کوتاهترین زمان ممکن برای بحرانهای جهانی، بهویژه در مناطق درگیری نظامی، آماده اعزام میشوند و پیش از این سابقه نداشته در مناطق مرزی از آنها استفاده شود.
خبرگزاری رویترز پیشتر گزارش داده بود گفتوگوهای غیررسمی درباره احتمال اعزام تدریجی تا ۱۰ هزار نیرو صورت گرفته، ولی هنوز رقم نهایی مشخص نیست و تعداد نیروها به عوامل مختلفی از جمله تاثیر آن بر آمادگی نظامی بستگی دارد.
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود ۵۲۰۰ سرباز را برای کمک به تامین امنیت مرز مکزیک فراخوانده بود.
جو بایدن، رییسجمهور دموکرات پیشین آمریکا هم نیروهای فعال ارتش را به مرز اعزام کرده بود.
ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در یک سخنرانی ویدیویی در نشست داووس، از عربستان سعودی و اعضای اوپک خواست که قیمت نفت را کاهش داده و با این اقدام خود، به پایان دادن جنگ در اوکراین کمک کنند.
او گفته است به زودی با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، درباره توافقی برای پایان دادن به جنگ اوکراین گفتوگو خواهد کرد.
به دنبال اظهارات ترامپ، قیمت نفت کاهش یافت.
رییسجمهوری آمریکا گفت که ریاض قصد دارد ۶۰۰ میلیارد دلار در آمریکا سرمایهگذاری کند اما او از محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی خواهد خواست که این مبلغ را به یک تریلیون دلار افزایش دهد.
فیصل علی ابراهیم در پاسخ به این اظهارات ترامپ گفت: «مطرح شدن رقم یک تریلیون دلار از سوی ترامپ، بازتابی از روابط قوی دو کشور است.»
او همزمان تاکید کرد رقم ۶۰۰ میلیارد دلار، شامل سرمایهگذاری و همچنین خرید بخشهای دولتی و خصوصی است.
درخواست برای اتحاد اروپا در مقابل چالشهای اقتصادی همزمان با ریاستجمهوری ترامپ
کریستین لاگارد، رییس بانک مرکزی اروپا، در نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس ابراز امیدواری کرد که «هدف کاهش تورم اروپا در سال ۲۰۲۵» محقق شود.
او از رهبران اروپایی خواست تا برای مقابله با چالشهای اقتصادی پیش روی اروپا و جهان همزمان با ریاستجمهوری ترامپ، دست به دست هم دهند.
ترامپ پیش از آغاز به کار رسمی خود تهدید کرده بود اگر اروپا نفت و گاز بیشتری از آمریکا نخرد، تعرفه واردات محصولات آنها افزایش خواهد یافت.
او در سخنرانی ویدیویی در داووس نیز اروپا را به «برخورد ناعادلانه با آمریکا در روابط تجاری» متهم کرد.
لری فینک، مدیرعامل شرکت بلک راک نیز در نشست داووس گفت که «بدبینی نسبت به اروپا هرگز به این اندازه عمیق نبوده» اما: «معتقدم اکنون زمان آن است که دوباره روی اروپا سرمایهگذاری کنیم.»
او همزمان تاکید کرد که اروپا «نیاز به اتحاد بانکی و اتحاد در بازارهای سرمایه» دارد.
از بلکراک به عنوان «بزرگترین بانک سایه جهان» نام برده میشود.
سیستم بانکداری سایه، اصطلاحی است برای واسطههای مالی غیربانکی که خدماتی مشابه بانکهای سنتی اما خارج از مقررات عادی بانکی ارائه میدهند.
در نشست داووس امسال محمدجواد ظریف، معاون راهبردی مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی حضور داشت و در سخنرانی خود نگرانیهای بینالمللی درباره تلاش جمهوری اسلامی برای دستیابی به سلاح هستهای، حمایت تهران از گروههای شبهنظامی منطقه و نقض گسترده حقوق بشر در ایران را رد کرد.
حضور ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، نگاهها را در داووس به منازعه مسکو و کییف معطوف کرد.
