جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید، با اشاره به اینکه روسیه در ماه گذشته میلادی صدها پهپاد جدید از ایران دریافت کرده، گفت جمهوری اسلامی به مسکو تجهیزات لازم را برای ساخت کارخانه پهپاد ارائه کرده و روسیه میتواند اوایل سال آینده پهپاد ایرانی تولید کند.
سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید، با اشاره به اینکه حمایت نظامی ایران و روسیه از یکدیگر از هر دو طرف جریان دارد، گفت ایران به دنبال دریافت میلیاردها دلار تجهیزات نظامی از روسیه از جمله بالگرد و رادار است.
کربی خاطرنشان کرد که روسیه به ایران پیشنهاد همکاریهای دفاعی بیسابقهای از جمله در زمینه موشکی، الکترونیکی و پدافند هوایی داده است.
از سوی دیگر، همزمان با افزایش نگرانیهای بینالمللی از گسترش برنامههای پهپادی و موشکی ایران، جان مور، سخنگوی ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، در واکنش به اقدام اخیر ایران در رونمایی از موشک هایپرسونیک فتاح، به سمیرا قرایی، خبرنگار ایراناینترنشنال، گفت: «اقدامهای تهاجمی ایران، از جمله تهدید ناشی از برنامه موشکی این کشور، در صدر نگرانی نیروهای آمریکا در منطقه است.»
سخنگوی سنتکام افزود: «به توانایی خود در مقابله با تمام تهدیدهای رژیم ایران اطمینان داریم و از تهران میخواهیم تنشهای منطقهای را کاهش دهد.»
اوایل خرداد ماه، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، با اشاره به ادامه حمله پهپادهای ساخت ایران به غیرنظامیان در اوکراین، از همه مردم ایران خواست برای اینکه «همدست» جنایتهای روسیه نشده و در تاریخ «در سمت شر» قرار نگیرند، با واکنش خود بر تصمیم جمهوری اسلامی در ارائه پهپاد به روسیه تاثیر بگذارند.
آمریکا، بریتانیا، اتحادیه اروپا، استرالیا و نیوزیلند تا کنون جمهوریاسلامی را به دلیل ارائه پهپاد به روسیه در جنگ اوکراین، هدف چندیدن دور تحریم قرار دادهاند.
با این حال مقامهای جمهوری اسلامی کمک تسلیحاتی خود به روسیه در جنگ اوکراین را انکار میکنند.
از سوی دیگر، گزارشهای مختلفی نیز درباره حضور مستشارهای نظامی ایران در کریمه برای آموزش کار با پهپاد به نیروهای روسیه در حمله به اوکراین و نیز تصمیم احتمالی جمهوری اسلامی برای ساخت خط تولید پهپاد در روسیه و نیز ارائه موشک بالستیک به مسکو حکایت دارد.
همچنین جمهوری اسلامی متهم است با حمایت از شبهنظامیان شیعه در عراق، در حملات پهپادی آنان به مواضع و نیروهای آمریکایی در عراق و همچنین با حمایت از حوثیهای یمن، در حملات پهپادی آنان علیه عربستان سعودی نقش داشته است.
برخی نمایندگان پارلمان بریتانیا درباره این افشاگریها اظهار نگرانی عمیق کردند و سخنگوی دولت بریتانیا گفت که دولت این کشور همکاریهایی که امنیت ملی کشور را به خطر بیندازد، نمیپذیرد.
دستکم ۱۱ دانشگاه در بریتانیا از جمله دانشگاه کمبریج و ایمپریال کالج لندن، در تحقیقات مذکور مشارکت داشتهاند.
صادرات نظامی و تکنولوژی «دومنظوره» از بریتانیا به ایران ممنوع است و این کشور اخیرا تحریمهای جدیدی علیه افراد جمهوری اسلامی و سازمانهایی که پهپادهای انتحاری به روسیه میفرستند نیز اعمال کرده است.
وجود زرادخانه پهپاد و موشک جمهوری اسلامی، دولت بریتانیا را تحت فشار فزاینده قرار داده تا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را گروهی تروریستی اعلام کند.
نظر به تمامی این موارد، جوییش کرونیکل میتواند افشا کند در یکی از پروژههای مذکور، محققان در بریتانیا برای پیشرفت موتور بهبود اوجگیری، سرعت و دوربرد بودن پهپاد همکاری داشتهاند. پروژههایی که تامین مالی آنها با جمهوری اسلامی بوده است.
یک دانشگاه دیگر در بریتانیا هم با محققانی ساکن ایران برای امتحان کردن سیستم پیچیده کنترل جدید موتور جت به منظور افزایش قابلیت مانور و زمان پاسخ دادن آن در «کارکردهای نظامی» همکاری داشته است.
