امیرمهدی علوی، سخنگوی فدراسیون فوتبال، درباره صدور ویزای آمریکا برای اعضای تیم ملی فوتبال، گفت: «تا قبل از آغاز جنگ، اعضای تیم برای صدور ویزا به امارات رفتند و حالا قرار است از آنکارا اقدام شود. هنوز اتفاق جدیدی رخ نداده و نمیتوانیم بگوییم ویزایی دریافت شده است.»
روز گذاشته مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفت ایالات متحده با حضور تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی ۲۰۱۶ مخالفتی ندارد، اما درباره همراهان تیم گفت: «آنها نمیتوانند یک مشت تروریست عضو سپاه را بهعنوان روزنامهنگار یا مربی ورزشی وارد کشور ما کنند.»
حضور اخیر ملیپوشان فوتبال در تجمعات حکومتی، در حالی که جمهوری اسلامی هنوز برای حضور تیم ملی در جام جهانی آمریکا بلاتکلیف است و مشخص نیست تیم امیر قلعهنویی به جام جهانی خواهد رفت یا نه، بار دیگر بحث قدیمی و جنجالی استفاده ابزاری از ورزش برای مقاصد ایدئولوژیک و سیاسی را داغ کرده است.
مهدی تاج، رییس فدراسیون فوتبال، در پاسخ به شائبه اجباری بودن این حضور، با لحنی تدافعی گفت: «مگر این بازیکنان بچه هستند؟ خودشان علاقهمند هستند.»
اما واقعیت پشت این صحنهآراییها، ریشه در یکی از تاکتیکهای پروپاگاندا دارد که پیش از این در تاریکترین دوران قرن بیستم تجربه شده است.
الگوبرداری از دیکتاتوریهای تاریخی
استفاده از شهرت ورزشکاران برای ترویج یک فکر و ایدئولوژی خاص و جلا دادن به چهره یک نظام سیاسی، ابداع جدیدی نیست.
بنیتو موسولینی، دیکتاتور فاشیست ایتالیا، از نخستین کسانی بود که ظرفیت عظیم فوتبال را برای ترویج ایدئولوژی خود درک کرد.
او با تبدیل پیروزیهای تیم ملی ایتالیا در جامهای جهانی ۱۹۳۴ و ۱۹۳۸ به ابزار پروپاگاندا، بازیکنان را مجبور میکرد با پیراهنهای مشکی، نماد فاشیسم، و سلام نظامی وارد زمین شوند.
هدف دستگاه پروپاگاندای موسولینی، ترویج ایدئولوژی فاشیستی بود. در واقع، دیکتاتورها از ورزش به عنوان ابزاری استفاده میکنند تا مشکلات و بحرانهای خود را پشت پرده محبوبیت ورزشکاران و قهرمانیهای ورزشی پنهان کنند.
تناقض در روایت «اختیار»
ادعای مهدی تاج درباره «علاقه شخصی» بازیکنان با یک پرسش جدی روبهرو است. اگر این حضور صرفا بر اساس علایق فردی است، چرا ملیپوشان پیش از آغاز اردوی تیم ملی در این تجمعات، که بیش از ۵۰ روز در جریان است، حضور فعالی نداشتند؟
پیش از آغاز اردوی تیم ملی و تحت نظارت مستقیم مسئولان فدراسیون، نشانه بسیار کمی از حضور ملیپوشان در این تجمعات دیده میشد. همچنین غیبت ستارههای دیگر رشتههای ورزشی نیز در این برنامهها مشهود است.
تعمیق شکاف؛ تیم ملی یا تیم حکومتی؟
این رفتار آشکار حاکمیت در استفاده ابزاری از بازیکنان، پیامدی جز عمیقتر شدن شکاف میان مردم و تیم ملی ندارد.
زخمی که از جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی» و در نتیجه سکوت ملیپوشان در برابر سرکوب و کشتار مردم بر پیکر رابطه ملت و تیم ملی نشست، هنوز التیام نیافته است.
