سیانان به نقل از مقامهای ارشد ارتش اسرائیل اعلام کرد، این کشور قصد دارد در لبنان خطی موسوم به «خط زرد» ایجاد کند که بر اساس آن، ساکنان از بازگشت به مناطقی که در کنترل نیروهای اسرائیلی قرار دارند، منع خواهند شد.
پیشتر وزیر دفاع اسرائیل گفته بود ارتش این کشور به حضور خود در همه مناطق لبنان که پاکسازی و تصرف کرده، ادامه خواهد داد.
به گزارش اورشلیمپست، یک منبع در نهادهای امنیتی هشدار داده است که حماس از بیثباتی ناشی از وضعیت امنیتی در جنوب لبنان و تنشها با حکومت ایران برای تقویت موقعیت خود در نوار غزه استفاده میکند.
بر اساس این گزارش، حماس از تمرکز اسرائیل بر تحولات مربوط به حزبالله و توجه آمریکا به پرونده [حکومت] ایران بهره میبرد تا زمان بخرد و از پیشرفت در روندهای سیاسی، از جمله خلع سلاح، جلوگیری کند. این منبع گفته است که راهبرد فعلی رهبری حماس شامل جمعآوری مالیات، جذب نیرو و کنترل ورود کالاها به غزه است.
به گفته این منابع، حماس تلاش دارد این تصور را ایجاد کند که از قدرت کنار رفته، اما در عمل - حتی در صورت واگذاری ظاهری قدرت - به دنبال حفظ کنترل از پشت صحنه بر حاکمیت آینده غزه است. این رویکرد، به گفته منبع امنیتی، مشابه راهبرد حسن نصرالله در لبنان است؛ جایی که حزبالله بدون در دست گرفتن رسمی قدرت، نفوذ سیاسی و نظامی تعیینکنندهای حفظ کرده بود.
در همین حال، یک منبع دیگر به اورشلیمپست گفته است که حماس طرح خلع سلاح ارائهشده از سوی «هیات صلح» به رهبری آمریکا برای غزه را رد کرده و خواستار اصلاح آن شده است. به گفته این منبع، این طرح با حضور نیکولای ملادنوف، نماینده ارشد هیات، و سه میانجی دیگر در حال پیگیری است.
بر اساس این گزارش، اجرای این طرح بین شش تا هشت ماه پیشبینی شده؛ بازهای که به گفته منابع، با راهبرد حماس برای خرید زمان همسو است، زیرا در این مدت انتخابات در اسرائیل و همچنین انتخابات میاندورهای در آمریکا برگزار خواهد شد و توجهها را از غزه منحرف میکند.
همزمان، وبسایت «والا» گزارش داده است که بسیاری از مقامهای ارشد حماس پس از دریافت «نشانههایی» مبنی بر لزوم خروج، قطر را به مقصد ترکیه و دیگر کشورها ترک کردهاند. به گفته این گزارش، نیروهای امنیتی قطر تدابیر خود را برای جلوگیری از ترورهای هدفمند تشدید کردهاند و حماس نیز در پی نگرانی از اقدامات مشابه از سوی نهادهای اطلاعاتی اسرائیل، این پیامها را جدی تلقی کرده است.
به گزارش واینت، اسرائیل پس از پرهزینهترین جنگ تاریخ خود - با هزینهای بین ۵۰ تا ۶۰ میلیارد شکل (۱۶.۲ تا ۱۹.۴ میلیارد دلار) در حدود ۴۰ روز - اکنون وارد مرحلهای از ابهام و نگرانی شده است. تنها چند ساعت پس از اعلام آتشبس، بنیامین نتانیاهو، وزرای دولت و فرماندهان ارشد ارتش سکوت اختیار کردند و شهروندان خبر توقف جنگ را از منابع خارجی دریافت کردند.
