افزایش حملات هوایی و موشکی روسیه به شهرها و زیرساختهای اوکراین به ویژه در دو شهر کییف و خارکیف سهشنبه شب دهها کشته و زخمی برجای گذاشت و سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفت: روسیه در این حملات مجتمعهای مسکونی و ساختمانهای غیرنظامی را هدف قرار میدهد.
ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، با محکوم کردن حملات روسیه به مجتمعهای مسکونی و ساختمانهای غیرنظامی در مرکز شهر خارکیف، یکی از بزرگترین شهرهای اوکراین، گفت که روسیه همچنان به ویرانگریهای وحشتناک خود ادامه میدهد.
روز سه شنبه از جمله بر اثر اصابت یک موشک روسیه به ساختمانی مسکونی در شهر ژیتومیر در مرکز اوکراین چهار نفر کشته شدند.
همچنین شبکه خبری سیانان از اصابت یک موشک به کلینیک زایمان آدونیس در نزدیکی کییف خبر داد. رییس این کلینیک گفت که هنگام اصابت موشک، این ساختمان تخلیه بوده و به کسی آسیب نرسیده است.
این در حالی است که کرملین پیشتر اعلام کرده بود نیروهای روسیه زیرساختها و ساختمانهای غیرنظامی را هدف قرار نمیدهند.
در روزهای گذشته نیز در پی حمله توپخانهای روسیه به شهر اوختیرکا در شمال شرقی اوکراین، شش غیرنظامی از جمله یک دختر هفت ساله، کشته شدند.
وزارت بهداشت اوکراین تعداد غیرنظامیان کشته شده در حملات روسیه را تا روز یکشنبه ۳۵۲ غیرنظامی از جمله ۱۴ کودک اعلام کرده بود که این تعداد با توجه به شدت گرفتن حملات هوایی و موشکی روسیه در روزهای دوشنبه و سهشنبه افزایش یافته است.
در واکنش به حملات روسیه به مناطق مسکونی دبیرکل عفو بینالملل اعلام کرد که روسیه با بمب خوشهای به یک مهدکودک حمله کرده که چند غیرنظامی از جمله یک کودک کشته شدند و این موضوع باید به عنوان «جنایت جنگی» بررسی شود.
ولودیمیر زلنسکی، رییس جمهور اوکراین در پی حملات روسیه به مناطق غیرنظامی و مسکونی گفت که کشورش درخواستی علیه روسیه به دیوان بینالمللی دادگستری ارائه کرده است.
از سوی دیگر دیوان دادگستری بینالمللی نیز اعلام کرد که در روزهای ۱۶ و ۱۷ اسفند برای بررسی شکایت اوکراین از روسیه جلسه استماع برگزار میکند.
کریم خان، دادستان دیوان کیفری بینالمللی لاهه نیز گفت که تحقیق درباره وقوع جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در اوکراین را آغاز میکند.
دادستان دیوان کیفری بینالمللی لاهه همچنین افزود که برمبنای تحقیقات قبلی در کریمه و دنباس، متقاعد شدهام زمینه تحقیق درباره جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت هم پیشتر (حمله۲۰۱۴ روسیه) و هم در رویداد فعلی وجود دارد.
پس از آن بود که وزیر خارجه کانادا نیز گفت که این کشور از دیوان کیفری بینالمللی درخواست خواهد کرد تا درباره ارتکاب «جنایات جنگی» توسط روسیه در جریان حمله به اوکراین تحقیق کند.
در کنار حملات به مناطق غیرنظامی و افزایش موج مهاجرت که عمدتا زنان و کودکان هستند فیلیپو گراندی، کمیسر عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، گفت: حمله روسیه به اوکراین سبب شده تاکنون ۵۲۰ هزار نفر از اوکراین به کشورهای همسایه پناه ببرند و تعداد پناهجویان که به شکل تصاعدی در حال افزایش است میتواند به چهار میلیون نفر برسد.
بوریس جانسون، نخست وزیر بریتانیا نیز در مورد بحران انسانی در اوکراین هشدار داد و گفت تعداد پناهجویان ممکن است به میلیونها نفر برسد.
