بازار بورس شرق آسیا دومین سقوط بزرگ خود را در ۳۷ سال اخیر تجربه کرد و بازار رمز ارزها نیز با ریزش شدید مواجه شد. معاملهگران بورس تهران و اصفهان میزهای خود را ترک کردند و بازار سهام اسرائیل هم افت شدید داشته است.
والاستریت ژورنال گزارش داد ایران تلاشهای ایالات متحده و کشورهای عربی را برای تعدیل واکنش خود به کشته شدن اسماعیل هنیه، رییس دفتر سیاسی حماس در تهران رد کرده است.
همزمان شاخص بورس نیکی ژاپن روز دوشنبه با ثبت بدترین فروش روزانه، نسبت به روز قبل، چهار هزار و ۴۵۱ واحد از دست داد.
این دومین سقوط بزرگ بازار بورس ژاپن از زمان «دوشنبه سیاه» در اکتبر ۱۹۸۷ به شمار میرود.
دوشنبه سیاه به سقوط بازار سهام در ۱۹ اکتبر ۱۹۸۷ اشاره دارد. در این روز در ایالات متحده آمریکا شاخص میانگین صنعتی داو جونز، ۵۰۸ واحد، معادل ۲۲/۶ درصد از ارزش خود را از دست داد که بیشترین مقدار افت روزانه شاخص در تاریخ بود.
نگرانیها از رکود احتمالی اقتصاد آمریکا و تقویت ین از سوی رسانههای اصلی ژاپن به عنوان دلایل اصلی وضعیت فعلی توصیف شدهاند.
فروش روزانه امروز بورس ژاپن حتی از اکتبر ۱۹۸۷ بدتر بوده است.
ناکا ماتسوزاوا، استراتژیست ارشد موسسه «نامورا» در ژاپن با اشاره به نگرانی سرمایهگذاران خارجی از حرکت ایالات متحده به سمت رکود گفت: «شرایط در واقع ارتباط مستقیمی به ژاپن ندارد.»
وضعیت بازار در کره جنوبی و تایوان هم به همین شکل بوده است: شاخص سهام بورس اصلی تایوان تا صبح امروز به وقت لندن، هشت درصد و شاخص کوسپی کره جنوبی حدود ۹ درصد سقوط کرد.
شاخص استریتتایمز سنگاپور هم بیش از چهار درصد سقوط کرده است.
دادههای دولتی ایالات متحده نشان میدهد سفارشهای کالاهای سرمایهای که به عنوان معیاری برای برنامه هزینههای تجاری در نظر گرفته میشود، کاهش یافته است.
این کاهش با افزایش نرخ بیکاری همراه شده که هر دو نشانههای منفی برای اقتصاد آمریکا تلقی میشوند.
ریزش ارزش رمز ارزها
همزمان با رکود بازارهای بورس، ریزش ارزش رمز ارزها نیز ادامه دارد.
قیمت و ارزش بازار بیت کوین طی یک هفته اخیر حدود ۱۳ درصد کاهش داشته است.
هفتم مرداد و پس از سخنرانی دونالد ترامپ، رییس جمهوری سابق آمریکا و نامزد جمهوریخواهان در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۴ در کنفرانس بیتکوین در تنسی، قیمت این رمز ارز به بیش از ۶۹ هزار دلار رسید.
اکنون قیمت اتر، توکن بلاک چین اتریوم، به حدود دو هزار و ۲۰۰ دلار کاهش یافته و توکن بیانبی بایننس نیز حدود ۲۰ درصد کاهش داشته است.
تبعات تنش بین جمهوری اسلامی و اسرائیل
ارزش شکل، واحد پول اسرائیل، برای ششمین روز سقوط کرد و به ۳/۸۳ در ازای هر دلار رسید.
دیروز ۱۴ مرداد، بلومبرگ خبر داد بازار سهام اسرائیل در روز یکشنبه تحت تاثیر حملات احتمالی جمهوری اسلامی بیشترین افت را از اکتبر سال گذشته تاکنون تجربه کرد.
در این روز شاخص سهام معیار بازار سهام ۲/۷ درصد سقوط کرد.
