روزنامه نیویورک تایمز به نقل از یک مقام نظامی آمریکایی نوشت فرماندهان نیروهای نظامی جمهوری اسلامی الگوهای پرواز جتهای جنگنده و بمبافکنهای آمریکایی را بررسی کردهاند. او گفت که ارزیابیهای اطلاعاتی به کمک احتمالی روسیه در جنبههایی از برنامهریزی نظامی ایران اشاره دارد.
خبرگزاری رویترز، عصر دوشنبه ۲۸ اردیبهشت در گزارشی کوتاه به نقل از یک منبع ارشد حکومت ایران نوشت: «ایالات متحده در مورد اجازه دادن به ایران برای حفظ فعالیتهای هستهای محدود و صلحآمیز، تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی، انعطاف نشان داده، اما تاکنون فقط با آزادسازی یکچهارم داراییهای مسدودشده ایران، طبق یک جدول زمانی مرحلهای، موافقت کرده است.»
به گفته این منبع، جمهوری اسلامی از آمریکا میخواهد در هر دو موضع خود تجدیدنظر کند.
این منبع همچنین گفت ایران در پیشنهاد تازه خود بار دیگر بر «تضمین پایان جنگ، بازگشایی تنگه هرمز و لغو تحریمهای دریایی» تمرکز کرده است.
اکسیوس: پیشنهاد تازه ایران پیشرفت معناداری برای پایان جنگ نیست
ساعتی پس از انتشار این گزارش در رویترز، رسانه آمریکایی اکسیوس به نقل از «یک مقام ارشد آمریکایی و یک منبع مطلع از موضوع» نوشت: «ایران پیشنهاد بهروزشدهای برای توافقی با هدف پایان دادن به جنگ ارائه کرده است، اما کاخ سفید معتقد است این پیشنهاد پیشرفت معناداری محسوب نمیشود و برای دستیابی به توافق کافی نیست.»
مقام ارشد آمریکایی به این رسانه گفت طرح پیشنهادی تازه جمهوری اسلامی که یکشنبهشب از طریق میانجیهای پاکستانی با آمریکا در میان گذاشته شد، در مقایسه با نسخه قبلی حاوی «بهبودهایی نمادین» است.
به نوشته اکسیوس، پیشنهاد جدید شامل توضیحات بیشتری درباره تعهد جمهوری اسلامی به دنبال نکردن سلاح هستهای است، اما تعهدات مشخصی درباره تعلیق غنیسازی اورانیوم یا تحویل ذخایر موجود اورانیوم با غنای بالا در آن دیده نمیشود.
رویترز نیز درباره این نسخه پیشنهادی نوشت که در آن مسائل جنجالیتر مربوط به برنامه هستهای جمهوری اسلامی و غنیسازی اورانیوم، که همچنان دشوارترین بخشهای مذاکرات به شمار میروند، به دورهای بعدی گفتوگوها موکول شدهاند.
این مقام ارشد آمریکایی به اکسیوس گفت اگر ایران موضع خود را تغییر ندهد، آمریکا ناچار خواهد شد مذاکرات را «از طریق بمبها» ادامه دهد.
رویترز بعد از ظهر دوشنبه ۲۸ اردیبهشت به نقل از یک منبع پاکستانی گزارش داده بود که این کشور پیشنهاد جدید جمهوری اسلامی برای پایان دادن به جنگ را به ایالات متحده تحویل داده است. این پیشنهاد در واقع نسخه تازه و بازنگریشدهای از آخرین طرح صلحی است که آمریکا به جمهوری اسلامی ارائه داده بود.
این منبع پاکستانی جزئیاتی درباره پیشنهاد بازنگریشده ارائه نکرد و در پاسخ به اینکه آیا پر کردن شکافها زمانبر خواهد بود، گفت که طرفها «مدام شرطها و خواستههای خود را تغییر میدهند» و افزود: «ما زمان زیادی نداریم.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز بعدتر تایید کرد که دیدگاههای تهران «از طریق پاکستان به طرف آمریکایی منتقل شده است»، اما جزئیاتی ارائه نکرد.