پستهای مربوط به اخبار جنگ در رسانههای اجتماعی سریعتر از آنکه راستیآزمایی شوند دست به دست میچرخند و خبرهایی که ترکیبی از واقعیت و دروغ و یا مطالبی که از متن خارج شده و کاملا جنبه تبلیغاتی دارند به خورد کاربران داده میشود.
در این میان کار مخاطب به عنوان مصرفکننده اخبار و اطلاعات بسیار دشوار میشود. واشینگتن پست برای مخاطبانی که اخبار را در فضای مجازی دنبال میکنند توصیههایی دارد که در ادامه میآید.
شرکتهای فناوری اعلام کردهاند تلاش میکنند تا با برچسبهای مناسب و بررسی دقیق مطالب در رسانههای اجتماعی، به کاربران کمک کنند اطلاعات نادرست را درباره وقایع اوکراین شناسایی کنند. متا، شرکت مادر فیسبوک اعلام کرد در حال افزودن امکانات بیشتر در منطقه اوکراین برای راستیآزمایی اخبار مربوط به جنگ است.
یکی از راههای پخش اخبار جعلی انتشار عکسهای قدیمی است. شرکت متا گفته به کاربرانی که سعی میکنند عکسهای مربوط به جنگ را که تاریخ آنها از یک سال میگذرد به اشتراک بگذارند، اخطار میدهد.
در اینجا چند ابزار مفید و اولیه وجود دارد که همه باید هنگام بررسی اخبار فوری در فضای مجازی از آنها استفاده کنند.
عجله نکنید
پیش از آنکه دکمه به اشتراکگذاری را بزنید، اندکی تامل کنید. رسانههای اجتماعی برای سرعت انتشار مطالب در فضای مجازی ساخته شدهاند و برای اینکه کاربران حتی بدون خواندن و درک دقیق مطالب آنها را اینجا و آنجا بازنشر کنند.
مهم نیست که این پستها چقدر ناراحتکننده، روشنگر یا خشمگین کنندهاند. پیش از اینکه در مورد صحت آنها مطمئن شوید از بازنشر آنها خودداری کنید.
منبع اخبار را بررسی کنید
به کسانی که اطلاعات را بازنشر میکنند، دقت کنید. اگر از اعضای خانواده یا دوستان شما هستند، لزوما به اطلاعات آنها اعتماد نکنید مگر اینکه خود در محل وقوع حوادث و یا یک کارشناس مورد تایید باشند.
اگر یک فرد غریبه یا سازمان این اطلاعات را منتشر میکنند، به یاد داشته باشید که علامت تایید در حسابهای کاربری آنها و یا شناخته شده بودنشان آنها را قابل اعتماد نمیکند. بسیاری از کارشناسان سیاسی و شخصیتهای معروف اینترنتی هماکنون اطلاعات نادرستی را ارسال میکنند و این وظیفه شماست که با شک و تردید به هر پست نگاه کنید.
با مشاهده اخبار و اطلاعاتی که در فضای مجازی بازنشر میشوند به دنبال پست اصلی باشید و ببینید منبع اصلی آن کجا بوده است. اگر منبع اخبار نامشخص باشد با احتیاط با آن برخورد کنید. مراقب اسکرینشاتها و میمها باشید زیرا تایید صحت این موارد دشوارتر است.
هنگام غربالگری حسابهای کاربری افراد، به تاریخی که حسابها ساخته شدهاند دقت کنید. این تاریخ در نمایه (پروفایل) حساب کاربری افراد آمده است. مراقب حسابهایی که بسیار جدیدند یا دنبالکنندگان بسیار کمی دارند، باشید.
در مورد وبسایتها، میتوانید تاریخ تاسیس آنها را در گوگل بیابید. برای این کار نام سایت را در گوگل جستجو کنید، سپس روی سه نقطه عمودی کنار یوآرال (URL) کلیک کنید تا دریابید اولین بار در چه تاریخی توسط موتور جستجوگر ایندکس شده است. در این مورد نیز از وبسایتهای بسیار جدید دوری کنید.
فهرستی از منابع قابل اعتماد تهیه کنید
اطمینان از واقعی بودن هر حساب کاربری در رسانههای اجتماعی بسیار زمانبر است، بهویژه که هر لحظه مقداری زیادی محتوای جدید از مکانهای مختلف به طور همزمان منتشر میشود. بنابراین به جای اتکا به حسابهای شخصی به کارشناسان اعتماد کنید.
