دونالد ترامپ، رییس جمهوری ایالات متحده، درباره مذاکرات با جمهوری اسلامی گفت: «آنها مدام ما را سر میدوانند. خواهیم دید با توافق چه میشود.» ترامپ افزود: «جمهوری اسلامی بههیچوجه نباید سلاح هستهای داشته باشد و نخواهد داشت.»
او ادامه داد: «ما یک توافق کاملا نهایی داریم، اما آنها مدام وقتکشی میکنند. من میگویم بسیار خب، چند روز دیگر هم به آنها فرصت بدهیم. چون این یک سند مهم و معنادار است و آنها میدانند وقتی آن را امضا کنند، جدی است.»
متن قطعنامه که از سوی ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه و آلمان ارائه شده بود، چهارشنبه با ۲۱ رأی موافق، ۳ رأی مخالف و ۱۰ رأی ممتنع در نشست غیرعلنی شورای حکام به تصویب رسید. روسیه، چین و نیجر به این قطعنامه رای منفی و ونزوئلا اجازه شرکت در رایگیری را نیافت.
قطعنامه شورای حکام از تهران میخواهد فورا با آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری کند و اجازه دهد بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی بدون هیچ محدودیتی از همه تاسیسات هستهای ایران بازرسی کنند.
این قطعنامه همچنین از جمهوری اسلامی خواسته است آمار دقیق مواد هستهای خود را از جمله درباره بیش از ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد غنیشده به آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کند.
این قطعنامه تنها چند ساعت پس از آن تصویب شد که ایالات متحده و جمهوری اسلامی حملات نظامی متقابلی را انجام دادند. این حملات پس از آن صورت گرفت که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد ناگزیر باید به اقدام جمهوری اسلامی در سرنگون کردن یک بالگرد آپاچی آمریکا در نزدیکی تنگه هرمز پاسخ داده شود.
حملات اسرائیل و آمریکا در خرداد ماه سال گذشته شماری از تاسیسات غنیسازی اورانیوم ایران را نابود کرد یا به آنها بهشدت آسیب رساند، اما تصور میشود بخش عمدهای از اورانیوم غنیشده تولیدشده در این تاسیسات، از جمله موادی که به سطح غنای نزدیک به درجه تسلیحاتی رسیده بودند، همچنان باقی ماندهاند.
جمهوری اسلامی تاکنون اطلاعی درباره سرنوشت این مواد در اختیار آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار نداده و همچنین اجازه نداده است بازرسان آژانس به سایتهای بمبارانشده بازگردند و وضعیت آنها را بررسی کنند.
ایالات متحده رهبری تلاشها برای تصویب این قطعنامه را بر عهده داشت، اما جمهوری اسلامی این اقدام را «تطهیر و سفیدنمایی تجاوز نظامی» توصیف کرده است؛ زیرا به گفته تهران، بازرسان آژانس پیش از حملات نظامی به این تاسیسات دسترسی داشتهاند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دوشنبه ۱۸ خرداد در حاشینه نشست شورای حکام این نهاد وابسته به سازمان ملل در پاسخ به پرسش ایراناینترنشنال، بر لزوم نقشآفرینی این نهاد در هرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن تاکید کرد و هشدار داد توافقی که فاقد سازوکار موثر راستیآزمایی باشد، در عمل «توهمی از توافق» خواهد بود.
او در پاسخ به پرسش خبرنگار ایراناینترنشنال درباره احتمال دستیابی تهران و واشینگتن به توافقی خارج از چارچوب نظارتی آژانس گفت: «دو طرف میتوانند هر توافقی که میخواهند داشته باشند، اما امیدوارم چنین کاری انجام ندهند.»
گروسی افزود: «فکر میکنم خود آنها نیز آگاه باشند که توافقی که راستیآزمایی مناسب بخشی از آن نباشد، در واقع توهمی از توافق است، زیرا نمیدانید آیا طرف مقابل به تعهدات و مفاد توافق پایبند بوده است یا خیر.»