اهداف اعلامشده بدون تحقق باقی ماند
بر اساس این گزارش، اهداف اصلی اسرائیل از جنگ، از جمله کنترل اورانیوم غنیشده ایران، سرنگونی نظام حاکم، نابودی توان موشکی بالستیک و قطع حمایت از گروههای نیابتی، هیچکدام بهطور کامل محقق نشدهاند.
این وضعیت، در کنار سکوت مقامات، فضای سردرگمی را در داخل اسرائیل تشدید کرده است؛ بهویژه برای شهروندانی که هفتهها زیر حملات موشکی حکومت ایران به پناهگاهها پناه میبردند و اکنون با پرسشهای بیپاسخ روبهرو هستند.
خلا رهبری و تصمیمگیریهای پراکنده
واینت مینویسد در نبود موضعگیری رسمی، برخی نهادهای محلی بهطور مستقل اقدام به تصمیمگیری کردهاند، از جمله بازگشایی مدارس، در حالی که فرماندهی جبهه داخلی هنوز دستورالعمل جدیدی صادر نکرده و محدودیتهای جنگی را لغو نکرده است. همچنین گزارشهای متناقضی درباره ادامه یا توقف عملیات اسرائیل علیه حزبالله در لبنان منتشر شده است.
جنگی با هزینههای بیسابقه
برآوردها نشان میدهد هزینه روزانه جنگ بهطور میانگین حدود یک میلیارد شکل بوده و در روزهای نخست حتی به ۲ تا ۳ میلیارد شکل در روز رسیده است. این هزینهها شامل عملیات گسترده نیروی هوایی، مصرف بالای مهمات و استفاده گسترده از سامانههای پدافند هوایی بوده است.
مقامهای دفاعی هشدار دادهاند که حتی در صورت عدم تشدید دوباره درگیریها، تا پایان سال به حدود ۳۴ میلیارد شکل (۱۱ میلیارد دلار) دیگر برای تامین هزینه عملیات و برنامههای نظامی نیاز خواهد بود.
تکرار الگوی جنگهای پیشین
به نوشته واینت، این جنگ ممکن است از نظر نتیجه، مشابه درگیریهای پیشین با غزه باشد: آغاز با شعارهای قاطع و پایان با نوعی بنبست شکننده. با این تفاوت که اینبار حکومت ایران توانسته در مدت کوتاهی کل خاک اسرائیل - از ایلات در جنوب تا حیفا در شمال - را با موشکهای بالستیک هدف قرار دهد.
ورود به محیط امنیتی پرریسکتر
این گزارش هشدار میدهد که اسرائیل ممکن است اکنون با محیط امنیتی بدتری نسبت به پیش از جنگ مواجه باشد. توافقهای احتمالی میان آمریکا و جمهوری اسلامی میتواند آزادی عمل اسرائیل برای اقدام نظامی در آینده را محدود کند، در حالی که حکومت ایران توانایی خود برای وارد کردن خسارات گسترده را بهنمایش گذاشته است.
حتی بدون محدودیت رسمی از سوی آمریکا، بازگشت به سیاست «کارزار میان جنگها» میتواند به چرخهای از درگیریهای مکرر و پرهزینه منجر شود؛ مشابه آنچه پیش از ۷ اکتبر در مواجهه با حماس رخ میداد.
فشار بر اقتصاد و نیروی انسانی
واینت تاکید میکند که ادامه این وضعیت میتواند فشار سنگینی بر اقتصاد اسرائیل وارد کند، بودجه دفاعی را افزایش دهد و وابستگی به نیروهای ذخیره را تشدید کند؛ آن هم در شرایطی که کمبود نیروی انسانی وجود دارد و معافیتهای خدمت نظامی برای برخی گروهها همچنان پابرجاست.
در حال حاضر، بودجه دفاعی اسرائیل ۱۴۳ میلیارد شکل (۴۶.۳ میلیارد دلار) است که حتی پس از افزایش اخیر نیز به گفته مقامات، پاسخگوی نیازهای فعلی نیست.
پایان جنگ یا وقفهای موقت؟
مقامهای دفاعی اسرائیل میگویند هنوز برای اعلام پایان جنگ زود است. در عین حال، نشانهای از کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه دیده نمیشود.
