پایان دور نخست مذاکرات اوکراین و روسیه و توافق برای ادامه گفت‌وگوها

جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا روز دوشنبه نهم اسفند اعلام کرد که تهاجم روسیه به اوکراین نشان می‌دهد وظیفه اتحادیه اروپا کاهش وابستگی به نفت و گاز روسیه و حرکت به سمت منابع تجدیدپذیر است.

او تاکید کرد که انتقال پول به سوئیس اکنون به الیگارش‌های روسیه کمکی نمی‌کند و این واقعا خبر خوبی است.

سوئیس در تحریم روسیه به اتحادیه اروپا پیوست و اعلام کرد که دارایی‌های مقامات و شرکت‌های تحریم‌شده را مسدود می کند. این کشور اعلام کرده که تحریم‌های مالی علیه ولادیمیر پوتین، میخائیل میشوستین، نخست وزیر و سرگئی لاوروف، وزیر خارجه اجرا خواهد شد.

وزیر اقتصاد فرانسه نیز خبر داد که این کشور فهرستی از شخصیت‌های روسی وابسته به دولت برای مصادره اموال آنان تهیه کرده است.

بریتانیا هم گفت که بنادر این کشور به کشتی‌های دارای پرچم روسیه، ثبت روسیه یا در مالکیت یا تحت کنترل روسیه اجازه دسترسی نخواهند داد.

کرملین در واکنش اعلام کرد ولادیمیر پوتین پس از اعمال تحریم‌های گسترده علیه مسکو در گفت‌وگو با مقامات ارشد درباره اقتصاد، غرب را «امپراتوری دروغ» خوانده است.

روسیه همچنین در اقدامی تلافی‌جویانه پس از اعمال تحریم گسترده علیه بخش هوانوردی این کشور، خطوط هوایی ۳۶ کشور از جمله بریتانیا، آلمان، اسپانیا، ایتالیا و کانادا را از استفاده از حریم هوایی روسیه منع کرد.

به دلیل تحریم‌های هوایی علیه روسیه، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، سفرش به ژنو را لغو کرد.

روز دوشنبه همچنین رییس جمهور فرانسه در تماس تلفنی با پوتین خواستار پایان دادن به حملات به غیرنظامیان، حفظ زیرساخت‌های غیرنظامی و حفظ دسترسی به جاده‌ها در اوکراین شد.

به گزارش کرملین، پوتین در پاسخ به مکرون راه حل بحران اوکراین را «بی‌طرفی و غیرنظامی سازی این کشور (عدم پیوستن به ناتو)» و به رسمیت شناخته شدن حاکمیت روسیه بر شبه‌جزیره کریمه اعلام کرد.

روز دوشنبه همچنین دبیرکل سازمان ملل متحد در نشست اضطراری مجمع عمومی درباره حمله روسیه به اوکراین گفت که ایده درگیری اتمی غیرقابل تصور است.

او اعلام کرد که موضوع اوکراین به‌لحاظ تاریخی پیچیده است و جنگی که شاهد آنیم نیز پیامد مسائل دخیل در همین موضوع پیچیده است.

با توجه به چنین اظهاراتی و در نظر گرفتن پیشینه روابط دو کشور چین و روسیه، تصور اینکه چین در حمله روسیه به اوکراین پشت این کشور را بگیرد آسان است. اما ممکن است این تصور آنچنان هم درست نباشد. برخی صاحب‌نظران در زمینه امور سیاسی می‌گویند روابط بد روسیه با غرب، همین حالا هم این کشور را به‌سوی رابطه با شرق و چین کشانده و درباره عواقب آتی ناشی از پیوند محکم دو قدرتمندترین کشور خودکامه جهان هشدار داده و آن را نگران‌کننده خوانده‌اند.

اما تشخیص موضع چین در حمله روسیه به اوکراین، آسان و مقوله‌ سفید‌وسیاه نیست و منافع و مضراتی با هم برای این کشور به دنبال دارد. چنین جنگی دست‌کم برای مدتی توجه جو بایدن، رییس‌جمهور آمریکا را متوجه اوکراین و روسیه خواهد کرد تا چین و تایوان و این طبیعتا به نفع چین است.