در ایران نیز ریزش مکرر بازار بورس پس از کشته شدن هنیه شرایط کمسابقهای ایجاد کرده است.
پس از ریزش ۶۱ هزار واحدی شاخص کل بورس تهران در روز شنبه ۱۳ مرداد، معاملهگران بازار بورس تهران و اصفهان دست از کار کشیده و میزهای خود را ترک کردند.
تصاویر این رخداد کمسابقه در رسانههای داخل ایران منتشر شد.
قیمت دلار که روز سهشنبه نهم مرداد، یک روز قبل از مرگ هنیه حدود ۶۰ هزار تومان بود، اکنون به حدود ۶۲ هزار تومان رسیده است.
انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در آبان ۱۴۰۳ و سرنوشت تنش جمهوری اسلامی و اسرائیل از جمله مهمترین عوامل تاثیرگذار بر شرایط فعلی هستند.
صدها تن از طرفداران گروههای راست افراطی در بریتانیا روز یکشنبه ۱۴ مرداد به یک هتل در شهر راترهام در یورکشایر جنوبی حملهور شدند و با ماموران پلیس به زد و خورد پرداختند.
این هتل برای اسکان مهاجران مورد استفاده قرار میگرفت.
روزنامه تلگراف نوشت مهاجمان اشیای مختلفی را به سوی ماموران پلیس در خارج از هتل «هالیدی این اکسپرس» پرتاب و آنان را وادار به عقبنشینی کردند.
ویدیوهای منتشرشده در رسانههای اجتماعی نشان میدهند مهاجمان شیشههای این هتل را شکستند و به سوی آن یورش بردند. یکی از ورودیهای هتل نیز در پی این درگیریها به آتش کشیده شد.
معترضان شعارهای «آنها را بیرون کنید» و «یورکشایر» سر میدادند و تعدادی از آنها ماسک بر صورت داشتند.
در روزهای اخیر تعدادی از شهرهای بریتانیا صحنه ناآرامی و رویارویی معترضان به سیاستهای مهاجرتی این کشور و نیروهای پلیس بودهاند.
درگیریها در بریتانیا پس از آن آغاز شد که یک نوجوان ۱۷ ساله با نام اکسل روداکوبانا روز هشتم مرداد با چاقو به کلاس یوگا و رقص کودکان در ساوتپورت حمله کرد و سه دختر بچه را کشت.
۱۰ تن دیگر، از جمله هشت کودک و دو بزرگسال در این حمله زخمی شدند.
روداکوبانا از والدینی رواندایی در بریتانیا متولد شده است. با این حال، ساعاتی پس از این رویداد مرگبار، اطلاعات نادرستی در مورد هویت مهاجم در فضای مجازی منتشر شد و برخی به اشتباه گمانهزنی کردند که او یک مهاجر غیرقانونی است.
روزنامه تلگراف نوشت تعدادی از اعضای گروه «در برابر نژادپرستی بایستید» که از حقوق مهاجران در بریتانیا حمایت میکند، ساعاتی پیش در برابر هتل «هالیدی این اکسپرس» حضور داشتند اما بنا بر گزارشها، اکنون این محل را ترک کردهاند.
این هتل پیشتر و در فوریه ۲۰۲۳ نیز شاهد تظاهرات گروههای مخالف مهاجران بود.
سارا چامپیون، نماینده راترهام در پارلمان بریتانیا روز ۱۴ مرداد در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، حمله به هتل محل اسکان مهاجران را «وحشتناک» توصیف کرد.
شبکه خبری اسکاینیوز گزارش داد دستکم یک نیروی پلیس در خشونتها در راترهام مجروح شده است.
گزارشها همچنین از تجمع معترضان به سیاستهای مهاجرتی بریتانیا در شهر میدلزبورو در یورکشایر شمالی حکایت دارند.
تلگراف نوشت معترضان در میدلزبورو با نیروهای پلیس درگیر شدهاند.
همزمان، پلیس بریتانیا تدابیر قانونی ویژهای را برای جلوگیری از شدت یافتن خشونتها در شهرهای بولتون، لیورپول و ساوتپورت به کار گرفته است.
