خروج نیروهای قدس سپاه پاسداران با هواپیمایی ماهان از لاذقیه

او افزود: «با سقوط تدریجی نیابتی‌ها و دست‌نشانده‌های خامنه‌ای در سراسر منطقه، رژیم او ضعیف‌تر و آسیب‌پذیرتر از همیشه شده است. مردم ایران این موضوع را می‌دانند و آماده هستند خود را مهیای جنگیدن و پیروزی در نبرد نهایی، یعنی آزادی ایران، کنند.»

شاهزاده رضا پهلوی تاکید کرد: «با فشار حداکثری به رژیم و حمایت حداکثری از مردم، این تغییر به‌طور اساسی منطقه را دگرگون و سرانجام صلح را در خاورمیانه برقرار خواهد کرد.»

او اضافه کرد: «مردم ایران هرگز از سیاست فاجعه‌آمیز جمهوری اسلامی که ده‌ها میلیارد دلار از ثروت ملی ما را برای تقویت رژیم جنایتکار اسد به غارت برد، حمایت نکردند.»

سرنگونی حکومت بشار اسد نقطه عطفی برای سوریه به شمار می‌رود. او پس از مرگ پدرش، حافظ اسد، قدرت را سال ۲۰۰۰ در سوریه به دست گرفت و همانند پدرش، با «مشت آهنین» حکومت کرد.

بشار اسد جوان یک ساختار سیاسی به‌شدت کنترل‌شده و سرکوبگر را از پدرش به ارث برد که در آن مخالفت تحمل نمی‌شد.

حافظ اسد ۲۹ سال در راس قدرت بود و پس از آنکه حکومت به بشار واگذار شد، امید می‌رفت او از سرکوب بکاهد و فضایی بازتر به وجود آورد، اما این امیدها پس از مدت کوتاهی نقش بر آب شد.

بشار اسد در طول دوران ریاست‌جمهوری‌اش اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم سوریه را با خشونت سرکوب کرد و با اقدامات خود، یک جنگ داخلی در این کشور به راه انداخت.

جنگ داخلی سوریه که با تظاهرات مسالمت‌آمیز مردم این کشور علیه حکومت اسد در سال ۲۰۱۱ آغاز شد، بیش از ۵۰۰ هزار کشته و شش میلیون آواره بر جای گذاشت.

ورود داعش از یک سو و نیروهای حامی حکومت اسد، نظیر سپاه پاسداران، روسیه و حزب‌الله از سوی دیگر به مناقشه سوریه، علاوه بر تلفات جانی، اقتصاد این کشور را به ویرانی کشاند و زیرساخت‌های آن را به شکل گسترده‌ای تخریب کرد.

بی‌بی‎‌سی در تحلیلی پس از سقوط اسد نوشت متحدان اسد در مقطع کنونی درگیر مسائل مختلفی بودند و «عملا او را رها کردند». بدون حمایت این متحدان، نیروهای وابسته به حکومت سوریه نتوانستند – و در برخی نقاط نخواستند – مخالفان را متوقف کنند.

تغییر چهره خاورمیانه پس از سقوط اسد

پایان پنج دهه حکومت خاندان اسد بر سوریه توازن قدرت در خاورمیانه را تغییر خواهد داد.

جمهوری اسلامی بار دیگر شاهد ضربه‌ای به نفوذ منطقه‌ای خود بود زیرا حکومت اسد نقشی محوری در ارتباط تهران و حزب‌الله لبنان ایفا می‎‌کرد و در انتقال تسلیحات و مهمات به این گروه دست داشت.

حزب‌الله نیز پس از بیش از یک سال نبرد با اسرائیل، به‌شدت تضعیف شده است و سرنوشتی نامشخص دارد. حوثی‌های یمن، دیگر گروه نیابتی جمهوری اسلامی، اوضاع بهتری ندارند و در ماه‌های گذشته، مکررا هدف حملات هوایی قرار گرفته‌اند.

با در نظر گرفتن وضعیت سایر گروه‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی در منطقه، مانند شبه‌نظامیان عراقی و حماس در غزه، می‌توان گفت آنچه مقام‌های حکومت ایران «محور مقاومت» می‌خوانند، در تحولات اخیر به‌شدت آسیب دیده است.

اسرائیل همواره جمهوری اسلامی را تهدیدی وجودی قلمداد کرده است و به همین دلیل، از تغییر چهره خاورمیانه پس از تضعیف «محور مقاومت» استقبال خواهد کرد.