اما در یک نگاه کلی، جنگ به راه انداختن روسیه علیه اوکراین، چین را بر سر دوراهی صعب‌العبوری قرار داده است. از یک سو تیتر رسانه‌های چینی حاکی از کوبیدن بر طبل سیاست خارجه حامی‌ روسیه است. چین از اینکه بیانیه‌هایی مبهم در حمایت از روسیه صادر کند و با آن ناتو و واشینگتن رو بکوبد راضی است و از گلایه درباره خشونت غرب و خطرات جنگ سرد جدید هم دست نمی‌کشد. از سوی دیگر، به‌گفته کارشناس یک اتاق فکر در پکن «چین در نهایت به‌دنبال روابط خوب با غرب است».

اما نکته اینجاست که محرکه بنیادین جغرافیایی‌-سیاسی نهان در حمله پوتین به اوکراین، در نظر دولت چین که به «وسواس حاکمیتی» مبتلاست، مطرود است. این ایده که یک منطقه با ساکنان اقلیتی و قومی بخواهد به‌راحتی ادعای استقلال کند و استقلال آن از سوی یک قدرت برتر هسته‌ای به رسمیت شناخته شود، کابوس پکن است و چین را دائما از بابت مخالفانش در مناطقی همچون تبت، سین‌کیانگ و هنگ‌کنگ نگران می‌کند. چین خوش ندارد که دیپلماسی بین‌الملل چنین راهی را در پیش بگیرد.

چین در آن واحد نمی‌خواهد که پیوندهای راهبردی روبه‌رشد با دولت پوتین و روابط تجاری‌اش با ملل ثروتمند غربی که در موضعشان در برابر حمله روسیه به اوکراین هم‌رای و هم‌زبان شده‌اند را نابود کند.

البته تا زمانی که پوتین تا روز دوم اسفندماه، استقلال دونتسک و لوهانسک، واقع در شرق اوکراین را به رسمیت نشناخته بود، روابط چین و روسیه در حال رشد بود. چهارم فوریه ۲۰۲۲ و همزمان با آغاز المپیک زمستانی پکن، پوتین و همتای چینی‌ او شی جین پینگ، در دفاع از مواضع یکدیگر، بیانیه مشترکی در راهبرد چین-روسیه در روابط بین‌الملل منتشر کرده بودند. اگرچه پوتین در افتتاحیه المپیک زمستانی ۲۰۲۲ و در بحبوحه تحریم دیپلماتیکی مهمان افتخاری چین بود، حالا خود با حمله به اوکراین، به‌نوعی به موی دماغ چین تبدیل شده است.

100%

خارزار حاکمیت

دولت چین می‌داند که محاسباتش با روسیه نمی‌خواند. پکن سال‌هاست که با پافشاری بر اصل «برتری حاکمیت ملی» خود را از موج انتقادات درباره وضعیت حقوق‌ بشر داخلی و همچنین درگیری عمومی در مجادلات خارجی، دور نگه داشته است.

در پنجاه‌وهشتمین کنفرانس امنیتی مونیخ و تنها چندین روز پیش از اقدام پوتین در به رسمیت شناختن دو جمهوری خودخوانده دونتسک و لوهانسک، وانگ یی، وزیر خارجه چین بر تعهد پکن به حاکمیت و تمامیت ارضی تاکید کرد و گفت که در این زمینه «اوکراین استثنا نیست».

یک کارشناس در این زمینه می‌گوید که حمله روسیه به اوکراین، اهداف رقابت‌جویانه پکن در سطح بین‌الملل را در موقعیت بسیار دشواری قرار داده است.