به گزارش واینت، هنوز مشخص نیست آتشبس فعلی به پایان واقعی درگیری منجر خواهد شد یا صرفاً وقفهای موقت است، اما در هر دو حالت، اسرائیل با چالشهای امنیتی و اقتصادی جدیتری نسبت به قبل از جنگ روبهرو خواهد بود.
این گزارش در پی حمله موشکی روز سهشنبه حزبالله با استفاده از موشکهای فاتح-۱۱۰ به مناطق مرکزی اسرائیل منتشر شد؛ حملهای که با هدف قرار دادن زیرساختهای راهبردی انجام شد و بار دیگر توجهها را به پروژه موشکهای دقیق حزبالله جلب کرد. به نوشته هاآرتص، این پروژه سالهاست که یکی از مهمترین نگرانیهای امنیتی اسرائیل بوده است.
بر اساس این گزارش، ایران از سال ۲۰۱۳ تلاش کرده بود موشکهایی با سامانه هدایت پیشرفته در اختیار حزبالله قرار دهد؛ موشکهایی که قادر بودند اهداف را با دقتی در حد چند متر مورد اصابت قرار دهند. اسرائیل بخش عمدهای از این تلاشها را با حملات هوایی خنثی کرد. در نتیجه، حکومت ایران در سال ۲۰۱۶ راهبرد خود را تغییر داد و تلاش کرد قطعاتی را به لبنان منتقل کند تا موشکهای معمولی حزبالله در داخل لبنان به موشکهای دقیق تبدیل شوند؛ روندی که اسرائیل طی یک دهه گذشته برای متوقف کردن آن تلاش کرده است.
با وجود این اقدامات، ارتش اسرائیل در آستانه جنگ غزه برآورد کرده بود که در میان بیش از ۱۰۰ هزار موشک و راکت حزبالله، صدها موشک دقیق نیز وجود دارد. با آغاز جنگ اخیر میان اسرائیل و حزبالله، ارزیابی ارتش اسرائیل نشان میداد که اگرچه بخش بزرگی از این موشکها نابود شده یا مورد استفاده قرار گرفتهاند، اما این گروه همچنان چند ده موشک دقیق در اختیار دارد؛ موضوعی که به گفته تحلیلگران حملات اخیر را ممکن کرده است.
اورنا میزرخی، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی در دانشگاه تلآویو و مشاور پیشین امنیت ملی در شورای امنیت ملی اسرائیل، به هاآرتص گفته است که در جریان جنگ «شمشیرهای آهنین» ارتش اسرائیل بخش بزرگی از این توان را از بین برده است. با این حال او میگوید حتی اگر اسرائیل اعلام کرده باشد که ۸۰ درصد توان آتش حزبالله نابود شده است، همان ۲۰ درصد باقیمانده نیز شامل حدود ۲۰ هزار موشک و راکت و دهها هزار نیروی عملیاتی است که همچنان تهدیدی قابل توجه به شمار میرود.
به گفته میزرخی، افزایش حملات حزبالله در شرایطی رخ میدهد که جمهوری اسلامی ایران با فشارهای شدید روبهرو است. او معتقد است با کاهش حملات مستقیم ایران، حجم حملات از لبنان افزایش یافته و این روند احتمالاً هماهنگ است؛ زیرا هرچه حزبالله بیشتر احساس کند حامی اصلیاش با بحران مواجه شده، تلاش بیشتری برای اقدام نظامی انجام میدهد.
گزارش هاآرتص همچنین تاکید میکند که حزبالله از زمان آتشبس اواخر سال ۲۰۲۴ با اسرائیل توانسته بخشی از ساختار نظامی و فرماندهی خود را بازسازی کند. این موضوع بهویژه در حملات پهپادی اخیر علیه اسرائیل قابل مشاهده است. به گفته تحلیلگران، پهپادها نسبت به موشکها ارزانتر هستند، بهراحتی جابهجا میشوند و در بازار نیز دسترسی بیشتری به آنها وجود دارد.
