یک پژوهش تازه نشان میدهد شمار درگیریها میان دولتها در سال ۲۰۲۵ به بالاترین سطح از زمان پایان جنگ جهانی دوم رسید و شمار سالانه کشتهشدگان درگیریها نیز در این سال، بالاترین رقم ثبتشده از زمان نسلکشی رواندا بود.
بر اساس پژوهش تازه محققان دپارتمان «صلح و تعارض» دانشگاه اوپسالا در سوئد که سهشنبه ۱۹ خرداد در نشریه «مطالعات صلح» دانشگاه آکسفورد منتشر شد، در سال ۲۰۲۵، ۶۵ درگیری فعال در جهان ثبت شد. از این میان، هشت درگیری در دسته «درگیریهای مستقیم میان دولتها» قرار گرفتهاند؛ رقمی که نسبت به سال پیش دو برابر شده و بالاترین شمار این نوع درگیریها از زمانی است که برنامه «دادههای منازعات» در دانشگاه اوپسالا در سال ۱۹۴۶ آغاز شد.
هشت درگیری مستقیم میان دولتها، جنگهای روسیه و اوکراین، جنگ ۱۲روزه، درگیریها میان هند و پاکستان، تایلند و کامبوج، درگیریهای اسرائیل در سوریه و یمن، درگیری مرزی میان افغانستان و پاکستان و تنشها در دریای سرخ و خلیج عدن میان آمریکا و بریتانیا در یک سو و حوثیهای یمن از سوی دیگر را شامل میشود.
باقی درگیریها به نوشته این مقاله، درگیریهای داخلی و نبرد میان نیروهای دولتی در کشورها با گروههای شورشی و مخالفان مسلح بود.
شانس دیویس، تحلیلگر ارشد برنامه دادههای منازعات به رادیوی عمومی آمریکا گفت: «اکنون شاهد افزایش آشکار درگیریها میان دولتها هستیم. برای مدت طولانی، جنگهای میاندولتی بهنسبت نادر بودند، اما تحولات سالهای اخیر از افزایش تنشهای بینالمللی و تغییر در نظم امنیتی جهانی حکایت دارد.»
بیشترین شمار کشتهشدگان از نسلکُشی رواندا در سال ۱۹۹۴
دادههای این پژوهش نشان میدهد شمار کشتهشدگان در سال ۲۰۲۵ به بالاترین رقم ثبتشده از سال ۱۹۹۴ رسید و حدود ۲۴۴ هزار و ۶۰۰ نفر در درگیریها کشته شدند. این رقم در سال ۲۰۲۴، ۱۸۷ هزار نفر بود.
ترزه پترسون، تحلیلگر ارشد و مدیر پروژه در برنامه دادههای منازعات اوپسالا، به رادیوی عمومی آمریکا گفت: «موضوع فقط افزایش شمار درگیریها نیست، بلکه سطح بسیار بالای خشونت مرگبار نیز مطرح است. شاهد افزایش چشمگیر خشونت علیه غیرنظامیان هستیم، بهخصوص در سودان.»
در این پژوهش، درگیریها در چند دسته اصلی طبقهبندی شدهاند. نخست، «خشونت مبتنی بر دولت» که جنگهای داخلی و همچنین جنگهای میان کشورها را در بر میگیرد؛ در این نوع درگیریها، دستکم یکی از طرفها دولت است. جنگهای اوکراین، سودان و غزه در این دسته قرار گرفتهاند.
دسته دوم، «خشونت غیردولتی» است که به درگیری میان دو گروه غیردولتی اشاره دارد؛ از جمله درگیریهای فرقهای در پاکستان یا خشونتهای مرتبط با کارتلها در مکزیک.
دسته سوم، «خشونت یکطرفه» است؛ خشونتی که در آن غیرنظامیان هدف قرار میگیرند، مانند سرکوب اعتراضات در تانزانیا از سوی دولت در سال گذشته یا حملات گروههای شورشی به غیرنظامیان در جمهوری دموکراتیک کنگو.