ترکیه چه رویکردی در قبال تحولات سوریه خواهد داشت؟

در همین حال، خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد پس از سرنگونی بشار اسد، پناهنده‌های سوری در برخی مناطق ترکیه به جشن و پایکوبی پرداختند و بسیاری از آن‌ها از احتمال بازگشت به وطن خود ابراز خرسندی کردند.

این رسانه افزود ترکیه ۹۱۱ کیلومتر مرز مشترک با سوریه دارد و از زمان آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱، یکی از حامیان اصلی گروه‌های مخالف اسد بوده است.

در حالی که مقام‌های ترکیه هرگونه دخالت در تحولات اخیر سوریه را به‌شدت رد کرده‌اند، ناظران بر این باورند رخدادهای سوریه، که به نظر می‌رسد با اهداف دیرینه ترکیه در منطقه هماهنگ است، بدون رضایت آنکارا نمی‌توانست به قوع بپیوندد.

به دنبال رویدادهای سوریه، ترکیه قادر است از طریق «ارتش ملی سوریه»، نیروهای کُرد وابسته به حزب کارگر کردستان (پ‌ک‌ک) را به عقب براند.

ترکیه همواره حمایت خود را از تمامیت ارضی سوریه اعلام کرده است. به گزارش آسوشیتدپرس، «آخرین چیزی که ترکیه می‌خواهد، یک منطقه خودمختار تحت کنترل کردها در مرزهایش یا موج جدیدی از پناهجویان ناشی از بی‌ثباتی است».

این بدان معناست که سقوط حکومت سوریه می‌تواند خطراتی نیز برای ترکیه به همراه داشته باشد که از آن جمله می‌توان به احتمال بروز هرج و مرج، و در پی آن، موج جدید مهاجرت به این کشور اشاره کرد.

سینان اولگن، مدیر مرکز مطالعات اقتصاد و سیاست خارجی مستقر در استانبول، در همین رابطه گفت: «نخستین و مهم‌ترین خواسته ترکیه، یک سوریه باثبات است.»

او افزود بزرگ‌ترین خطری که ترکیه تمام تلاش خود را برای جلوگیری از وقوع آن به کار خواهد گرفت، تجزیه سوریه است زیرا در صورت محقق شدن چنین سناریویی، ساختارهای گوناگون قدرت برای به ‌دست آوردن خودمختاری در سوریه رقابت خواهند کرد و این مساله به مذاق آنکارا خوش نخواهد آمد.

به گفته این تحلیل‌گر، ایجاد یک دوره انتقالی پایدار در سوریه این امکان را به ترکیه خواهد داد تا کمک‌های اقتصادی خود را در اختیار سوریه قرار دهد و شرایط را برای بازگشت پناهجویان به کشورشان فراهم کند.

این دانشجویان با انتقاد از بی‌توجهی مسئولان دانشگاه به وضعیت نامناسب رفاهی خود در خوابگاه، خواستار استعفای رییس دانشگاه شدند.

ویدیوهای منتشر شده نشان می‌دهد دانشجویان معترض در جریان تجمع خود شعارهایی از جمله «دانشجو داد بزن / حق‌ات را فریاد بزن»، «دانشجو روز نمی‌خواهد / رفاه و خوابگاه می‌خواهد» و «رییس بی‌کفایت، استعفا استعفا»، سردادند.

۱۶ آذر، هم‌زمان با روز دانشجو در ایران، ۴۴ دانشجوی دانشگاه بهشتی در خوابگاه دختران در ولنجک، به دنبال انتشار گاز مونوکسید کربن دچار مسمومیت شده و به بیمارستان منتقل شدند.

در ادامه، آتش‌نشانی تهران اعلام کرد که این رخداد به دلیل نقص فنی در موتورخانه خوابگاه دانشجویی رخ داده است.

پس از آن در ۱۷ آذر دانشجویان دانشگاه بهشتی اعلام کردند که در واکنش به بی‌توجهی به در خطر بودن جان دانشجویان، ۱۸ آذر در محوطه دانشگاه تجمع اعتراضی برگزار خواهند کرد.

ساعاتی پس از آن خبرنامه دانشجویان امیرکبیر در خبری به نقل از دانشجویان نوشت که بلوک دوم خوابگاه کوی دختران دانشگاه بهشتی مجددا دچار نشتی گاز شده و سیستم گرمایشی و شوفاژها خاموش شده‌اند.

سایت انصاف‌نیوز نیز در خبری در این خصوص نوشت دانشجویان احساس خطر کرده و پس از ترک اتاق‌هایشان، بالاجبار در محوطه پراکنده شده یا در طبقات دیگر همان بلوک یا بلوک‌های دیگر ساکن شده‌اند.

