پس از تحصن تعدادی از دانشجویان دانشگاه هنر تهران در اعتراض به اجباری شدن مقنعه در پردیس باغ ملی این دانشگاه و برخورد امنیتی و بازداشت تعدادی از دانشجویان، موج گسترده حمایت از این اعتراضات توسط دانشجویان دیگر دانشگاهها آغاز شد.
در کنار این اما موضوع سرکوب دانشگاه و دانشجویان توسط حکومت و شیوههای جدید این سرکوب مورد توجه فعالان دانشجویی قرار گرفت.
پس از آغاز خیزش انقلابی در اعتراض به کشتن مهسا ژینا امینی به دست ماموران گشت ارشاد، دستکم ۷۵۰ دانشجو از سوی نهادهای امنیتی بازداشت شدهاند، بیش از ۷۶۰۰ دانشجو به کمیتههای انضباطی احضار شدند و صدها دانشجو با احکام «ممنوعالوردی»، «تعلیق» و «محرومیت از تحصیل و خوابگاه» مواجه شدهاند. همچنین تبعید تحصیلی، تعلیق و جریمه نقدی هم در بین احکام بوده است.
در همین سه ماه سپری شده از سال ۱۴۰۲، دستکم ۸ دانشجوی دانشگاه علوم پزشکی تبریز یک تا دو سال از تحصیل محروم یا به شهرهای اهواز، سمنان، کاشان، ارومیه و اردبیل تبعید شدهاند.
دانشجویانی که پیشتر از سوی دانشگاه الزهرا تعلیق شده بودند، اکنون به دانشگاه ممنوعالورود شدهاند.
۸۰ دانشجوی «دانشگاه مدنی» تبریز به کمیته انضباطی احضار شدهاند. در «دانشگاه مدنی آذربایجان» مجموعا کمیته انضباطی تاکنون برای ۲۰ نفر از دانشجویان احکام قطعی صادر کرده است، ۲۵ نفر در مرحله انتظار تشکیل جلسه این کمیته و صدور حکم قرار دارند و ۳۵ نفر برای جلسه تفهیم اتهام احضار شدهاند.
در دانشگاه نوشیروانی بابل، «کمیته هادی»، در دانشگاه تهران «کمیته اخلاق»، در دانشگاه طباطبایی «شورای هادی» و در دانشگاه علم و صنعت، «کمیته گفتو گو» تشکیل شده است. گشت موتوری برای تذکر حجاب در دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تشکیل شده و ارسال «پیامکهای تهدیدآمیز» و «پخش تراکت تذکر حجاب» در دانشگاههای مختلف کشور در جریان است.
اینها اما تنها بخش آشکار این سرکوب است و در ماههای اخیر اتفاقات خاصی در جهت خاموش کردن صدای دانشگاه و تحت فشار قرار دادن دانشجویان معترض رخ داده است.
بسیاری از برخوردهای نهادهای امنیتی به دانشجویان هنوز به شکل عمومی مطرح نشده و در سایه این سکوت، رفتارهای امنیتی در دانشگاهها ادامه دارد. چند فعال دانشجویی در گفتوگو با ایران اینترنشنال، بخش خاموش این سرکوب را عنوان کردند.
به گفته یک فعال دانشجویی که در جریان خیزش انقلابی سال ۱۴۰۱ بازداشت شده بود، ماموران امنیتی در پوشش حراست در دانشگاهها حضور مستمر دارند. در کنار آن ماموران لباس شخصی در محیط دانشگاه حاضرند، به شکلی که برای دانشجویان قابل تشخیص نیست که آنان کارمند دانشگاه، نیروی حراست یا دانشجو هستند.
به گفته این دانشجو، به نظر میرسد از آنجایی که بازداشت دانشجویان برای حکومت هزینه بر است، در کنار برخوردهای امنیتی و قضایی، بخشی از وظیفه سرکوب به دانشگاهها سپرده شده است. در مواردی تعلیق یک دانشجو عملا به اخراج او منجر میشود. در مواردی که دانشجویان دو یا سه ترم تعلیق شدهاند، سنوات تحصیلی مجاز آنان به پایان میرسد و دیگر قادر به ادامه تحصیل نخواند بود.