در چارچوب این تدابیر، نیروهای پلیس در یک بازه زمانی مشخصشده، از اختیارات بیشتری برای متوقف کردن وسائل نقلیه و بازرسی آنها برخوردار خواهند بود.
دولت بریتانیا اعلام کرد «هر آنچه لازم است» به کار خواهد بست تا با افرادی که در خشونتهای اخیر به اقدامات مجرمانه دست زدند، برخورد کند.
لورد والنی، مشاور دولت بریتانیا در امور خشونت و اخلال سیاسی در مصاحبه با اسکاینیوز هشدار داد که «بازیگران راست افراطی» که در حال سوءاستفاده از حمله مرگبار به کودکان در ساتپورت هستند، «از سوی دولتهای متخاصم مورد حمایت قرار میگیرند».
والنی افزود این همدستی در «انتشار روایتهای نادرست» از حادثه ساتپورت بر اساس «اطلاعات جعلی» قابل مشاهده است.
دولت پیشین بریتانیا به رهبری ریشی سوناک طرحی را در دستور کار داشت که بر اساس آن قرار بود مهاجرانی که به صورت غیرقانونی به این کشور میآمدند، پس از بازداشت در اسرع وقت به رواندا در شرق آفریقا منتقل شوند.
کییر استارمر، رهبر حزب کارگر پس از پیروزی در انتخابات اخیر بریتانیا دستور لغو این طرح را صادر کرد.
نیروهای نظامی جمهوری اسلامی یکبار نیز در ۲۵ فروردینماه، بهطور مستقیم از خاک ایران به اسرائیل حمله کردند. اقدامی که در آن زمان رویدادی بیسابقه در چند دهه تنش میان اسرائیل و جمهوری اسلامی به حساب میآمد. اینبار، تنها نقطه تمایز ممکن است همزمانی حمله از سوی حوثیهای یمن، حزبالله لبنان و گروههای عراقی و فلسطینی، و البته هشدار دیرهنگام و گستردهتر بودن سطح عملیات باشد.
اسرائیل تا این مقطع از جنگ قادر بوده توان عملیاتی حزبالله را در لبنان و سوریه و همچنین امکان تحرک گروههای مسلح فلسطینی را در غزه بسیار محدود و حتی سلب کند. تحرکات گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در یمن و عراق هم نسبتا تا حد بالایی در کنترل آمریکا است و این کشور، یا با همراهی متحدان اروپایی یا به تنهایی، تاکنون ضربات تاثیرگذاری به مقر حوثیها یا مقاومت اسلامی در عراق زده است.
حزبالله در افول
در حال حاضر، حزبالله از نظر توان و نیروی حمله به اسرائیل، مهمترین نیروی خارجی سپاه پاسداران جمهوری اسلامی به حساب میآید. این گروه توان موشکی قابل ملاحظهای دارد، اما دست آن بسیار بسته است چون در لبنان مقبولیت کافی ندارد و به عنوان یک گروه مزدور مورد نفرت بخشی از جامعه لبنان است.
روزنامه گاردین در همین زمینه اخیرا طی گزارشی نوشت که محبوبیت حزبالله در سالهای اخیر به خصوص به دلیل مداخله در جنگ داخلی سوریه برای حمایت از سرکوب بشار اسد علیه مردم معترض افول کرد.
در حال حاضر نیز لبنان سالگرد انفجار مرگبار در بیروت را پشت سر میگذارد که لبنانیها حزبالله را مسئول آن میدانند.
با این شرایط، تهران به خوبی میداند حزبالله نیز چندان توان و مشروعیتی برای انجام یک عملیات فراتر از پرتاب راکت و موشک به اسرائیل را ندارد و با این حساب، یک جنگ طولانی برای لبنان بسیار مخرب و نفسگیر خواهد بود.
رهبران کشورهای عرب در نگرانی
نباید فراموش کرد که اینبار همکاری کشورهای عرب منطقه همچون امارات متحده عربی، عربستان سعودی و اردن با اسرائیل ممکن است جدیتر و علنیتر از حمله جمهوری اسلامی در فروردینماه باشد.