بر اساس این پژوهش، از میان ۶۵ درگیری ثبتشده در سال ۲۰۲۵، ۱۳ مورد به سطح «جنگ» رسیدند؛ تعریفی که به درگیریهایی با بیش از هزار کشته در میدان نبرد طی یک سال اطلاق میشود.
جنگ روسیه و اوکراین مرگبارترین جنگ سال ۲۰۲۵
جنگ روسیه و اوکراین مرگبارترین درگیری میاندولتی بود و ۶۲ درصد از کل کشتهشدگان مرتبط با نبرد را به خود اختصاص داد.
در سال ۲۰۲۵، ۷۷ هزار و ۷۰۰ نفر در روسیه و ۱۴ هزار نفر در اوکراین کشته شدند. با توجه به اینکه طرفهای درگیر بهطور منظم آمار کشتهها را منتشر نمیکنند، پژوهشگران اوپسالا برای رسیدن به این آمار از منابع علنی گوناگون، از جمله شبکههای اجتماعی، استفاده کردهاند.
آنها نتیجه گرفتهاند که در بازه زمانی مورد مطالعه شمار کشتههای روسیه در میدان نبرد افزایش یافته و تلفات اوکراین بهنسبت ثابت مانده است.
جنگ اسرائیل و حماس با ۱۴ هزار و ۴۰۰ کشته در سال ۲۰۲۵ دومین درگیری مرگبار ثبت شده در این پژوهش است. به نوشته محققان این رقم به دلیل آتشبس در ماههای پایانی سال نسبت به سال ۲۰۲۴ کاهش داشت.
درگیریها در سودان با ۱۲ هزار و ۲۰۰ کشته سومین درگیری مرگبار دولتی شناخته شد. پژوهشگران تاکید کردهاند که این رقم فقط جنگ میان نیروهای دولتی و نیروهای شبهنظامی پشتیبانی سریع را در بر میگیرد.
سودان از نظر خشونت علیه غیرنظامیان در صدر فهرست این پژوهش قرار دارد. در بخشی از گزارش آمده است: «تنها پس از تصرف شهر الفاشر سودان در سال گذشته، دهها هزار غیرنظامی سودانی در کشتارهای جمعی به دست نیروهای پشتیبانی سریع کشته شدند.»
درگیریهای شدید در دارفور که از سال ۲۰۰۳ آغاز شده بود، در سال ۲۰۱۷ پایان یافت. با این حال خشونتهای پراکنده قومی از آن زمان تا کنون ادامه داشت و در سال گذشته به درگیریهایی خونبار و شدید تبدیل شد
دولت ایالات متحده در سال ۲۰۲۳ اعلام کرد که تجدید خشونتها در این منطقه به حدی است که میتوان گفت یک نسلکُشی مجدد در حال وقوع است.
دلیل افزایش جنگها
یکی از دلایلی که پژوهشگران برای افزایش درگیریها در جهان طی دهه گذشته مطرح کردهاند، تغییر در نظم بینالمللی است؛ نظمی که از زمان جنگ جهانی دوم به رهبری آمریکا شکل گرفته بود.
در این پژوهش آمده است: «با استناد به راهبرد امنیت ملی ۲۰۲۵ آمریکا، این کشور اکنون علیه نظمی که خود آن را شکل داده بود، عمل میکند. شمار بسیار بالای درگیریها و جنگهای ثبتشده در سال ۲۰۲۵، بهویژه رکوردشکنی شمار درگیریهای میاندولتی، به استدلال شمار فزایندهای از صاحبنظران اعتبار میبخشد که معتقدند جهان با پایان «صلح آمریکایی» و نظم جهانی لیبرال روبهروست.»
با این حال در این گزارش تاکید شده است که دادههای مورد بررسی به پژوهشگران اجازه نمیدهد میان تغییرات مشخص در سیاست آمریکا و افزایش شمار درگیریهای ثبتشده در سال ۲۰۲۵ که با نخستین سال دولت دوم دونالد ترامپ همزمان است، رابطه علتومعلولی مستقیم برقرار کند.
پژوهشگران همچنین هشدار دادهاند که علت درگیریها و جنگها هرچه باشد، به نظر نمیرسد سال ۲۰۲۶ از سال گذشته آرامتر باشد.