همچنین بخش زیادی از سرکوب دانشجویان اطلاعرسانی نشده، چرا که آنها از ابطال مدارک تحصیلی خود بیم دارند. یک فعال دانشجویی میگوید «برای مثال تعدادی از دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد اخراج شدهاند و سکوت کردند که مبادا مدرک تحصیلی مقطع کارشناسی آنان ابطال نشود.»
تعداد زیادی از وکلای دادگستری که در ماههای اخیر به قوه قضاییه احضار و تحت فشار قرار گرفتند، وکلای دانشجویان بازداشتی بودند و این امر موجب شده تا دانشجویان برای دفاع حقوقی از خود در مضیقه قرار بگیرند.
در مورادی که دانشجویان از حضور در خوابگاه محروم شدند، به پایان دوره دانشجویی آنان منجر شده و به نوعی اخراج خاموش از دانشگاه رقم خورده است.
با توجه به وضعیت اقتصادی دشواری که در ایران حاکم است، دانشجویانی که اجازه استفاده از خوابگاه را از دست دادند، توان تهیه مسکن در سطح شهرها را نداشته و به ناچار از ادامه تحصیل بازمانده و به شهر خود بازگشتهاند.
یک فعال دانشجویی به رصد فعالیتهای مجازی دانشجویان از سوی نهادهای امنیتی اشاره کرده و میگوید: «پس از هر مطلبی در شبکههای اجتماعی، نهادهای امنیتی و کمیتههای انضباطی با دانشجویان و خانواده آنان تماس میگیرند و آنان را تهدید میکنند، این رفتار عملا امکان فعالیت را از دانشجویان سلب کرده است»
موضوع فشار به خانواده دانشجویان هم بخش پنهان اتفاقات ماههای اخیر است. در مواردی دانشجویان به کمیتههای انضباطی احضار شدهاند و از آنان خواسته شده حتما با خانواده خود به در این کمیتهها حاضر شوند. در مواردی حتی بدون اطلاع دانشجویان، خانواده آنان احضار شده و درباره فعالیتهای فرزندانشان مورد تهدید قرار گرفتهاند.
در این روزها که امتحانات پایان ترم دانشگاهها در جریان است، نهادهای امنیتی و دانشگاهی از این فرصت برای فشار مضاعف به دانشجویان استفاده و برخی دانشجویان از حضور در امتحانات محروم شدند.
از سویی دیگر یک فعال دانشجویی میگوید: «در جلسات امتحان ماموران حراست بالای سر دانشجویان حاضر میشوند و اگر مثلا حجاب دانشجویی از نظر آنان کامل نباشد، روی برگه او علامت زدند و بعد دانشجو متوجه شده درس او را حذف کردهاند.»
به گفته این فعالان دانشجویی، سرکوب دانشگاه صرفا مختص به دانشجویان و اساتید نبوده و در مواردی کارمندان اداری دانشگاهها نیز بدون سر و صدا و اطلاعرسانی از دانشگاه اخراج شدهاند.
یک فعال دانشجویی یکی از دانشگاههای تهران در این رابطه میگوید: «در اوج اعتراضات سال گذشته برخی کارمندان اداری دانشگاه اقدام به حمایت از دانشجویان کردند که بعدتر بیسر و صدا احراج شدند، حتی در یکی از دانشگاهها مامور حراستی که حاضر به همکاری برای شناسایی دانشجویان معترض نشده بود، از دانشگاه اخراج شد.»
بحث دیگری که فعالان دانشجویی مطرح میکنند، موضوع دانشجویان سهمیه است. به گفته آنها «در سال گذشته بیشترین اعتراضات متعلق به دانشگاههایی بود که کمترین دانشجوی سهمیه را در خود جای داده بودند. از این رو نهادهای امنیتی و مدیران دانشگاهها در تلاشند تا با افزایش سهمیهها برای دانشجویان خودی در این دانشگاهها، فضای دانشگاه را به سمت خودیسازی و حذف دانشجویان منتقد پیش ببرند.»
همه این موراد در شرایطی است که برخوردهای امنیتی و قضایی با دانشجویان همچنان ادامه دارد و حتی تعدادی از دانشجویانی که سال گذشته تحت عنوان عفو از زندان آزاد یا پرونده قضایی آنان بسته شده بود مجددا به مراجع قضایی احضار و پروندههای جدیدی برای آنان باز شده است.