رسانههای جمهوری اسلامی چه میگویند؟
پیشتر خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از «یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده» نوشت که آمریکا بر خلاف متنهای پیشنهادی قبلی خود، در متن جدید پذیرفته است که در جریان مذاکره از اعمال تحریمهای نفتی علیه جمهوری اسلامی چشمپوشی کند.
تسنیم نوشته است: «وِیو کردن تحریمها [اشاره به کلمه انگلیسی waive که احتمالا در متن پیشنهادی بهکار رفته است] به معنای معافیت یا اسقاط موقت تحریمهاست. اما ایران تاکید دارد که لغو همه تحریمها باید جزو تعهدات آمریکا باشد.»
مقام ارشد آمریکایی درباره این اظهارات به آکسیوس گفت: ««ما واقعا پیشرفت زیادی ندیدیم. امروز در نقطه بسیار حساسی قرار داریم. فشار بر آنهاست تا به شکل درست پاسخگو باشند.»
او افزود: «ما به گفتوگویی واقعی، محکم و جزئینگر [درباره برنامه هستهای] نیاز داریم. اگر چنین چیزی اتفاق نیفتد، ما گفتوگو را با بمبها ادامه خواهیم داد، چیزی که مایه تاسف خواهد بود.»
او همچنین تاکید کرد که دو کشور مذاکرات مستقیم ندارند، اما درگیر گفتوگوهای غیرمستقیماند تا تلاش کنند بر سر اینکه این مذاکرات چه شکلی خواهد داشت، به اجماع برسند.
در حالی که به نظر میرسد مذاکرات به بنبست خورده و طرفین تنها در حال تصحیح و ویرایش طرحهای پیشنهادی یکدیگر هستند، ناظرانْ آتشبس کنونی میان جمهوری اسلامی و آمریکا را شکننده میدانند. دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده هفته گذشته پیش از سفر به چین آتشبس را به بیماری در حال احتضار تشبیه کرد که با اتصال به دستگاه زنده است.
از سوی دیگر، طی یک هفته گذشته حملات پراکندهای به جزایر و بندرهای جنوب ایران و همینطور خاک عربستان سعودی و امارات متحده عربی گزارش شد.
بنبست مذاکرات و سایه سنگین حملات گسترده
یکی از خواستههای اصلی واشینگتن که از ابتدای مذاکرات به میانجیگری پاکستان همچنان بر آن تاکید دارد برچیده شدن برنامه هستهای جمهوری اسلامی است. افزون بر این، آمریکا از جمهوری اسلامی میخواهد دست از محاصره تنگه هرمز بر دارد.
در مقابل، جمهوری اسلامی خواستار پرداخت غرامت بابت خسارتهای جنگ، پایان محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا و توقف درگیری در همه جبههها، از جمله در لبنان، شده است؛ جایی که اسرائیل با شبهنظامیان حزبالله، گروه مورد حمایت ایران، میجنگد.
ترامپ در پایان هفته در پستی در تروث سوشال نوشت که «ساعت برای ایران در حال تیکتاک کردن است» و افزود که «آنها بهتر است سریع، خیلی سریع، دست به کار شوند، اگرنه چیزی از آنها باقی نخواهد ماند. زمان حیاتی است!»
اکسیوس یکشنبه ۲۷ اردیبهشت نوشت که انتظار میرود ترامپ روز سهشنبه جلسهای با مشاوران ارشد امنیت ملی خود داشته باشد تا گزینههای ازسرگیری اقدام نظامی را بررسی کنند.
ترامپ پنجشنبه گذشته در گفتوگویی با شان هنیتی، مجری شبکه فاکس نیوز، هشدار داده بود که صبر او در قبال [حکومت] ایران رو به پایان است.
او در این مصاحبه گفت: «دیگر خیلی صبر نخواهم کرد. آنها باید توافق کنند. هر فرد عاقلی توافق میکند، اما شاید آنها دیوانه باشند.»
این نامه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ از سوی نهاد «عدالت برای قربانیان قتلعام ۱۹۸۸ در ایران» (JVMI) منتشر شد. امضاکنندگان، جمهوری اسلامی را متهم کردند که از آغاز تنشهای منطقهای در ۱۰ اسفند ۱۴۰۴، بیثباتی سیاسی را به ابزاری برای تشدید سرکوب داخلی، بازداشتهای گسترده، شکنجه، کشتار حکومتی و قطع اینترنت تبدیل کرده است.