دیگر پژوهشگران ساکن بریتانیا هم برای استفاده از وسایل نقلیه هوایی بدون سرنشین با جمهوری اسلامی همکاری کردهاند.
نمایندگان مجلس بریتانیا خواستار بررسی این موضوع شدهاند که چنین تحقیقاتی چطور در خاک این کشور و با وجود تحریمهای سفت و سخت بریتانیا علیه جمهوری اسلامی اتفاق افتاده است.
لرد پولاک، رییس افتخاری «دوستان محافظهکار اسرائیل» گفت: «روشن است که سپاه پاسداران برنامه پهپادی جمهوری اسلامی را کنترل میکند و روسها در جنگی که [ولادیمیر] پوتین به راه انداخته، از این سلاحها علیه اوکراین استفاده میکنند.»
پولاک گفت اینکه پای سپاه پاسداران به دانشگاههای بریتانیا رسیده مدرک دیگری دال بر این است - البته نه اینکه واقعا مدرکی لازم باشد - که سپاه پاسداران باید خیلی وقت پیش تروریستی اعلام میشد.
دیوید لمی، وزیر امور خارجه در سایه بریتانیا هم پژوهش جوییش کرونیکل را «عمیقا نگرانکننده» خواند و خواستار تحقیقات فوری دولت بریتانیا درباره احتمال نقض تحریمها در پروژههای مذکور شد.
دیوید دیویس، نماینده حزب محافظهکار پارلمان بریتانیا نیز در واکنش به یافتههای جوییش کرونیکل گفت اعمال تحریم، اگر دولتی که تحریم میکند آن را به درستی اعمال و رصد نکند، فایدهای ندارد.
دیویس در ادامه گفت که نباید برای پژوهشگران در دانشگاههای بریتانیا مقدور باشد به رژیم جمهوری اسلامی در غنیسازی سیستم تسلیحاتیاش کمک کنند: «تسلیحاتی که ممکن است بر ضد متحدان ما و حتی سربازان خود ما به کار گرفته شود.»
در میان دانشگاههایی که با جمهوری اسلامی همکاری کردهاند دانشگاه کرنفیلد بریتانیا هم قرار دارد که یک موسسه تحقیقاتی متخصص در علوم هوافضا و مهندسی است و با نیروی هوایی پادشاهی بریتانیا همکاری تنگاتنگی دارد.
محققان کرنفیلد و دیگر دانشگاههای بریتانیا مقالههایی پژوهشی را که خودشان اذعان دارند میتوانند کاربرد نظامی هم داشته باشند، با همکاری پژوهشگران در دانشگاههای ایران نوشتهاند. دانشگاههایی که بریتانیا، آمریکا و اتحادیه اروپا آنها را تحریم کردهاند.
یکی از یافتههای کلیدی جوییش کرونیکل، پژوهش مشترک احمد نجاران خیرآبادی، پژوهشگری در ایمپریال کالج لندن و محققان دانشگاه فنی شاهرود و دانشگاه فردوسی مشهد است.
این پژوهش به جزییات کارکرد موتور پهپاد از جمله پهپاد شاهد ۱۳۶ پرداخته که روسیه از آنها برای حمله به اهداف اوکراینی استفاده میکند.
در این تحقیق آمده است که در دنیای مدرن، وسایل نقلیه هوایی بدون سرنشین به خاطر فواید مهم و اساسیشان کاربرد گستردهای دارند و نقش مهمی در امور نظامی بازی میکنند.
هزینه این پژوهش که در ماه مارس سال ۲۰۱۹ منتشر شد از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری جمهوری اسلامی تامین شده است.
وزیر اسبق این وزارتخانه، کامران دانشجو و معاون فعلی آن محمد نوری، هر دو در لیست تحریمهای بریتانیا قرار دارند.
فرزین ندیمی، پژوهشگر موسسه واشینگتن، گفت که پژوهش ایمپریال کالج میتوانسته کاربردهای نظامی مهمی داشته باشد و موتوری که در آن تحقیق مورد بررسی قرار گرفته میتواند در پهپادهای کوچکتر هم استفاده شود.
یک تحقیق مهم دیگر هم پژوهشی مشترک بین دانشگاه کرنفیلد و دانشگاه علم و صنعت ایران است.
بهرغم ارتباط تنگاتنگ با وزارت دفاع بریتانیا، دانشگاه کرنفیلد هم «کاربردهای نظامی» سیستمهای پیشرفته نظامی تحت عنوان «سامانه کنترل فازی» را به همراه محققان ایرانی بررسی کرده است.