واکنش جمهوری اسلامی
نمایندگی دائم جمهوری اسلامی در وین قطعنامه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره برنامه هستهای تهران را «سیاسی» و «فاقد حرفهایگری» خواند.
نمایندگی دائم جمهوری اسلامی در وین اعلام کرد از حقوق «غیرقابل سلب» خود، از جمله در واکنش به این قطعنامه «معیوب»، حفاظت خواهد کرد و تهران درباره واکنش مقتضی به این قطعنامه تصمیم خواهد گرفت.
پیشتر خبرگزاری رویترز احتمال داده بود که متن تهیهشده از سوی آمریکا خطر پیچیدهتر کردن مذاکرات جاری به میانجیگری پاکستان را در پی دارد زیرا جمهوری اسلامی معمولا در واکنش به قطعنامههایی که در آژانس بینالمللی انرژی اتمی علیه آن صادر میشود، با تشدید فعالیتهای هستهای یا کاهش همکاریهای خود دست به اقدام تلافیجویانه زده است.
شورای حکام یکی از ارکان اصلی تصمیمگیری در آژانس بینالمللی انرژی اتمی و متشکل از ۳۵ کشور عضو است که درباره مسائل مهم آژانس، از جمله پرونده هستهای کشورها، قطعنامهها و ارجاع احتمالی پروندهها به شورای امنیت سازمان ملل متحد تصمیمگیری میکند.
قطعنامههای پیشین شورای حکام آژانس درباره ایران که از سوی آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان ارائه شده بودند، با اکثریت قاطع تصویب شدهاند. یکی از این قطعنامهها که در آبان ۱۴۰۴ تصویب شد، از ایران خواسته بود «بیدرنگ» آژانس را از وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده و تاسیسات آسیبدیده خود مطلع کند. جمهوری اسلامی هنوز به این خواسته آژانس پاسخ نداده است.
سه قطعنامه دیگر این نهاد که ۲۹ آبان ۱۴۰۴، ۲۲ خرداد ۱۴۰۴، یک آذر ۱۴۰۳ تصویب شده بود محتوایی مشابه داشت. در قطعنامه خرداد ۱۴۰۴ تاکید شده بود که تهران با انباشت اورانیوم با غنای بالا و محدود کردن دسترسی بازرسان، تعهدات پادمانی خود را نقض کرده و باید فورا همکاری با آژانس را از سر بگیرد.
قطعنامه آذر ۱۴۰۳ نیز ضمن درخواست از تهران مبنی بر همکاری فوری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از رافائل گروسی، مدیرکل این نهاد میخواست که گزارشی جامع از روند برنامه هستهای جمهوری اسلامی تهیه کند.
جمهوری اسلامی پس از تصویب این قطعنامهها با انتشار بیانیههایی جداگانه، آنها را «غیرقانونی» خوانده بود.
بخش قابل توجهی از مخاطبان داخل کشور در آستانه جام جهانی، به ایراناینترنشنال گفتند دیگر نه اشتیاقی به تماشای تیم تحت کنترل جمهوری اسلامی دارند و نه حوصله آن را.
مخاطبی گفت: «قبلا چهار سال صبر میکردم تا جام جهانی شروع شود؛ الان با این وضعیت روحی و اقتصادی، نه اشتیاقی دارم و نه حوصلهای.»
بسیاری اشاره کردند داغ جاویدنامان هنوز تازه است و «شوری» حتی برای تماشای بازیهای تیمهای محبوبشان ندارند.
برخی نیز اظهار امیدواری کردند تیمی که «غیر ملیترین» تیم فوتبال ایران است، «به بدترین شکل ممکن حذف شود».
شهروندی، بازیکنان تیم را «نماینده قاتلان ۴۰ هزار جاویدنام» و نماینده پرچمبهدستهای شبانه توصیف کرد و گفت: «نفرین خانوادههای داغدار بدرقه راهتان باد. شما از همین حالا باختهاید.»
چالش نمایش پرچم شیر و خورشید
بخش بزرگی از پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال، توصیه و درخواست ساکنان ایران به جامعه ایرانیان مهاجر است.