هم‌زمان سخنگوی سازمان اورژانس کشور از جان‌باختن ۸۵ نفر در کشور بر اثر استنشاق گاز مونوکسیدکربن در ۷۷ روز گذشته خبر داد و گفت بیشترین فوتی‌ها مربوط به تهران با ۱۲ نفر، اصفهان با ۱۲ نفر و خراسان رضوی با هفت نفر است.

به گفته بابک یکتاپرست، از ابتدای مهر تا ۱۷ آذر امسال، هزار و ۴۹۷ نفر در کشور با گاز مونوکسیدکربن مسموم شدند.

مسمومیت دانشجویان در خوابگاه‌های دانشجویی پیش از این نیز سابقه داشته و اعتراضاتی را به همراه داشته است.

در هفته‌های گذشته دانشجویان معترض در برخی دانشگاه‌های ایران به دلایل مختلف دست به تجمع و تحصن زدند.

استقبال اسرائیل از سقوط اسد

بنیامین نتانیاهو گفت که سقوط اسد «نتیجه مستقیم حملات ما علیه جمهوری اسلامی و حزب‌الله است.»

او تاکید کرد که «اجازه نخواهیم داد هیچ نیروی متخاصمی در مرزهای ما مستقر شود.»

ساعاتی پیش از این سخنان ارتش اسرائیل اعلام کرد نیروهای خود را در منطقه حائل تحت نظارت سازمان ملل متحد با سوریه و در تعدادی از نقاط لازم برای دفاع با توجه به آخرین رویدادها در این کشور عربی مستقر کرده است.

در همین حال وزیر دفاع اسرائیل گفت که او و بنیامین نتانیاهو به ارتش اسرائیل دستور دادند تا با کنترل منطقه حائل و نقاط استراتژیک، از برقراری امنیت در شهرک‌های اسرائیلی اطمینان حاصل کند.

اتحادیه اروپا: پایان دیکتاتوری اسد یک تحول مثبت است

در ادامه واکنش‌های مقام‌های غربی، مایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در حساب ایکس خود «پایان دیکتاتوری اسد» را «یک تحول مثبت و مورد انتظار» خواند.

او همچنین سقوط اسد را بیانگر ضعیف شدن روسیه و ایران به عنوان حامیان او دانست.

مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا تاکید کرد که این اتحادیه با «همه شرکای سازنده در سوریه و منطقه کار خواهد کرد».

در همین حال امانوئل مکرون، رییس‌جمهور فرانسه، با استقبال از سقوط حکومت بشار اسد و ادای احترام به مردم سوریه گفت:«سرانجام دولت وحشی سقوط کرد.»

او تاکید کرد که فرانسه به امنیت خاورمیانه متعهد خواهد ماند.

اولاف شولتس، صدراعظم آلمان، از سقوط بشار اسد، به عنوان «خبر خوب» استقبال کرد و افزود که او «به طرز وحشیانه‌ای» مردم خود را سرکوب و کشتار کرد.

دنیل شاپیرو، مقام وزارت دفاع آمریکا، نیز ضمن استقبال از سقوط اسد خواستار حفاظت از غیرنظامیان، به‌ویژه اقلیت‌ها، احترام به قوانین بین‌المللی و تلاش برای ایجاد سیاستی فراگیر در سوریه شد.

در همین حال وزیران دفاع ترکیه و آمریکا طی تماس تلفنی درباره تحولات سوریه گفت‌وگو کردند.

هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، کشور حامی مخالفان اسد، گفت:«ترکیه برای وحدت ملی، حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه اهمیت زیادی قائل است.»

او همچنین از «رویکرد سازنده ایران» در قبال بحران سوریه قدردانی کرد

واکنش روسیه و جمهوری اسلامی

وزارت خارجه روسیه نیز اعلام کرد که بشار اسد پس از گفت‌وگو با طرف‌های درگیری از ریاست‌جمهوری استعفا داده است. در این بیانیه اعلام شده که روسیه در این مذاکرات شرکت نداشته است.
روسیه همچنین اعلام کرد که نیروهایش در پایگاه‌های خود در سوریه به حالت آماده‌باش هستند اما هیچ تهدید فوری علیه آنها وجود ندارد.

وزارت خارجه جمهوری اسلامی نیز بدون اشاره مستقیم به سقوط حکومت بشار اسد، تنها به «تحولات سوریه» پرداخت و بر ادامه روابط دو کشور «بر اساس علائق و منافع مشترک و عمل به تعهدات حقوقی بین‌المللی» تاکید کرد.