او افزود که چین در تلاش است تا بین سه هدف اصلی که در نظر دارد توازنی بیابد اما این‌ اهداف در کنار هم گرد نمی‌آید؛ یک رابطه راهبردی با روسیه، دوم تعهد به اصول سیاست خارجه‌ دیرپای این کشور که حول «عدم دخالت» شکل گرفته و سوم تمایل به محدودسازی «صدمات جانبی» به منافع چین در اثر آشفتگی اقتصادی و تحریم‌های ثانویه آمریکا و اتحادیه اروپا.

چین که درخواست‌های مکررش برای گفت‌وگو و خویشتنداری در بحران اوکراین به گوش کرملین فرو نرفته، نگران جانبداری آشکارا از روسیه است. پکن پیش‌تر و در به رسمیت شناختن استقلال دو منطقه جدایی‌طلب آبخاز و اوستیای جنوبی در سال ۲۰۰۸ نیز دنباله‌رو مسکو نبود.

100%

حمله روسیه به اوکراین موضوع تایوان را هم برای چین پیش کشیده است. سوال درباره تایوان یک‌ روز پس از اعلام به‌رسمیت‌شناسی دونتسک و لوهانسک، در کنفرانس خبری وزارت خارجه چین مطرح شد.

سخنگوی وزارت خارجه چین در پاسخ گفت: «تنها یک چین در جهان وجود دارد و تایوان بخشی جدایی‌ناپذیر از قلمرو چین است». او بدون تایید این که دونباس، واقع در شرق اوکراین، باید به‌عنوان بخشی مستقل از این کشور شناخته شود، به گفتن این که «چین در حال بررسی تحولات در اوکراین است» بسنده کرد.

می‌توان گفت موضع چین درباره اوکراین همواره یکسان بوده؛ این که تاکید دائم چین بر «حاکمیت ملی» با حمایت این کشور از پوتین در تضاد خواهد بود.

مقام‌های آمریکایی روز دوشنبه با اعمال تحریم‌های جدید گفتند که این تحریم‌ها علیه بانک مرکزی روسیه و سایر منابع کلیدی ثروت، احتمالا تورم روسیه را افزایش داده، قدرت خرید را پایین آورده و سرمایه‌گذاری‌ها را کاهش می‌دهد.

روسیه چهار روز پس از حمله به اوکراین که بزرگ‌ترین حمله به یک کشور اروپایی از زمان جنگ جهانی دوم محسوب می‌شود، با انزوای اقتصادی عمیق‌ مواجه شده‌ است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا روز دوشنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد تحریم‌هایی را علیه صندوق سرمایه‌گذاری مستقیم روسیه نیز روسیه نیز اعمال کرده است.

کارشناسان، تحریم بانک مرکزی روسیه را به منزله تشدید قابل توجه فشارهای اقتصادی غرب علیه مسکو توصیف می‌کنند

یک مقام ارشد آمریکایی در این باره به رویترز گفت تحریم بانک مرکزی روسیه، دارایی‌های این بانک در آمریکا را «مسدود» می‌کند و این اقدام مانع از دستیابی روسیه به صدها میلیارد دلار دارایی‌اش می‌شود.

آمریکا و اروپا دسترسی به سیستم ارتباطات بانکی سوییفت را هم برای برخی بانک‌های روسی ممنوع کرده‌اند.

علاوه بر این اتحادیه اروپا حریم هوایی خود را هم به روی تمام خطوط هوایی روسیه بسته است. در نخستین روز اعمال این تحریم‌ها، سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه مجبور به لغو سفر خود به ژنو در روز دوشنبه شد.

وزارت خزانه داری آمریکا در کنار تحریم‌های جدید، مجوز کلی صادر کرد که بر اساس آن برخی از معاملات مرتبط با انرژی تا ۲۴ ژوئن صادر می‌شود

دولت بایدن این نگرانی را دارد که تحریم‌هایش قیمت‌های گاز و انرژی را افزایش دهد.

مقام‌های آمریکا هشدار داده‌اند که این کشور در اعمال تحریم‌های بیشتر علیه روسیه تردید نخواهد کرد و مشارکت بلاروس با روسیه در جنگ علیه اوکراین را هم زیر نظر دارد.