سریت زهاوی، رییس مرکز تحقیقاتی آلما و از مقامهای پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، به هاآرتص گفته است که حزبالله توانسته ساختار فرماندهی میدانی خود را پس از شوکهای اولیه جنگ بازسازی کند. به گفته او، این گروه حتی بدون افزایش قابل توجه زرادخانه خود توانسته توان عملیاتیاش را احیا کند.
این گزارش تاکید میکند که عامل اصلی این بازسازی، بهبود وضعیت مالی حزبالله بوده است. به گفته وزارت خزانهداری آمریکا، حکومت ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از یک میلیارد دلار به حزبالله کمک مالی کرده است. علاوه بر این، این گروه از درآمدهای ناشی از فعالیتهای غیرقانونی، قاچاق و کمکهای مالی لبنانیهای مقیم خارج نیز بهره میبرد.
با وجود این منابع مالی، تحلیلگران میگویند حزبالله بخش عمده منابع خود را صرف بازسازی توان نظامی کرده است. به نوشته هاآرتص، این گروه حتی در پرداخت هزینه اجاره خانه برای آوارگان جنگی یا بازسازی خانههای تخریبشده در جنوب لبنان و حومه جنوبی بیروت با مشکل مواجه شده است. در حالی که پس از جنگ دوم لبنان، بازسازی مناطق آسیبدیده بسیار سریعتر پیش رفت.
با این حال، شبکه اجتماعی و خدماتی حزبالله همچنان فعال است. مدارس، نهادهای اجتماعی و برنامههای مربوط به معلمان، دانشآموزان و زنان همچنان توسط این گروه اداره میشوند؛ ساختاری که به گفته کارشناسان به حزبالله کمک میکند هم پایگاه اجتماعی خود را حفظ کند و هم نیروی انسانی برای بخش نظامی خود جذب کند.
گزارش هاآرتص همچنین به نقش شبکههای مالی جهانی حزبالله اشاره میکند. به گفته کارشناسان، این گروه از فعالیتهای قاچاق و شبکههای مالی در کشورهای مختلف برای تامین منابع مالی خود استفاده میکند. حتی پس از آنکه اسرائیل اعلام کرد شعبههای بانک وابسته به حزبالله، القرض الحسن، را هدف قرار داده است، این موسسه تنها چند ماه بعد شعبههای جدیدی افتتاح کرد.
کارشناسان امنیتی به هاآرتص گفتهاند که مقابله با حزبالله تنها با ابزار نظامی ممکن نیست. به گفته آنان، در کنار عملیات نظامی باید نبرد مالی و دیپلماتیک برای قطع منابع مالی این گروه نیز در سطح جهانی دنبال شود.
با وجود این احیای نسبی، تحلیلگران میگویند حزبالله هنوز با قدرتی که پیش از هفتم اکتبر داشت فاصله دارد. در عین حال گزارشهایی منتشر شده است که دولت لبنان در تلاش است با میانجیگری آمریکا به آتشبس جدیدی با اسرائیل دست یابد.
با این حال برخی کارشناسان معتقدند تغییر موازنه سیاسی در لبنان آسان نخواهد بود. به گفته تحلیلگران، حدود نیمی از جمعیت لبنان شیعه هستند و حزبالله همچنان قدرتمندترین سازمان شیعی در این کشور به شمار میرود. به همین دلیل، نشانهای وجود ندارد که پایگاه اجتماعی شیعیان لبنان در حال فاصله گرفتن از این گروه باشد. کارشناسان میگویند بسیاری از حامیان حزبالله مانند هواداران یک تیم فوتبال رفتار میکنند: حتی اگر رهبری تغییر کند، آنها همچنان به گروه وفادار میمانند و جایگزین سیاسی روشنی برای خود نمیبینند.