این همراهی از آن جهت است که نگرانی بینالمللی بیشتری درباره در گرفتن یک جنگ گسترده در منطقه وجود دارد و رهبران این کشورها در رایزنی با غرب هر تلاشی برای جلوگیری از این جنگ میکنند. با همین منطق است که اردن نیز همزمان با مشورت پادشاه آن با فرانسه، فارغ از اختلافاتش با تهران، وزیر امور خارجه خود را به تهران فرستاد تا درباره امنیت منطقه رایزنی کند.
از سوی دیگر نیز دلیل این تلاش منطقهای، رضایت پنهان رهبران این کشورها از حذف رهبران اخوانی حماس مثل اسماعیل هنیه و نگرانی از گسترش جنگ است.
اکراه سوریه، احتیاط روسیه
حتی سوریه بشار اسد هم پس از یک دهه جنگ داخلی و کشتار و تخریب زیرساختهای کشور، هرگز تمایلی به تبدیل شدن به زمین جنگ ایران و اسرائیل ندارد. فراتر از همراه نشدن با جنگ ایران، ممکن است حتی عوامل اسرائیل در ساختار دولتی سوریه، در زمان لازم گراهای مورد نیاز را هم به اسرائیل بدهند، مانند آنچه در سالهای اخیر گزارشهایی از آن مطرح شد. در آخرین مورد نیز پس از حمله به ساختمان کنسولگری جمهوری اسلامی، بحث احتمال دادن آمار دقیق اعضای سپاه پاسداران در کنسولگری در دمشق مطرح شد.
در رابطه با سوریه، از روسیه و اختیار حریم هوایی سوریه هم نباید غافل شد. روسیه با وجود همراهیهای منطقهای با تهران، هرگز به ایران اجازه استفاده از حریم هوایی سوریه برای حمله به اسرائیل را نخواهد داد.
با این شرایط، گزینهای که برای ایران میماند، خیلی محدود به نظر میرسد؛ شاید تکرار حملهای در سطح حمله فروردین با چندین راکت و موشک گروههای نیابتی و یا کمی بیشتر از آن و یا شاید همزمان حمله و بمبگذاری در سفارتخانههای اسرائیل در کشورهای آمریکای لاتین و چند کشور دیگر.
مساله دردناک برای تهران
مساله این است که ایران نه به لحاظ تسلیحات متعارف و نه تسلیحات غیرمتعارف، هرگز در حد بازدارندگی با اسرائیل قرار نخواهد گرفت.
در محاسبات اسرائیل، جمهوری اسلامی قادر به پاسخی فراتر از موشکپرانی و چند نیروی نیابتی خود نیست که اسرائیل را مجاب کرده که میتواند دست به چنین عملیات پیچیدهای در قلب محافظتشدهترین نقطه پایتخت ایران بزند.
آنچه در ۲۵ فروردین و حمله جمهوری اسلامی به اسرائیل رخ داد، توپ پر حکومت ایران بود.
ممکن است ایران با اتکا به نیروی انسانی جنگدیده (جنگ عراق و ایران) و آنطور که مقامهایش میگویند «قدرت ایمان» نیروهای نظامی خود دست به یک اقدام غیرقابل پیشبینی بزند، اما در حوزه نیروی انسانی هم، توان نیروی انسانی جنگدیده اسرائیل اگر بیشتر نباشد، کمتر نیست.
مساله دردناک برای تهران اما چیز دیگری است، اینکه اسرائیل به سطحی از توانمندی نرمافزاری-اطلاعاتی و عملیاتی-جستیکی در خاک ایران رسیده که برای رهبرانش، مساله تنها انتخاب زمان و نحوه و هدف عملیات است. امری که مقابله با آن نه یک اقدام ساده و کوتاهمدت بلکه نیازمند اقدامات انقلابی و ساختاری در دستگاههای موازی و تودرتوی اطلاعاتی و نظامی جمهوری اسلامی است.
بنا بر این چه تهران تصمیم حمله گسترده به اسرائیل را اجرایی کند چه نکند، فردای حمله نیز باید با همین نفوذ و ناکارآمدی اطلاعاتی و نظامی خود دست و پنجه نرم کند که جا را برای عملیاتهای بعدی اسرائیل باز خواهد گذاشت.