در پژوهش منتشر شده آنها در سال ۲۰۲۱ آمده است که این سامانه کنترل باعث میشود موتور قابلیت مانور بهتری داشته باشد و این وجه مهمی برای کاربردهای نظامی و وسایل نقلیه هوایی بدون سرنشین است.»
این پژوهش را سهیل جعفری، استاد مدیریت و کنترل توربین گاز در دانشگاه کرنفیلد و سید جلال محمد دولابیفرد، استادی ساکن تهران انجام دادهاند.
دکتر جعفری هم پیشتر استاد دانشگاه صنعتی شریف بوده که این دانشگاه از سال ۲۰۱۲ و به دلیل ارتباط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی در لیست تحریم بریتانیا قرار دارد.
فرزین ندیمی گفت که دانشگاههای ایران از نیمه دهه ۸۰ میلادی، «نقش مهمی» در برنامه ساخت پهپاد جمهوری اسلامی بازی کردهاند.
او گفت دانشکدههای مهندسی پول خوبی برای تحقیقات پهپادی دریافت کردهاند و سپاه پاسداران هم سالهاست به پژوهشهای مرتبط با پهپاد اولویت داده و تقریبا تمامی دانشگاهها با سپاه و وزارت دفاع به منظور انجام تحقیقات نظامی مرتبط قراردادهایی امضا کردهاند.
قوانین مرتبط با تحریم در بریتانیا انتقال تکنولوژی نظامی و دومنظوره به ایران یا هر فرد مرتبط با آن را ممنوع کرده و هر کمکی به فنآوری در توسعه، تولید، مونتاژ و آزمایش فنآوری و هر خدمات فنی دیگر را هم ممنوع کرده است.
مجازات فراهم کردن این امکانات برای هر فرد یا نهادی در ایران یا مرتبط با جمهوری اسلامی به عنوان یک جرم، میتواند تا هفت سال زندان داشته باشد.
بر اساس تحلیل هزاران مقاله منتشر شده در ژورنالهای علمی از سال ۲۰۱۷ تا کنون، جوییش کرونیکل به صدها پروژه دست پیدا کرده که در آن محققان در دانشگاهها و موسسات بریتانیا با دانشگاههایی در ایران که به علت ارتباطشان به برنامه هستهای جمهوری اسلامی در لیست تحریم بودهاند، همکاری داشتهاند.
بسیاری از این تحقیقات ربطی به امور نظامی ندارند اما حقوقدانان معتقدند همکاری با ایرانیان این دانشگاهها، حتی در امور غیرمرتبط به مسایل هستهای نیز ممکن است قوانین تحریم را نقض کرده باشد.
طبق این قوانین، شهروندان و ساکنان بریتانیا نباید در اعمالی درگیر شوند که منافع «مستقیم و یا غیرمستقیم» برای یک فرد یا نهاد در لیست رسمی تحریمها داشته باشد. این ممنوعیت شامل «مالکیت فکری» نیز میشود.
یکی دیگر از تحقیقاتی که جوییش کرونیکل به آنها دست پیدا کرده یک پژوهش است که ابوالفضل آذرنیا، محققی در دانشگاه شریف در سال ۲۰۱۹ و در حوزه صنایع هوافضا نوشته است.
در بین کسانی که در نوشتن این مقاله با او همکاری داشتهاند نام محققانی از دانشگاه ایمپریال کالج لندن و لیورپول هم به چشم میخورد.
صنعت هوافضای جمهوری اسلامی که هلیکوپترهای نظامی، هواپیماهای حملونقل و جت جنگی میسازد، از سال ۲۰۱۰ تحت تحریمهای بریتانیا قرار گرفته است.
جوییش کرونیکل به بیش از ۲۰۰ مقاله دست پیدا کرده که محققان دانشگاه «شهید بهشتی» و پژوهشگران ساکن بریتانیا با یکدیگر نوشتهاند. یکی از این مقالات در حوزه مخابرات و استراق سمع را چند محقق ساکن ایران در همکاری با ذبیح قاسملویی، استاد دانشگاه نورثآمبریا که سردبیر ژورنال علم و صنعت کابردی بریتانیا نیز هست، نوشتهاند.
دانشگاه «شهید بهشتی» ایران هم از ماه می سال ۲۰۱۱ در لیست تحریمهای بریتانیا بوده است.
اینها همه در حالی است که صنعت تسلیحاتی جمهوری اسلامی از جمله موشکهای بالیستیکی میسازد که ممکن است روزی علیه اسرائیل استفاده شود.