مشعل یکشنبه ۱۹ بهمن دومین روز «نشست الجزیره» در قطر، با رد فشارهای واشینگتن و اسرائیل برای غیرنظامیسازی غزه گفت «مجرمانگاری مقاومت» و سلاح آن قابل پذیرش نیست و تاکید کرد تا زمانی که «اشغال» ادامه داشته باشد، مقاومت نیز ادامه خواهد یافت.
مخالفت با خلع سلاح
خالد مشعل در این نشست افرود تحویل دادن سلاحهای حماس باعث میشود رهبران این گروه به «هدفی آسانی» برای نابودی بهدست ارتش اسرائیل تبدیل شوند، به همین دلیل این گروه باید زرادخانه خود را حفظ کند.
او با اشاره به ادامه «اشغال» غزه افزود طرح موضوع خلع سلاح تلاشی است برای اینکه فلسطینیان به هدفی تبدیل شوند که اسرائیل مجهز به تسلیحات گسترده بتواند «به راحتی» آنها را از میان ببرد.
مشعل همچنین مقاومت را حقی برای ملتهای تحت اشغال دانست و گفت این موضوع بخشی از حقوق بینالملل و «حافظه ملتها» است.
در اکتبر، با میانجیگری آمریکا، توافق آتشبس میان حماس و اسرائیل برقرار شد. مرحله نخست این توافق شامل عقبنشینی محدود، افزایش کمکهای انسانی و تبادل گروگانها با زندانیان فلسطینی بود. اکنون مرحله دوم، خروج کامل اسرائیل از غزه، خلع سلاح و پایان حکومت حماس و ایجاد یک ساختار انتقالی را پیشبینی میکند.
پیشنهاد آتشبس طولانی
این مقام حماس به جای خلع سلاح پیشنهاد کرد آمریکا تضمینهای این گروه را بپذیرد؛ تضمینهایی که همراه با تعهد به رعایت یک آتشبس بلندمدت با اسرائیل در نوار غزه خواهد بود.
به گفته مشعل، مشکل این نیست که حماس و نیروهای مقاومت در غزه تضمین بدهند، بلکه مشکل اسرائیل است که میخواهد «سلاحهای فلسطینیان را بگیرد… و آنها را به دست شبهنظامیان بسپارد تا هرج و مرج ایجاد کند.»
او افزود دولت آمریکا میتواند به جای غیرنظامیسازی، توافقی برای آتشبس در غزه را بپذیرد که بین «پنج تا ۱۰ سال» ادامه داشته باشد.
او افزود در چارچوب چنین توافقی، حماس قول خواهد داد از زرادخانه خود استفاده نکند.
مشعل تاکید کرد باید سازوکاری برای پیشبرد بازسازی غزه تعیین شود، بدون آنکه خلع سلاح حماس شرط آن باشد.
او گفت: «لازم است محیطی فراهم شود که امکان بازسازی و امدادرسانی را بدهد و تضمین کند جنگ میان غزه و موجودیت صهیونیستی (اسرائیل) دوباره شعلهور نمیشود.»
حماس که نابودی اسرائیل را هدف خود اعلام کرده، هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حملهای مرگبار از غزه به اسرائیل انجام داد که در آن هزار و ۲۰۰ نفر، عمدتا غیرنظامیان، کشته و ۲۵۱ نفر نیز به گروگان گرفته شدند؛ رخدادی که جنگی طولانی در پی داشت.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، بارها تاکید کرده است حماس باید سلاحهایش را کنار بگذارد. با این حال، حماس خلع سلاح را خط قرمز این گروه مسلح فلسطینی میداند.
در مقابل اسرائیل نیز هشدار داد در صورت تحقق نیافتن خلع سلاح، ممکن است عملیات نظامی خود را در این منطقه از سر بگیرد.
مشعل در پایان از «هیات صلح» خواست رویکردی «متوازن» اتخاذ کند تا بازسازی غزه و ارسال کمک به حدود ۲.۲ میلیون نفر ساکن آن امکانپذیر شود. او همزمان تاکید کرد حماس حاکمیت خارجی بر سرزمین فلسطینی را نخواهد پذیرفت.