کشته شدن افرادی چون مهران سماک بهدست حکومت، نمادی از این گسست تاریخی است.مهران سماک همراه نامزدش در واکنش به باخت تیم ملی به آمریکا در جامجهانی قطر، در خودرو بوق میزد که با تیراندازی مستقیم ماموران به سرش کشته شد.
وقتی تیم ملی به جای آنکه «صدای مردم» باشد، به ویترین تجمعات حکومتی تبدیل میشود، دیگر نمیتوان انتظار داشت مردم تیم ملی را از آن خود بدانند.
همانطور که رسول خادم بهدرستی اشاره کرد، شادی مردم از باخت تیم ملی در جام جهانی قطر، حاصل عملکرد حاکمیتی است که ورزش را به گروگان گرفته است.
ادامه این مسیر، بیشازپیش، تیم ملی را از یک نهاد مردمی به یک ارگان تبلیغاتی حکومتی تبدیل میکند که در نهایت، بزرگترین بازنده آن نه سیاستمداران، بلکه خود فوتبال است.
وزیر ورزش ایتالیا، پنجشنبه ۳ اردیبهشت به شیکه بریتانیایی اسکاینیوز گفت: «بازگشت احتمالی ایتالیا به جامجهانی ۲۰۲۶، که بر اساس گزارشها از سوی پائولو زامپولی، فرستاده دونالد ترامپ، به فیفا پیشنهاد شده است، در درجه اول غیرممکن و در درجه دوم کار درستی نیست. نمیدانم کدامیک اولویت دارد؛ صعود به جامجهانی باید در زمین بازی رقم بخورد.»
طبق گزارش فایننشالتایمز، پائولو زامپولی، نماینده ویژه دونالد ترامپ، در پیشنهادی جنجالی از جیانی اینفانتینو، رییس فیفا، خواسته است تیم ملی ایتالیا را جایگزین ایران در جامجهانی ۲۰۲۶ کند.
زامپولی با اشاره به پیشینه درخشان و چهار قهرمانی لاجوردیپوشان، استدلال کرده است که حضور ایتالیا در تورنمنتی که به میزبانی آمریکا برگزار میشود، انتخابی توجیهپذیر است؛ هرچند طبق قوانین فیفا، در صورت حذف یک تیم آسیایی، اولویت جایگزینی معمولا با تیمی از همان قاره، مانند امارات، خواهد بود.
به نوشته فایننشالتایمز این طرح بیش از آنکه جنبه ورزشی داشته باشد، تلاشی دیپلماتیک برای ترمیم روابط تنشآلود میان دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، تلقی میشود.
روابط این دو متحد دیرین، پس از انتقاد ملونی از سخنان ترامپ درباره پاپ لئو چهاردهم و همچنین مخالفت رم با استفاده جنگندههای آمریکایی از پایگاههای نظامی سیسیل برای عملیات در ایران، به تیرگی گراییده بود.
در واقع، فرستاده ترامپ امیدوار بود با اعطای این امتیاز ورزشی بزرگ به ایتالیا، خشم عمومی در این کشور را کاهش دهد و همکاریهای نظامی و سیاسی رم را دوباره جلب کند.
با این حال، واکنش صریح وزیر ورزش ایتالیا نشان داد که این کشور تمایلی ندارد خارج از عرف ورزشی و به قیمت حذف ایران، وارد مهمترین رویداد فوتبالی جهان شود.
به نوشته فایننشالتایمز، پائولو زامپولی، فرستاده ویژه آمریکا، این پیشنهاد را با جیانی اینفانتینو، رییس فیفا، و همچنین با ترامپ، به عنوان رهبر کشوری که یکی از میزبانان مشترک این رقابتهاست، در میان گذاشته است.
به گفته افرادی آگاه از موضوع، او استدلال کرده است که چهار قهرمانی ایتالیا در جام جهانی، اعطای این سهمیه را توجیه میکند.