این اولین حضور زلنسکی به عنوان رییسجمهوری در مجمع جهانی اقتصاد بود.
او در سالهای گذشته از طریق ارتباط ویدیویی در این مجمع شرکت کرده بود.
جنگ حماس و اسرائیل در داووس
مناقشه حماس و اسرائیل از دیگر موضوعات مهم مطرح شده و مورد گفتوگو در مجمع جهانی اقتصاد (داووس) بود.
محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، طرح «دو دولت، دو ملت» را تنها راهحل مناقشه اسرائیل و فلسطین دانست و گفت برای برقراری ثبات در منطقه، اسرائیل باید به تعهدی الزامآور و زمانبندی شده برای اجرایی شدن طرح «دو دولت، دو ملت» تن دهد.
از سوی دیگر اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل، پنجشنبه ۲۸ دی در سخنرانی خود در داووس سوئیس، خواستار تشکیل یک «ائتلاف بسیار قوی» برای مقابله با جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن در منطقه شد.
خبرگزاری رویترز جمعه پنجم بهمن خبر داد که یکی از سخنگویان سازمان بهداشت جهانی این موضوع را تایید کرده اما توضیح بیشتری نداد.
برگزاری همه جلسات به صورت مجازی، محدود کردن جایگزینی تجهیزات فنآوری اطلاعات و تعلیق تعمیرات دفتر، از جمله مواردی هستند که برای صرفهجویی در هزینهها پیشبینی شده است.
آمریکا بزرگترین حامی مالی سازمان بهداشت جهانی است و حدود ۱۸ درصد از بودجه آن را تامین میکند.
بودجه دو ساله این سازمان در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ حدود ۶/۸ میلیارد دلار بود.
ایالات متحده در دو سال قبل از آن ۱/۲۸ میلیارد دلار به سازمان بهداشت جهانی کمک کرده بود. پس از آن، آلمان با ۸۵۶ میلیون دلار و بنیاد بیل گیتس با ۸۳۰ میلیون دلار، در رتبه دوم و سوم بیشترین کمککنندگان قرار گرفتند.
یکی از فرمانهای اجرایی امضا شده از سوی ترامپ در روز اول ریاستجمهوری او، خروج از سازمان بهداشت جهانی بود.
ترامپ در سال ۲۰۲۰ میلادی و اواخر دولت قبلی خود، فرآیند خروج یکساله آمریکا از سازمان بهداشت جهانی را آغاز کرد اما شش ماه بعد، جو بایدن با رسیدن به مسند ریاستجمهوری، این تصمیم را لغو کرد.
استدلال ترامپ این است که سازمان بهداشت جهانی نتوانسته است چین را در مورد مسئولیت شیوع سریع کووید-۱۹ پاسخگو کند.
او بارها سازمان بهداشت جهانی را «عروسک خیمهشببازی پکن» توصیف کرده و وعده داده است کمکهای مالی آمریکا را به طرحهای بهداشتی داخلی هدایت کند.
بر اساس دستور ترامپ، علاوه بر توقف کمک مالی به سازمان بهداشت جهانی، کارکنانی که با ماموریت دولت آمریکا برای این سازمان کار میکنند از این سازمان خارج خواهند شد.
کشورهای دیگر از خروج آمریکا از سازمان بهداشت جهانی انتقاد کردهاند. به گفته برخی کارشناسان، چنین تصمیمی منجر به افزایش نفوذ چین بر حوزه سلامت جهان خواهد شد.
لارنس گوستین، استاد دانشگاه جورجتاون واشینگتن و از مدیران سازمان بهداشت جهانی پیش از این هشدار داده بود که با این تصمیم، آمریکا نفوذ و اعتبار خود را در حوزه بهداشت جهان از دست خواهد داد و چین، این خلأ را پر خواهد کرد.
منتقدان همچنین هشدار میدهند که خروج آمریکا از سازمان بهداشت جهانی میتواند روند نظارت بینالمللی بر بیماریها و سیستمهای واکنش اضطراری را تضعیف کند.