خبرگزاری رویترز شنبه ۱۱ بهمن به نقل از منابع فلسطینی نوشت در این عملیات یک ایستگاه پلیس و چند خانه و چادر هدف قرار گرفتند.
بر اساس این گزارش، در میان کشتهشدگان سه کودک نیز دیده میشود.
عکسهای منتشرشده از شهر غزه، آپارتمانی ویران در یک ساختمان چندطبقه را به تصویر میکشد؛ جایی که دیوارهای سوخته و حجم زیادی از آوار، فضای داخلی واحد مسکونی و خیابانهای اطراف آن را پوشانده است.
اسرائیل اعلام کرد این عملیات در پاسخ به نقض توافق آتشبس انجام گرفت و برخی فرماندهان و تاسیسات حماس و جهاد اسلامی فلسطین را هدف قرار داد.
به گفته ارتش اسرائیل، نظامیان این کشور ۱۰ بهمن ۸ فرد مسلح را در حال خروج از یک تونل در رفح شناسایی کردند. بر اساس توافق آتشبس، سربازان اسرائیلی در این منطقه در جنوب غزه مستقر هستند.
ارتش اسرائیل اعلام کرد سه تن از افراد مسلح کشته شدند و نفر چهارم که فرمانده حماس در منطقه بود، بازداشت شد. حماس درباره این حادثه اظهارنظر نکرده است.
دهها تن از اعضای حماس از زمان برقراری آتشبس در تونلهای زیرزمینی رفح گرفتار ماندهاند و شماری از آنها در این بازه زمانی در درگیری با نیروهای اسرائیلی کشته شدهاند.
در پی حمله اخیر اسرائیل به غزه، حماس این کشور را به نقض آتشبس متهم کرد، اما توضیح نداد که آیا مواضع یا اعضای این گروه هدف قرار گرفتهاند یا نه.
این حملات در شرایطی صورت گرفت که قرار بود در چارچوب طرح صلح دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گذرگاه رفح از ۱۲ بهمن بازگشایی شود.
مقامهای اسرائیلی هشدار دادهاند اگر حماس به خلع سلاح تن ندهد، درگیریها دوباره آغاز خواهد شد.
این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی همچنان کنترل کمتر از نیمی از غزه را در اختیار دارد.
تداوم حملات اسرائیل به لبنان
ارتش اسرائیل ۱۱ بهمن اعلام کرد یکی از نیروهای حزبالله را در شهرک مرقبا در جنوب لبنان در حملهای هوایی هدف قرار داده است.
ارتش اسرائیل جزییات بیشتری درباره این عملیات ارائه نکرد.
اسرائیل شامگاه ۱۰ بهمن نیز موجی از حملات هوایی را بهمنظور نابود کردن زیرساختها و ماشینآلات سنگین حزبالله در جنوب لبنان انجام داد.
به گفته ارتش اسرائیل، تجهیزات مهندسی حزبالله برای بازسازی زیرساختهای این گروه نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه مزرعة الداودیه به کار گرفته میشدند.
ارتش اسرائیل اعلام کرد: «وجود تاسیسات و خودروهای مهندسی در این منطقه و همچنین استفاده حزبالله از آنها برای بازسازی زیرساختهای تروریستی، نقض تفاهمات آتشبس میان اسرائیل و لبنان محسوب میشود.»
اسرائیل و لبنان نوامبر ۲۰۲۴ با میانجیگری ایالات متحده بر سر آتشبس به توافق رسیدند؛ توافقی که به بیش از یک سال درگیری میان اسرائیل و حزبالله پایان داد.
از آن زمان، دو طرف یکدیگر را به نقض آتشبس متهم کردهاند. اسرائیل تاکید دارد حزبالله بهدنبال تسلیح مجدد خود است و در پاسخ به این اقدامات حزبالله، بهطور منظم حملاتی هوایی علیه مواضع این گروه انجام داده است.