به نوشته این وبسایت خبری، نماینده آمریکا در سازمان ملل متحد به همتای اسرائیلی خود، گیلعاد اردان گفته موافقت نکردن اسرائیل با محکوم کردن روسیه در شورای امنیت موجب ناخرسندی ایالات متحده شده و دولت بایدن از این موضوع عصبانی است. «والا» این خبر را به نقل از مقام‌های اسرائیلی که نامشان فاش نشد، منتشر کرده است.

این در حالی است که وزارت خارجه اسرائیل به والا گفته متحدان اسرائیل شرایط این کشور را درک می‌کنند.

پیشتر نیز نخست‌وزیر، نفتالی بنت گفته بود ایالات متحده موضع‌گیری اسرائیل در این بحران را درک می‌کند. نمایندگی ایالات متحده در سازمان ملل از واکنش به این خبر خودداری کرده است.

نفتالی بنت شب گذشته در نشست ویژه کابینه سیاسی–امنیتی اسرائیل گفت که اورشلیم به‌صورت روزانه با روسیه و ایالات متحده در ارتباط است و تا کنون توانسته «با موفقیت» موازنه را بین دو قدرت جهانی حفظ کند. او گفت اروپا و آمریکا موضع اسرائیل را درک می‌کنند و موضع‌گیری اورشلیم درباره این بحران تاکنون به روابط این کشور با دیگر کشورها آسیبی نزده است.

همچنین، در این نشست از وزیران خواسته شد همچنان از اظهارنظر عمومی درباره حمله روسیه به اوکراین خودداری کنند.

سفارت روسیه در اسرائیل، عصر یکشنبه با انتشار پستی، به‌صورت غیرمستقیم از اعتراضات مردمی در اسرائیل به حمله نظامی روسیه به اوکراین انتقاد کرد.

سفارت روسیه در پست خود نوشت که امیدوار است اسرائیل موضع دیپلماتیک و هوشمندانه‌ای اتخاذ کرده و دلایل روسیه برای «انجام عملیات نظامی ویژه» در اوکراین را درک کند.

در این میان، رسانه‌های اسرائیلی می‌گویند ولودمیر زلنسکی، رییس جمهور اوکراین در تماس تلفنی با نفتالی بنت، از اسرائیل درخواست کمک نظامی کرده است.

بر اساس گزارش کانال ۱۱ تلویزیون اسرائیل، اورشلیم این درخواست را «با ادب دیپلماتیک» رد کرده است.

پیشتر گفته شده بود زلنسکی در این تماس تلفنی خواهان میانجیگری اسرائیل بین اوکراین و روسیه شده بود.

تنها دو روز پس از این تماس تلفنی، بنت تلفنی با ولادیمیر پوتین، رییس جمهوری روسیه صحبت کرد. بر اساس بیانیه کرملین، بنت در این گفت‌‌وگو پیشنهاد میانجی‌گری اسرائیل را مطرح کرد.

در همین حال، موزه یادبود قربانیان هولوکاست در اورشلیم، ید و شم، استفاده تبلیغاتی روسیه از موضوع یهودی‌ستیزی در حمله به اوکراین را محکوم کرد. دنی دایان، مدیر این موزه با اشاره به تبلیغات پوتین در این زمینه که برای «نازی زدایی» به اوکراین حمله کرده، این صحبت‌ها را پروپاگاندا توصیف کرد و گفت هرگونه استفاده ابزاری از این موضوع و مقایسه رخدادهای امروز با رخدادها و تفکرات قبل و در زمان هولوکاست را محکوم می‌کند.

ید و شم همچنین حمله روسیه به اوکراین را محکوم کرده و برای سلامت غیرنظامیان ابراز نگرانی کرده است.

در همین حال وزارت کشور اوکراین با تایید کشته شدن ۱۴ کودک در جریان حملات روسیه، گزارش داد که ۱۱۶ کودک اوکراینی نیز در اثر حمله نیروهای روسیه مجروح شده‌اند.