به گفته این افراد، این طرح تلاشی برای ترمیم روابط میان ترامپ و جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، بوده است؛ روابطی که پس از حملات رییسجمهوری آمریکا به پاپ لئو چهاردهم در پی جنگ ایران، دچار تنش شد.
زامپولی به فایننشالتایمز گفت: «تایید میکنم که به ترامپ و اینفانتینو پیشنهاد دادهام ایتالیا جایگزین ایران در جام جهانی شود. من اصالتا ایتالیایی هستم و دیدن آزوری در تورنمنتی که در آمریکا برگزار میشود، یک رویا خواهد بود. با چهار عنوان قهرمانی، آنها سابقهای دارند که حضورشان را توجیه میکند.»
این گزارش در حالی منتشر میشود که در فاصله دو ماه تا شروع بزرگترین رویداد فوتبالی جهان، حضور تیم ملی در خاک آمریکا به یک کلاف سردرگم سیاسی-امنیتی تبدیل شده است.
با وجود آغاز اردو آمادهسازی تیم ملی در تهران، شواهد نشان میدهد که تصمیم نهایی اعزام یا انصراف، نه در فدراسیون فوتبال، بلکه در لایههای عالی حاکمیتی و شورای عالی امنیت ملی گرفته خواهد شد.
مهدی تاج، رییس فدراسیون فوتبال در جمهوری اسلامی که همراه اعضای تیم ملی در تجمعات شبانه در حمایت از حکومت شرکت کرده بود، گفت: «در حال آمادهسازی و تدارک برای جام جهانی هستیم اما مطیع تصمیم حاکمیت هستیم. تصمیم الان آمادگی کامل تیم ملی برای جام جهانی است.»
او همچنین درباره شرکت اعضای تیم ملی در تجمعات حکومتی گفت: «برنامه تیم ملی این است که بازیکنان تیم ملی هر شب در تجمعات شرکت کنند. آنها هر چه دارند از مردم است و خودشان هم مردمی هستند. سر تمرین بودیم و با بازیکنان به تجمع آمدیم.»
او اجبار بازیکنان به حضور در این تجمعات را رد کرد و افزود: «مگر این بازیکنان بچه هستند؟ خودشان علاقهمند هستند. این سنت حسنهای است و هرکسی اینجا بیاید مردمی میشود.»
احمد دنیامالی، وزیر ورزش، نیز در آخرین نشست ستاد جامجهانی با صراحت اعلام کرد که تصمیمگیرنده نهایی «دولت و شورای عالی امنیت ملی» هستند.
او گفت: «در موضع شخصی خودم قطعا مخالف شرکت در جامجهانی هستم. اینفانتینو عامل آمریکاست که به ترامپ جایزه صلح میدهد؛ بعد هم میآید در رختکن تیم ملی ما خوشرقصی میکند. نمیخواهیم آقا، غیرت ما کجا رفته است؟»
دنیامالی تاکید کرد که اگر مصلحت بر عدم حضور باشد، تیم ملی از رقابتها کنار خواهد رفت. این در حالی است که جیانی اینفانتینو، رییس فیفا، بر حضور قطعی ایران تاکید دارد.
فایننشالتایمز نوشت که فیفا از اظهارنظر درباره تلاشهای لابیگری خودداری کرد، اما به بیانیههای اخیر اینفانتینو اشاره کرد.
رییس فیفا هفته گذشته در نشستی در واشینگتن گفت: «تیم ایران قطعا میآید. امیدواریم تا آن زمان، وضعیت صلحآمیز باشد. این قطعا کمک خواهد کرد. اما ایران باید بیاید تا نماینده مردم خود باشد. آنها صعود کردهاند... آنها واقعا میخواهند بازی کنند و باید بازی کنند.»
به نوشته فایننشالتایمز، نمایندگان کاخ سفید و وزارت امور خارجه آمریکا نیز از اظهارنظر خودداری کردند.