بسیاری در این درخواستها تاکید کردند جام جهانی ۲۰۲۶ فرصتی بینظیر برای دیاسپورای ایرانی است تا صدای «ایران آزاد» و انقلاب ملی را به گوش جهان برسانند.
شماری از شهروندان، خواهان نمایش پرچم شیر و خورشید باوجود ممنوعیت فیفا شدند و برخی تاکید کردند «آمریکا، قطر نیست» و با این پرچم به ورزشگاهها خواهند رفت تا «جام جهانی را برای تیم حکومتی جهنم کنند».
در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، بسیاری از هواداران ایرانی پرچم شیر و خورشید را برای دیدارهای تیم ملی مقابل انگلیس، ولز و آمریکا به ورزشگاه آوردند اما هنگام ورود به ورزشگاهها، برخی از هواداران اجازه ورود با این پرچم یا پیامهای انتقادی علیه جمهوری اسلامی را نیافتند.
نشریه اتلتیک اواخر اردیبهشت گزارش داد بر اساس راهنمای رسمی فیفا برای ورزشگاهها در جام جهانی، ورود پرچم شیر و خورشید هنگام بازیهای ایران ممنوع خواهد بود.
فیفا بهصراحت اعلام نکرد که پرچم پیش از انقلاب کدام معیار را نقض میکند، اما این فرض وجود دارد که آن را «سیاسی» تلقی خواهد کرد.
این تصمیم با اعتراض و خشم شهروندان در داخل و خارج از ایران مواجه شد. برخی این ممنوعیت را تحت فشار فدراسیون جمهوری اسلامی خواندند و گفتند این موضوع نه تنها آزادی بیان را نقض میکند بلکه به حکومت کمک میکند تا تصویر جعلی «تیم ملی» خود را حفظ کند.
پرچم شیر و خورشید برای میلیونها ایرانی نماد هویت تاریخی، فرهنگی و مقاومت در برابر تحمیل ایدئولوژی ولایت فقیه به شمار میرود.
جام جهانی، فرصتی برای دادخواهی و اعتراض
مخاطبان در پیامهایی به ایراناینترنشنال، به هموطنان خود در مکزیک و آمریکا توصیه کردند در صورت ممنوعیت قطعی بردن پرچم شیر و خورشید، ابزارهای اعتراضی دیگری به کار ببرند.
پوشیدن تیشرتها و پیراهنهایی مزین به تصویر جاویدنامها، چسباندن عکس آنها پشت لباسها، پشت کردن به زمین هنگام پخش سرود جمهوری اسلامی، خواندن «ای ایران» هنگام پخش سرود رسمی جمهوری اسلامی و شعارهای اعتراضی از جمله این پیشنهادهاست.
شهروندان تاکید کردند برای بسیاری از ایرانیان، جام جهانی دیگر یک رویداد ورزشی نیست، بلکه فرصتی برای دادخواهی و رساندن صدای اعتراض به جهان است.
به گفته آنها، اولویت با ادامه مسیر اعتراض و تجمعات و تاکید بر «دادخواهی» است، نه تشویق تیمی که مردم آن را نماینده خود نمیدانند.
شهروندان همچنین با تاکید بر تفاوتهای محل برگزاری این دوره جام جهانی، یادآوری کردند آمریکا کشوری آزاد است و از سوی دیگر، «بسیجیهای قطر» دیگر در ورزشگاهها حضور ندارند، بنابراین حضور گسترده و خلاقانه معترضان میتواند موثر باشد.
حکومتی که با همه ابزارهای سانسور و سرکوب نتوانسته نمادهای ملی، یاد و نام جاویدنامان و دادخواهی برای کشتهشدگان اعتراضات چهار دهه اخیر را از جامعه حذف کند، در این میدان جهانی با چالش جدیتری روبهرو خواهد شد.
بازیهای ایران از ۲۶ خرداد آغاز میشود، اما به گفته یک شهروند، جمهوری اسلامی پیشاپیش «مغلوب این نبرد با مردم خود» است.