ویکتور لیاشکو، وزیر بهداشت اوکراین، گفت: نیروهای روسیه در حمله به اوکراین، بیمارستان‌ها، آمبولانس‌ها، مراکز آموزشی، یتیم‌خانه‌ها و مردم غیرنظامی را هدف قرار می‌دهند.

لیاشکو با تاکید براینکه تیراندازی به پزشکان جنایت علیه بشریت است، افزود که کادر پزشکی اوکراین هر روز در حال انجام وظیفه بر اثر حملات نیروهای روسیه کشته می‌شوند.

وزیر بهداشت اوکراین گفت: من از سازمان بهداشت جهانی می‌خواهم که از همه اهرم‌های خود استفاده کند و هرگونه همکاری و تبادل اطلاعات با دولت روسیه را به عنوان دشمن بشریت، را متوقف کند.

لیاشکو از دیگر آژانس‌های سازمان ملل که در امور بشردوستانه فعالیت دارند نیز خواست دفاتر منطقه‌ای خود را از مسکو منتقل کنند و افزود که روسیه نمی‌تواند همزمان جنگی خونین به راه بیاندازد و از طرفی سیاست‌های بشردوستانه اروپا را تحت تاثیر قرار دهد.

دادستان کل اوکراین نیز با انتشار نقاشی یک کودک اوکراینی با نوشته‌ای به این مضمون که «ما به صلح نیاز داریم»، گفت که آلیسا هلانس، کودک هفت ساله، یکی از شش نفری بوده که در حمله موشکی نیروهای روسیه به یک مهد کودک در شهر اوختیرکا، در شمال شرقی اوکراین، کشته شدند.

دمیترو کولبا، وزیر خارجه اوکراین، نیز در توییتی نوشت: ما بر تحریم کامل نفت و گاز روسیه اصرار داریم. خرید نفت و گاز از روسیه اکنون به معنای پرداخت هزینه قتل مردان، زنان و کودکان اوکراینی است.

از سوی دیگر ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین در بیانیه‌ای گفت که روز یکشنبه زمان سختی برای ارتش اوکراین بود و نیروهای روسی همچنان به گلوله‌باران تقریبا در همه جهات ادامه می‌دهند.

مقام‌های اوکراین و روسیه آمار تعداد نیروهای نظامی کشته شده در جریان حمله روسیه به اوکراین را اعلام نکردند.

این درحالی است که رویترز با اشاره به اعمال تحریم‌های جدید اتحادیه اروپا و آمریکا علیه روسیه، تاکید کرد که انزوای سیاسی و اقتصادی روسیه عمیق‌تر شده است و نیروهای روسیه با مقاومت شدیدی در پایتخت اوکراین و شهرهای دیگر اوکراین مواجه شده‌اند.

در همین خصوص نیویورک‌تایمز گزارش داد حتی در کوچک‌ترین روستاها و شهرهای اوکراین که تاکنون تحت تاثیر جنگ نبوده‌اند،‌ شهروندان با ایجاد پست‌های بازرسی و استحکامات،‌ برای مبارزه با نیروهای روسیه آماده می‌شوند.

گزارش‌ها حاکی است که در پی تحریم‌های جدید علیه مسکو، ارزش روبل روسیه به شدت کاهش یافته است.

همزمان صندوق سرمایه‌گذاری ۱/۳ تریلیون دلاری نروژ، بزرگ‌ترین صندوق سرمایه‌گذاری جهان، اعلام کرد سرمایه‌گذاری خود در روسیه را متوقف خواهد کرد‌.

در همین حال ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهور اوکراین، با مذاکره با روسیه موافقت کرد اما گفت که در مورد نتایج این مذاکرات تردید دارد.

زلنسکی در تماسی تلفنی با نخست‌وزیر بریتانیا گفت که بیست و چهار ساعت آینده برای اوکراین حیاتی است.

بوریس جانسون، نخست‌وزیر بریتانیا، نیز در این تماس وعده داد بریتانیا هر کاری برای رسیدن کمک‌های دفاعی بریتانیا و متحدان به اوکراین انجام خواهد داد.