در این اطلاعیه تاکید شده است:«تعیین سرنوشت و تصمیم‌گیری در مورد آینده سوریه تنها بر عهده مردم این کشور، بدون مداخله مخرب یا تحمیل خارجی است.»

وزارت خارجه چین نیز اعلام کرد که اوضاع سوریه را زیر نظر دارد و امیدوار است که ثبات به سرعت برقرار شود.

مقام‌های کشورهای عربی از جمله پادشاه اردن و وزارت خارجه قطر خواستار انتقال صلح آمیز قدرت و جلوگیری از هرج و مرج در سوریه شده‌اند.

در همین حال یک مقام عربستان سعودی به رویترز گفت که این کشور امیدوار است روندهای مثبتی مانند حفاظت از نهادهای دولتی و حمایت از اقلیت‌ها در سوریه ادامه یابد.

همچنین دولت عراق در بیانیه‌ای اعلام کرد که هرگونه دخالت در امور داخلی سوریه یا حمایت از یک طرف علیه طرف دیگر، تنها به تشدید درگیری‌ها و تفرقه منجر خواهد شد.

روابط جمهوری اسلامی و سوریه بعد از آغاز بهار عربی در سال ۱۳۸۹ شکل‌ تازه‌ای به خود گرفت و ایران یار استراتژیک حکومت اسد در مبارزه با مخالفانش شد.

مقام‌های جمهوری اسلامی بارها افشا کرده‌اند که پس از بهار عربی و شروع اعتراضات در سوریه همه دنیا حتی حماس خواستار کناره‌گیری بشار اسد از قدرت شده بودند اما خامنه‌ای بر ابقای او اصرار داشت.

حسین امیر‌عبداللهیان وزیر خارجه پیشین در مصاحبه‌ای در اسفند ۱۴۰۱ در بیان مواضع خامنه‌ای در دیدار با بشار اسد گفته بود که او تاکید کرده «باید با همه توان هر اقدامی که لازم است در شکست نقشه‌ای که منطقه و جهان اسلام را دربرگرفته اقدام شود.»

خامنه‌ای بارها گفته بود ایران و سوریه «عمق استراتژیک» یکدیگرند.

حسن نصرالله، دبیرکل پیشین حزب‌الله لبنان هم درباره نقش بشار اسد در حمایت از گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی موسوم به «محور مقاومت» گفته بود: «سوریه، ستون خیمه است»

آخرین دیدار پس از مرگ رئیسی

آخرین دیدار بشار اسد و خامنه‌ای پس از مرگ ابراهیم رئیسی و حسین امیرعبداللهیان و حضور او در ایران برای تسلیت رخ داد.

خامنه‌ای در این دیدار گفته بود که کشورهای غربی در سقوط نظام سیاسی این کشور «موفق نشدند و اینک نیز قصد دارند با شیوه‌های دیگر و از جمله وعده‌هایی که هیچ گاه به آنها عمل نخواهند کرد، سوریه را از معادلات منطقه خارج کنند.»

او تاکید کرده بود: «همه باید امتیاز ویژه دولت سوریه یعنی مقاومت را در مقابل چشم خود مشاهده کنند.»

استعفای ظریف پس از بی خبری از سفر بشار اسد

بشار اسد سفر‌های متعددی به تهران داشت اما جنجال برانگیزترین سفر او در سال ۱۳۹۷ بود که به دلخوری محمد جواد ظریف، وزیر خارجه وقت انجامید و او به دلیل مطلع نبودن از این سفر و غیابش در دیدار خامنه‌ای و اسد، استعفا کرد.

این سفر بشار اسد اولین سفر او پس از آغاز اعتراض‌ها در سال ۲۰۱۱ بود و بعدها رسانه‌های ایران خبر دادند که قاسم سلیمانی به دمشق سفر کرده و با هواپیمای خود او را به تهران آورده است.
خامنه‌ای در این دیدار گفته بود که «استقامت رییس‌جمهور و مردم سوریه و پافشاری آنان بر مقاومت رمز پیروزی و به شکست کشاندن آمریکا و مزدوران منطقه‌ای آن» است.

سخنان پیش از اعتراضات و بهار عربی

بشار اسد در سال ۱۳۷۹ جانشین پدرش شد و خامنه‌ای در دیدارهایش او را جانشین مناسبی برای حافظ اسد خوانده بود.

خامنه‌ای‌ در بهمن سال ۱۳۷۹ و در اولین دیدار با بشار اسد با اشاره‌ به‌ روابط «مستحکم‌» جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ و سوریه‌، شرایط کنونی‌ منطقه‌ را بسیار متفاوت‌ از دهه‌های‌ گذشته‌ خوانده بود.