اینفانتینو که تابعیت سوئیسی-ایتالیایی دارد، همچنین در اواخر ماه مارس پیش از دیدار تیم ایران در ترکیه با این تیم دیدار کرد و پس از آن گفت فیفا «برای تضمین بهترین شرایط ممکن در مسیر آمادهسازی برای جام جهانی از تیم حمایت خواهد کرد.»
انتخاب ایتالیا، همچون انتخاب اینترمیامی
ایران به عنوان یکی از هشت تیم کنفدراسیون فوتبال آسیا به این رقابتها راه یافته است، در حالی که ایتالیا یکی از ۱۶ سهمیه اروپا را از دست داد؛ سومین جام جهانی پیاپی که این کشور موفق به صعود به آن نشده است. ایتالیا در حال حاضر در ردهبندی فیفا در جایگاه دوازدهم جهان قرار دارد؛ بالاترین رتبه در میان کشورهایی که در این رقابتها حضور ندارند.
به نوشته فایننشالتایمز کتاب قوانین فیفا به این نهاد «اختیار انحصاری» میدهد تا در صورت انصراف ایران، درباره اقدام لازم تصمیمگیری کند. در این قوانین آمده است: «فیفا میتواند تصمیم بگیرد انجمن عضو شرکتکننده مربوطه را با انجمن دیگری جایگزین کند.»
پیش از جام جهانی باشگاهها در تابستان گذشته، فیفا از اختیارات خود استفاده کرد و یک سهمیه به اینتر میامی داد تا لیونل مسی، ستاره جهانی فوتبال، بتواند در این تورنمنت بازی کند.
جریمه در انتظار فوتبال ایران
این درحالی است که اگر شورای عالی امنیت ملی در نهایت حکم به انصراف بدهد، فوتبال ایران با پیامدهایی از جمله پرداخت حداقل ۶۰۰ هزار دلار جریمه به فیفا و محرومیت طولانیمدت به دلیل دخالت مستقیم سیاست در ورزش مواجه خواهد شد.
این پیشنهاد درحالی است که پیشتر گفته شده طبق قوانین فیفا و با تصمیم کنفدراسیون فوتبال آسیا، در صورت انصراف ایران، به احتمال زیاد تیم ملی امارات جایگزین ایران در جدول مسابقات خواهد شد.
تلاشی برای بهبود روابط زیر سایه جنگ
فایننشالتایمز با اشاره به روابط ملونی و ترامپ به نقل از ٖافراد آگاه مینویسد که این طرح تلاشی برای ترمیم روابط میان ترامپ و جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، بوده است؛
ملونی یکی از نزدیکترین متحدان اروپایی ترامپ بوده و حتی در قبال برخی از جنجالیترین اقدامات او، از جمله تهدید به تصرف گرینلند از دانمارک با زور و حملات هوایی به ایران، از انتقاد علنی خودداری کرده است.
با این حال، ترامپ هفته گذشته به طور علنی از ملونی انتقاد کرد، پس از آنکه او ناچار شد حمله ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال به پاپ لئو را «غیرقابل قبول» توصیف کند؛ حملهای که در ایتالیا خشم عمومی گستردهای به دلیل بیاحترامی رییسجمهوری آمریکا به رهبر معنوی کاتولیک متولد آمریکا برانگیخت.
ترامپ در مصاحبههای رسانهای مختلف در روزهای بعد، از خودداری رم برای اجازه دادن به استفاده هواپیماهای جنگنده آمریکایی درگیر در بمباران ایران از یک پایگاه نظامی آمریکا در سیسیل برای سوختگیری شکایت کرد.
او گفت از عدم همکاری ملونی در کارزار ایران «شگفتزده» شده و افزود: «فکر میکردم او شجاعت دارد، اما اشتباه میکردم.»
در حالی که کمتر از دو ماه تا شروع بزرگترین رویداد فوتبالی جهان باقی مانده است، حضور تیم ملی در خاک آمریکا به یک کلاف سردرگم سیاسی-امنیتی تبدیل شده است.
