بر اساس گزارشهای منتشر شده در روز دوشنبه اول تیر، سازوکار جدید رفع تنش در لبنان که در چارچوب مذاکرات آخر هفته میان آمریکا و جمهوری اسلامی در سوئیس ایجاد شده، اسرائیل را از این روند کنار میگذارد؛ امری که نگرانی شدیدی را در این کشور برانگیخته است.
این سازوکار همچنین دامنه عملیات نظامی اسرائیل را به واکنش در برابر «تهدیدهای قریبالوقوع» محدود میکند، نه «تهدیدهای در حال شکلگیری» که تاکنون نیز مبنای بسیاری از حملات اسرائیل بوده است.
شبکه ۱۲ اسرائیل یکشنبه و در پی اظهارات جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، جزییاتی را درباره این سازوکار جدید منتشر کرد. ونس گفته بود در مذاکرات روز یکشنبه در بورگناشتوک سوئیس یک «سازوکار جدید رفع تنش» ایجاد شده است.
او جزئیات محدودی درباره نحوه عملکرد این سازوکار ارائه کرد، اما گفت که حزبالله بخشی از گفتوگوها میان اسرائیل، لبنان و «دیگر شرکای منطقهای» خواهد بود.
مشارکت حزبالله در هرگونه گفتوگو درباره آینده لبنان برخلاف خواستههای هم اسرائیل و هم دولت لبنان است؛ دولتی که ترجیح میدهد این گروه و در نتیجه حامیان ایرانی آن از روند تصمیمگیری کنار گذاشته شوند.
شبکه ۱۲ اسرائیل روز یکشنبه گزارش داده بود که ارتش این کشور به رهبران سیاسی این کشور توصیه کرده مذاکرات با دولت لبنان را سرعت ببخشند تا از افزایش فشار واشینگتن برای پذیرش خواستههای جمهوری اسلامی جلوگیری شود.
دور بعدی مذاکرات مستقیم میان اسرائیل و لبنان قرار است روز سهشنبه، ۲۳ ژوئن، در واشینگتن آغاز شود.
جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، نیز دوشنبه به تمایل خود برای دور نگه داشتن حزبالله و جمهوری اسلامی از هرگونه توافق میان لبنان و اسرائیل اشاره کرد.
او گفت: «ما برای خودمان مذاکره میکنیم و نمیپذیریم هیچ طرف دیگری به جای ما این کار را انجام دهد.»
عون در عین حال تاکید کرد که بیروت از «هرگونه کمکی از سوی هر کشوری برای پایان دادن به جنگ» استقبال میکند، اما انتظار دارد این کشورها از «دخالت در امور داخلی لبنان» خودداری کنند.
اسرائیل بیرون؛ جمهوری اسلامی، قطر و پاکستان داخل
ونس در اظهارات خود اشارهای به این موضوع نکرد که سازوکاری مشابه پیشتر در چارچوب آتشبس نوامبر ۲۰۲۴ میان اسرائیل و لبنان که با میانجیگری دولت بایدن حاصل شده بود، ایجاد شده بود.
به گزارش شبکه ۱۲، سازوکار جدید تفاوتی اساسی با چارچوب سال ۲۰۲۴ خواهد داشت. در حالی که در سازوکار پیشین نمایندگان اسرائیل، لبنان، آمریکا، فرانسه و سازمان ملل حضور داشتند، این شبکه اعلام کرد که نهاد نظارتی جدید شامل آمریکا، جمهوری اسلامی، لبنان، قطر و پاکستان خواهد بود، اما اسرائیل در آن عضویت نخواهد داشت.
این موضوع ظاهرا با اظهارات علنی خود ونس که گفته بود اسرائیل بخشی از این روند خواهد بود، در تناقض است. همچنین به نظر میرسد ارتش اسرائیل در هر صورت ناگزیر باید در جریان این سازوکار قرار گیرد.
اگر این گزارش درست باشد، حذف اسرائیل از این سازوکار ادامه همان رویکردی خواهد بود که در جریان مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی نیز مشاهده شد؛ مذاکراتی که اسرائیل بهرغم مشارکت در آغاز جنگ در ۹ اسفند، بهطور کامل از آن کنار گذاشته شده بود.
قطر و پاکستان در مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی نقش میانجی را ایفا کردند.
با این حال، اواخر روز دوشنبه یک مقام ارشد آمریکایی در گفتوگو با شبکه ۱۲ ادعای حذف اسرائیل را رد و تاکید کرد که با توجه به روابط نزدیک واشینگتن و اورشلیم، وجود یک کانال مستقیم میان آمریکا و جمهوری اسلامی تنها میتواند به سود اسرائیل باشد.