امضاکنندگان این نامه هشدار دادند که موج اعدامها در ایران به بالاترین سطح در نزدیک به چهار دهه گذشته رسیده است.
آنها با اشاره به اعدامهای هدفمند زندانیان سیاسی و معترضان نوشتند که از ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون، دهها نفر در پی روندهای قضایی ناعادلانه و فاقد حداقل استانداردهای دادرسی، بهطور خودسرانه اعدام شدهاند.
در بخشی از این نامه آمده است که دستکم هشت زندانی سیاسی تنها بهدلیل ارتباط با سازمان مجاهدین خلق ایران اعدام شدند و دستکم ۱۱ نفر دیگر نیز در معرض خطر اعدام قرار دارند. امضاکنندگان همچنین به استفاده از اتهامهایی چون «محاربه» و «بغی» علیه معترضان اشاره کردند.
امضاکنندگان، موج کنونی اعدامها را ادامه «فرهنگ مصونیت» در جمهوری اسلامی دانستند که به گفته آنها، در بیتوجهی جهانی به اعدامهای گسترده سال ۱۳۶۷ در ایران ریشه دارد.
در میان امضاکنندگان نام شماری از مقامها و شخصیتهای شناختهشده بینالمللی دیده میشود؛ از جمله جاوید رحمان، گزارشگر ویژه پیشین سازمان ملل درباره حقوق بشر ایران؛ سانگ-هیون سونگ، رییس پیشین دیوان کیفری بینالمللی؛ یواخیم روکر، رییس پیشین شورای حقوق بشر سازمان ملل؛ روث دریفوس، رییسجمهوری پیشین سوئیس؛، استیون رپ، سفیر پیشین آمریکا در امور عدالت کیفری جهانی و جودی ویلیامز، برنده جایزه صلح نوبل.
در این نامه از دبیرکل سازمان ملل و کشورهای عضو خواستند که با اعمال فشار بر جمهوری اسلامی، برای توقف فوری اعدامها، آزادی بیقید و شرط زندانیان سیاسی، بازگرداندن دسترسی به اینترنت و ایجاد سازوکار بینالمللی پاسخگویی اقدام کنند. نویسندگان نامه هشدار دادند که «سکوت در برابر این جنایات، تنها به تقویت مصونیت از مجازات منجر خواهد شد.»
تشدید فزاینده اجرای مجازات اعدام برای زندانیان سیاسی در ایران طی هفتههای اخیر نگرانیهای جهانی را برانگیخته است.
سازمان عفو بینالملل در گزارشی که دوشنبه ۲۸ اردیبهشت منتشر شد، اعلام کرد جمهوری اسلامی با دستکم دو هزار و ۱۵۹ اعدام در سال ۱۴۰۴، اصلیترین عامل افزایش اعدامها در جهان در سال ۲۰۲۵ بوده است.
در تازهترین اعدام اعلام شده، حکم محمد عباسی، از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴، سحرگاه چهارشنبه در زندان قزلحصار کرج اجرا شد. به این ترتیب، شمار زندانیان اعدامشده با اتهامات سیاسی در ایران از ۲۷ اسفند تاکنون به دستکم ۳۲ نفر رسید.
احسان افرشته، عبدالجلیل شهبخش، عرفان شکورزاده، محراب عبداللهزاده، یعقوب کریمپور، ناصر بکرزاده، عامر رامش و مهدی فرید از جمله زندانیان سیاسی بودند که در اردیبهشت اعدام شدند و خبر کشته شدن آنها رسانهای شد.
طبق بررسیهای ایراناینترنشنال، تعداد اعدامهای ثبتشده در یک ماه نخست سال ۱۴۰۵ معادل بیش از یکسوم کل اعدامهای ثبت شده در سال ۱۴۰۴ است و نرخ ماهانه اعدامهای سیاسی را به بیش از چهار برابر میانگین ماهانه سال گذشته رسانده است.