کار خبرگزاریها و بنگاههای خبری جریان اصلی این است که این کار را برای شما انجام دهند. این منابع خبری، اغلب پس از تایید صحت خبرها، ویدیوها و عکسها، آنها را گزارش میکنند.
یکی از راههای آسان برای دستیابی به اخبار درست دنبال کردن خبرنگاران رسانهای معتبر در رسانههای اجتماعی و تهیه لیستی از آنهاست. اکثر این خبرنگاران در محل جنگ حضور دارند و اخبار درست و دست اول را در حسابهای خود منتشر میکنند.
به دنبال تاریخچه و پیشزمینه خبر باشید
هزاران پست واقعی از اوکراین در فضای مجازی منتشر میشود، از جمله ویدیوهای واقعی از سربازان و روایتهای دست اول از مردم محلی. حتی اگر فقط پستهای واقعی را ببینید، این پستها باز هم میتواند گیجکننده یا گمراهکننده باشند.
سعی کنید تمام این کلیپها یا خبرها را با زمینههای وسیعتری درباره آنچه اتفاق میافتد، تقویت کنید. این اخبار ممکن است قانع کنندهترین قطعات یک پازل باشند، اما کل تصویر را به ما ارائه نمیدهند. اطلاعات کارشناسان شناختهشده در زمینه سیاست خارجی، جنگ سایبری، تاریخ و سیاست را با هم ترکیب کنید یا به رسانههای آنلاین و تلویزیونی مراجعه کنید که این کار را برای اکثر خبرها انجام میدهند.
بررسی دقیق ویدئو و عکسها
اگر به بررسی عمیقتر چیزهایی که میبینید علاقه دارید، حواستان به ویرایشهای متعدد و برشهای عجیب و غریب باشد. صدای ویدئو را به دقت گوش کنید و برای بررسی صحت آنها از ابزارهای راستیآزمایی استفاده کنید.
سایتهای رسانههای اجتماعی ابزارهای راستیآزمایی یا برچسبهای هشدار دهنده مخصوص خود را دارند و بسیاری از آنها اعلام کردهاند که منابع و برچسبهایی را بهطور خاص برای رسیدگی به اطلاعات نادرست درباره جنگ اوکراین اضافه میکنند. با این حال، با توجه به حجم زیاد پستهایی که با آن سروکار دارند، میلیونها نفر میتوانند یک ویدیوی مشکلدار را پیش از آنکه شناسایی شود، ببینند.
مراقب هشدارهای محتوایی پستهای شخصی در رسانههای اجتماعی باشید که به صورت برچسبهایی در زیر لینک یا به صورت اخطار پیش از ارسال مطلبی که ممکن است گمراهکننده باشد، ظاهر میشوند.
اخبار یا تصاویری که افراد در رسانههای اجتماعی پست میکنند را با ابزارهای راستیآزمایی وبسایتهایی مانند واشینگتن پست، اسنوپس و پولیفکت امتحان کنید.
نوع فرمان پوتین برای بسیاری کشورها روشن نیست. گاردین در گزارشی به توضیح درباره این فرمان پرداخته است.
پوتین درباره سلاحهای هستهای چه گفت؟
ولادیمیر پوتین روز یکشنبه ۸ اسفندماه، سرگئی شویگو، وزیر دفاع روسیه و والری گراسیموف، رییس ستاد ارتش این کشور را به دیداری عمومی فراخواند و به این دو فرمان داد تا «نیروهای بازدارنده ارتش روسیه را در حالت خاص آمادهباش قرار دهد».
آیا فرمان پوتین در علوم نظامی معنای خاصی دارد؟
گرچه تهدید دیپلماتیک چنین فرمانی آشکار است؛ جملهبندی پوتین، برای متخصصان هستهای و وزرای دفاع در جهان روشن نیست. چرا که متوجه نمیشوند عبارت «حالت خاص آمادهباش» دقیقا به چه معناست. اما در وضعیت فعلی، توافقنظر بر این قرار گرفته که این تهدید، گرچه از حد عادی فراتر رفته است، همچنان تهدیدی در سطح پایین است.