مشخص نشد که آیا منظور این مقام حضور رسمی اسرائیل در سازوکار جدید است یا اینکه منافع آن از طریق هماهنگی با آمریکا نمایندگی خواهد شد.
نتانیاهو: اسرائیل آزادی عمل کامل دارد
بر اساس این گزارش، در حالی که سازوکار سال ۲۰۲۴ عملا به اسرائیل آزادی گستردهای برای اقدام علیه تهدیدهای نظامی در لبنان، از جمله «تهدیدهای در حال شکلگیری» میداد، چارچوب جدید فقط اجازه واکنش به «تهدیدهای قریبالوقوع» را خواهد داد.
یک مقام آمریکایی آگاه از مذاکرات واشینگتن و تهران در پاسخ به درخواست روزنامه تایمز اسرائیل برای تایید این گزارش آن را تکذیب نکرد، اما گفت در حال حاضر جزئیات بیشتری قابل انتشار نیست.
اندکی پس از انتشار این گزارش، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در بیانیهای به زبان عبری تاکید کرد که نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان همچنان «آزادی عمل کامل» برای مقابله با «تهدیدهای مستقیم یا در حال شکلگیری» دارند.
او گفت: «دستور من و وزیر دفاع به ارتش اسرائیل روشن است و تغییری نکرده است: نیروهای ما در جنوب لبنان آزادی کامل برای خنثی کردن هرگونه تهدید مستقیم یا در حال شکلگیری علیه خود یا ساکنان شمال اسرائیل دارند. ارتش اسرائیل در این زمینه هیچ محدودیتی ندارد.»
نتانیاهو همچنین تاکید کرد: «من همچنان قاطعانه متعهد به حفظ منطقه امنیتی در جنوب لبنان تا هر زمان که لازم باشد هستم تا از ساکنان شمال و همه شهروندان اسرائیل محافظت شود.»
با وجود این موضعگیری علنی، شبکه ۱۲ گزارش داد که نتانیاهو از جزئیات در حال شکلگیری این سازوکار بهشدت نگران شده است؛ زیرا بیم دارد آزادی عمل اسرائیل محدود و این کشور از چارچوب نظارتی کنار گذاشته شود.
این رسانه به نقل از یک مقام ارشد اسرائیلی گزارش داد که نخستوزیر تلاشهای دیپلماتیک گستردهای را برای حفظ منافع اسرائیل آغاز کرده است.
بر اساس این گزارش، پرونده لبنان اکنون به مهمترین نگرانی نتانیاهو در ارتباط با مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی تبدیل شده است. او رون درمر، وزیر پیشین امور راهبردی اسرائیل، را مامور کرده تا در این زمینه با واشینگتن وارد رایزنی شود، زیرا معتقد است هیچ مقام اسرائیلی دیگری، حتی یحیئل لایتر، سفیر اسرائیل در آمریکا، در حال حاضر توانایی لازم برای پیشبرد موثر این موضوع را ندارد.
طبق این گزارش، مقامهای ارشد آمریکایی در طول مذاکرات سوئیس چندین بار با درمر تماس گرفته و او را بهویژه درباره تحولات مرتبط با لبنان در جریان قرار دادهاند.
بهگزارش تایمز اسرائیل، همچنین گفته شده است که پیامی که دونالد ترامپ یکشنبه در شبکه تروث سوشیال منتشر کرد و در آن به جمهوری اسلامی هشدار داده بود در صورت مهار نکردن حزبالله، به اقدام نظامی متوسل خواهد شد، نتیجه مداخله و رایزنیهای درمر بوده است.
اسرائیل و آمریکا بهطور علنی درباره عملیات نظامی ارتش اسرائیل در لبنان و نیز پیوند دادن این موضوع با یادداشت تفاهم جنجالی میان آمریکا و جمهوری اسلامی اختلاف نظر داشتهاند.
اورشلیم با درخواست ترامپ برای خودداری از حمله به بیروت موافقت کرده، اما نیروهای خود را در یک منطقه حائل گسترده در جنوب لبنان حفظ کرده است؛ اقدامی که به نظر میرسد با مفاد توافق واشینگتن و تهران در تعارض باشد، زیرا در آن توافق تصریح شده که تمامی عملیات نظامی در لبنان باید متوقف شود.
در واکنش به ادامه حضور نیروهای اسرائیلی در لبنان، حضوری که جمهوری اسلامی آن را نقض توافق خود با آمریکا میداند، تهران شنبه اعلام کرد بار دیگر تنگه هرمز را خواهد بست.
با این حال، شرکتهای ردیابی دریایی دوشنبه گزارش دادند که تردد کشتیها از این آبراه همچنان طبق روال عادی ادامه دارد.