سخنان خامنه‌ای در دوره دوم دولت خاتمی و دوره اول احمدی نژاد و پیش از شروع بهار عربی تاکید بر روابط دو کشور و همچنین گفت‌و‌گو درباره وضعیت عراق پس از حمله بود.

حافظ اسد و حزب بعث سوریه نیز مانند جمهوری اسلامی با صدام حسین و دولت عراق درگیر بودند. به همین دلیل دولت سوریه نیز از جمهوری اسلامی در جنگ با عراق حمایت می‌کرد.

در مقابل جمهوری اسلامی به سوریه نفت خام مجانی می‌داد.

در همین حال مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۶۳ قانونی را تصویب کرد که بر اساس آن به دولت سوریه یک میلیون تن نفت مجانی تحویل داده می‌شد و پنج میلیون تن نفت نیز با تخفیف ۵/۲ دلار در هر بشکه به این کشور فروخته می‌شد.

جمهوری اسلامی در عین مخالفت با حمله آمریکا به عراق پس از سقوط صدام حسین نیروهای نیابتی خود در این کشور را شکل داد.

خامنه‌ای در اسفند سال ۱۳۸۱ در دیدار با بشار اسد که پس از حمله آمریکا به عراق انجام می‌شد‌، از همکاری نزدیک‌ ایران‌ و سوریه‌ در همه‌ زمینه‌ها از جمله‌ مساله‌ عراق‌ استقبال کرد.

او گفت: «ممکن‌ است‌ آمریکایی‌ها در کوتاه‌مدت‌، برخی ضررها و ضربه‌ها را به‌ منطقه‌ وارد آورند اما مقاومت‌ ملت‌ها در نهایت‌ بزرگ‌ترین‌ ضربه‌ را به‌ آمریکا می‌زند و به‌ فروپاشی ابرقدرتی این‌ کشور منتهی خواهد شد.»

خامنه‌ای سال ۱۳۸۳ نیز در دیدار با بشار اسد ضمن گفت‌و‌گو درباره وضعیت عراق خطاب به بشار اسد گفته بود: «حضور جناب‌عالی به عنوان شخصیتی لایق و شجاع در راس کشور سوریه خلا نبود مرحوم حافظ اسد را جبران کرده است.»

او در سال ۱۳۸۵ نیز درباره بشار اسد گفته بود: «روابط ۲۸‌ساله‌ جمهوری اسلامی ایران و سوریه از دیرینه‌ترین و ممتازترین روابط کشورها در منطقه است و این ارتباط صمیمی باید بیش‌ از‌ پیش تقویت شود.»

سخنان درباره بشار اسد در سخنرانی‌ها؛«مبارز مقاوم و بزرگ»

رهبر جمهوری اسلامی علاوه بر دیدار با بشار اسد بارها در سخنان خود درباره سوریه و به تعبیری دولت بشار اسد سخن گفته است.

او ۳۰ شهریور ۱۳۹۶ در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری گفته بود:«محور اصلی نقشه [آمریکا برای خاورمیانه]... عبارت بود از سوریه، لبنان، عراق؛ این سه کشور، سه محور و سه مرکزی بودند.»

او در ۱۰ اسفند همان سال نیز در دیدار با وزیر اوقاف سوریه گفته بود: «جناب آقای بشار اسد رییس‌جمهور محترم سوریه در چهره‌ یک مبارز و مقاوم بزرگ ظاهر شد؛ تردید در او به وجود نیامد و ثابت ایستاد؛ این برای یک ملّت خیلی مهم است.»

روسیه نیز در کنار جمهوری اسلامی حامی بشار اسد بود. با این حال درباره عملکرد روسیه و درگیر نشدن نیروهای این کشور در سوریه با مخالفان بشار اسد ابهام‌های زیادی مطرح شده است.

رهبر جمهوری اسلامی سال ۱۳۹۴ نیز در دیدار با پوتین گفته بود:«اصرار آمریکایی‌ها بر رفتن بشار اسد یعنی رییس‌جمهور قانونی و منتخب مردم سوریه از جمله نقاط ضعف سیاست‌های اعلامی واشنگتن است.»

اینک برخی از رسانه‌های حکومت ضمن بازنشر برخی سخنان خامنه ای تلاش می کنند کدهایی ارائه کنند و بگویند که او هشدارهای لازم به بشار اسد را درباره اقدامات احتمالی برای سرنگونی او داده بود اما در سخنان منتشر شده او نشانی از این موضوع دیده نمی‌شود.