هراس از تکرار سناریوی استرالیا؛ پناهندگی در قلب آمریکا
دلیل اصلی تردید مقامها و اصرار رسانههایی چون روزنامه «جوان»، وابسته به سپاه پاسداران، بر گرفتن «تضمینهای سفتوسخت»، ریشه در ترس از تکرار ماجرای پناهندگی و همچنین شکلگیری اعتراضات ضد حکومتی در زمان بازیهای تیم ملی دارد.
پناهندگی اعضای تیم ملی فوتبال زنان در استرالیا، آن هم پس از امتناع از خواندن سرود جمهوری اسلامی در پی کشته شدن علی خامنهای، ضربه سنگینی به جمهوری اسلامی زد.
حالا کابوس تکرار این سناریو برای تیم ملی مردان، مقامهای سیاسی و امنیتی را نگران کرده است.
مقامها نگرانند که حضور در خاک آمریکا، فرصتی برای بازیکنان فراهم کند تا با اعلام پناهندگی، ضربه حیثیتی بزرگی به بدنه نظام وارد شود.
به همین دلیل، گرفتن ضمانت اجرایی از فیفا، بیشتر شبیه به اهرم فشار برای جلوگیری از فروپاشی تیمی است که احتمال دارد کنترل آن از دست فدراسیون خارج شده باشد.
لسآنجلس و سیاتل؛ ورزشگاههایی که بوی اعتراض میدهند
تیم ملی قرار است در شهرهایی چون لسآنجلس و سیاتل به میدان برود؛ مناطقی که از مراکز اصلی تجمع مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از کشور هستند.
برخلاف تجربه جامجهانی قطر که دولت توانست با اعزام لیدرهای حکومتی و هواداران سازماندهیشده فضای استادیوم را مدیریت کند، این بار در آمریکا خبری از ویزا برای نیروهای حامی حکومت نیست.
پیشبینی میشود سکوهای ورزشگاهها، بهویژه تحت تاثیر فضای پس از کشتار دیماه ۱۴۰۴، به صحنه اعتراضات گسترده علیه جمهوری اسلامی تبدیل شود.
این موضوع باعث شده است مقامها با تردیدی جدی روبهرو شوند؛ آیا نمایش فوتبال ارزش خطر دیده شدن این حجم از مخالفت در پخش زنده بازیهای جامجهانی را دارد؟
وزیر ورزش: مصلحت نباشد، نمیرویم
احمد دنیامالی، وزیر ورزش، در آخرین نشست ستاد جامجهانی با صراحت اعلام کرد که تصمیمگیرنده نهایی «دولت و شورای عالی امنیت ملی» هستند.
او افزود: «در موضع شخصی خودم قطعا مخالف شرکت در جامجهانی هستم. اینفانتینو عامل آمریکاست که به ترامپ جایزه صلح میدهد؛ بعد هم میآید در رختکن تیم ملی ما خوشرقصی میکند. نمیخواهیم آقا، غیرت ما کجا رفته است؟»
دنیامالی تاکید کرد که اگر مصلحت بر عدم حضور باشد، تیم ملی از رقابتها کنار خواهد رفت. این در حالی است که جیانی اینفانتینو، رییس فیفا، بر حضور قطعی ایران تاکید دارد.
تبعات سنگین انصراف
اگر شورای عالی امنیت ملی در نهایت حکم به انصراف بدهد، فوتبال ایران با پیامدهایی از جمله پرداخت حداقل ۶۰۰ هزار دلار جریمه به فیفا و محرومیت طولانیمدت به دلیل دخالت مستقیم سیاست در ورزش مواجه خواهد شد.
همچنین طبق قوانین فیفا و با تصمیم کنفدراسیون فوتبال آسیا، در صورت انصراف ایران، به احتمال زیاد تیم ملی امارات جایگزین ایران در جدول مسابقات خواهد شد.