پاول پادویک، صاحبنظر پیشگام در زمینه نیروهای هستهای روسیه، در واکنش به فرمان پوتین، در توییترش نوشت که فرمان پوتین، «بهاحتمال زیاد» به این معناست که «سیستم فرماندهی و کنترل هستهای فرمانی دریافته است که از آن بهعنوان فرمان ابتدایی یاد میشود.» این یعنی دکمه این سیستم زده شده است و در صورت صدور «فرمان پرتاب»، فرمان اجرا میشود.
پادویک همچنین نوشت که سلاحهای هستهای، در صورتی که دسترسی به شخص رییسجمهور ممکن نباشد، تنها در صورتی که انفجاری هستهای در قلمرو روسیه تشخیص داده شود پرتاب میشود.
پادویک و دیگر متخصصان، از جمله جیمز اکتون، کارشناس هستهای، گفت که فرمان پوتین میتواند تغییرات عملیاتی بیشتری به دنبال داشته باشد؛ این بدان معناست که بر حسب چنین فرمانی، زیردریاییهای مجهز به تسلیحات هستهای به دریا اعزام خواهد شد و یا طیف وسیعی از انواع تسلیحات اتمی در سراسر قلمرو روسیه پخش خواهد شد که میتواند مورداستفاده قرار گیرد. بهگفته پادویک، البته این سناریو لزوما اجرا نخواهد شد، چرا که جملهبندی پوتین در فرمان صادره، عامدانه مبهم بوده است.
دولتهای غربی درباره فرمان پوتین چه نظری دارند؟
بن والاس، وزیر دفاع بریتانیا، روز دوشنبه ۹ اسفندماه، در مصاحبه با شبکه بیبیسی گفت گفت که دولت بریتانیا از فرمان پوتین سر در نمیآورد، چرا که «چنین اصطلاحی در علوم نظامی روسیه وجود ندارد.» او گفت که این فرمان بهمنظور ارعاب غرب و بهمنزله یادآوری برای جهان است که روسیه «نیروهای بازدارنده» دارد وهمچنین بهانهای به دست میدهد تا با حرف زدن درباره فرمان پوتین، به عدم موفقیت ارتش روسیه در جنگ اوکراین توجهی نشود.
وزیر دفاع بریتانیا همچنین هشدار داد که روسیه از نظر تئوری، میتواند در جنگ با اوکراین از سلاح اتمی «تاکتیکی» استفاده کند ولی دست زدن به چنین اقدامی، با توجه به گفته پوتین که مردم اوکراین را با مردم روسیه «یکی» خطاب کرده، در تناقض خواهد بود.
سباستین بریکسیویلیامز از اتاق فکر «بیسیک» میگوید که توسل روسیه به سلاح هستهای میتواند از هر جهت بهبدی بمباران اتمی هیروشیما و ناگاساکی در جنگ جهانی دوم باشد. او افزود «بیشتر افراد بر این باورند که چیزی بهاسم سلاح هستهای غیراستراتژیک وجود ندارد.»
آیا روسیه توضیحی درباره فرمان پوتین داده است؟
بنا بر اعلام کرملین در روز دوشنبه ۹ اسفندماه، بیانیه صادرشده درباره فرمان پوتین، در درجه اول نوعی بیانیه صادره در زمان دیپلماسی پرمخاطره بوده است. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین، گفت که این تصمیم در واکنش به هشدارهای گوناگون غرب مبنی بر امکان «برخورد و درگیری بین ناتو و روسیه» صادر شد. پسکوف افزود که تکتک صادرکنندگان ایندست بیانیهها را نام نمیبرد اما وزیر دفاع بریتانیا یکی از آنهاست.
متیو هریس، یک متخصص هستهای عضو اتاق فکر «روسی» گفت که بیانیههای روسیه، هشدارهایی از جنس متفاوتی در برداشته و در درجه اول، برای برای ارعاب صادر شده بوده است؛ یعنی «ما میتوانیم به شما صدمه بزنیم و جنگیدن با ما خطرناک است». هریس افزود همچنین این بیانیهها بهمنزله یادآوری برای غرب، که بهشکل روبهافزایشی به اوکراین اسلحه میفرستد، بوده که پایش را از حدش فراتر نگذارد.
هریس افزود که ممکن است روسیه در تدارک تشدید حملات در اوکراین باشد و فرمان پوتین هشدار «خودت را کنار بکش» برای غرب بوده است.