دانشجویان پردیس هنرهای زیبا، دانشجویان دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، دانشجویان دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، دانشجویان رشته هنر دانشگاه فنی و حرفهای انقلاب اسلامی، دانشجویان دانشگاه صنعتی سهند تبریز، دانشجویان دانشگاه اصفهان، دانشجویان دانشگاه هنر اصفهان، دانشجویان دانشگاه علوم توان بخشی و سلامت اجتماعی، دانشجویان دانشگاه هنر و معماری پارس، دانشجویان دانشگاه علم و صنعت، دانشجویان دانشگاه تهران، دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی، دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد، دانشجویان دانشگاه مازندران، دانشجویان دانشگاه بهشتی تهران، دانشجویان دانشگاه تربیت مدرس و دانشجویان دانشگاه سوره از جمله دانشجویانی بودند که در روزهای اخیر پیام حمایتآمیز صادر کردند.
همه این دانشجویان ضمن حمایت از دانشجویان دانشگاه هنر، بر ایستادگی مقابل جمهوری اسلامی و ازسرگیری اعتراضات خیابانی تاکید کردهاند.
به عنوان نمونه، در بیانیه دانشجویان دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، آمده است: «ذرهای خراش بر تن دوستان دانشجویمان در دانشگاه هنر بسنده است تا از خشم و غیظ لبریز شده، و به خیابانها سرازیر شویم.»
این دانشجویان ادامه دادند: «تاریخ جنبش دانشجویی ثابت کرده که وحشتافکنیها، تعلیقها، تبعیدها، بازداشتها، و کشتارها، نه تنها وحدت و ایستادگی دانشجویان را سست نمیکند، بلکه این وحدت و ایستادگی را ریشهدارتر و نیرومندتر میسازد تا به رمز پیروزی بدل شود.»
پس از آنکه حراست دانشگاه هنر پوشش مقنعه را از روز بیست و هفتم خرداد ماه در این دانشگاه اجباری اعلام کرد، دانشجویان دانشگاه هنر از چهارشنبه گذشته در پردیس باغ ملی این دانشگاه تحصن برگزار کردند.
این تحصن با واکنش خشونتبار مسئولان حراست دانشگاه، ضرب و شتم دانشجویان و حضور نیروهای امنیتی در اطراف دانشگاه همراه شد.
همچنین در خبرها آمده که از آغاز این تحصن حراست دانشگاه از رسانیدن آب و مواد خوراکی به دانشجویان و استفاده آنان از سرویس بهداشتی جلوگیری کرد.
جمعی از خود دانشجویان دانشگاه هنر در بیانیهای خطاب به مسئولان اعلام کردند: «فکر کردید حالا دیگر دانشگاه مرده و از خیابانهای اطرافش جداست. میان ما و شما دریایی خون فاصله است، ما، که حالا نزدیک یک سالی میشود که «ما» شدهایم، هیچ حرفی با شما نداریم الا یک کلمه: نه.»
این بیانیه افزود: «پس از تاکید دوبارهتان بر آپارتاید جنسیتی و الزام حضور در دانشگاه با مقنعه، پس از بستن آب و خشونت بر دوستانمان که تنها در جهت برابری در پردیس باغ ملی تحصن کرده بودند، ما هم دوباره تاکید میکنیم که چیزی به عقب برنمیگردد.»
دانشجویان دانشگاه هنر خاطرنشان کردند: «این آسمان حتی بعد از تمام ستارههایی که هرروز به زمین کشیدهاید، هنوز غرق ستارهست. از زخمی که شهریور دهن باز کرد هنوز خون میچکد. و ما ایستادهایم، دست در دست هم، برای آزادی.»
تحولات دانشگاه هنر با موج واکنش دانشجویان نقاط مختلف کشور همراه شد و دانشجویان علاوه بر صدور بیانیه به نصب شعارهای اعتراضی بر دیوارهای دانشگاهها اقدام کردند.
همچنین کانون نویسندگان هشدار داد: «ادامه فشارها برجامعه برای تحمیل پوشش اجباری، ناشی از ذهنیت استبدادی است و حکومت میخواهد این پیام را بدهد که هر صدای مخالفی را ساکت میکنیم.»