روزنامه اورشلیمپست در تحلیلی نوشت که ورود احتمالی نیروهای زمینی آمریکا به خاک ایران میتواند آستانهای خطرناک در جنگ را فعال کند و به واکنشهای زنجیرهای در سراسر خاورمیانه و حتی اقتصاد جهانی منجر شود.
بر اساس این تحلیل با ورود جنگ میان آمریکا و حکومت ایران به مرحلهای جدید، نگرانیها در پایتختهای منطقه از تعداد حملات هوایی فراتر رفته و اکنون بر احتمال حضور نیروهای آمریکایی در خاک ایران متمرکز شده است. هرچند واشینگتن هنوز از برنامهای برای تهاجم گسترده سخن نگفته، اما سناریوهایی مانند عملیات ویژه، حملات محدود زمینی و تصرف اهداف استراتژیک اکنون بهطور جدی مطرح هستند.
تحلیلگران میگویند حتی حضور محدود و کوتاهمدت نیروهای آمریکایی در ایران میتواند وضعیت شکننده منطقه را بهشدت برهم بزند و واکنشهایی را در مسیرهای حیاتی حملونقل، بازارهای انرژی و موازنههای سیاسی به دنبال داشته باشد.
نگرانیهای اقتصادی مصر و شوک دوگانه انرژی
در این تحلیل آمده است که برای مصر، تهدید اصلی اقتصادی است. کاهش تردد در کانال سوئز و فشارهای مالی موجود، این کشور را در برابر تشدید جنگ آسیبپذیر کرده است.
سمیر راغب، ژنرال پیشین ارتش مصر، هشدار داده که در صورت گسترش جنگ، تردد در کانال سوئز ممکن است تقریباً متوقف شود و شرکتهای کشتیرانی مسیرهای جایگزین را انتخاب کنند. او این وضعیت را «شوک دوگانه» توصیف کرد: افزایش قیمت انرژی در کنار کاهش درآمدهای حیاتی کانال.
به گفته او، این روند میتواند به تورم شدید و بیثباتی اجتماعی در مصر منجر شود.
عربستان؛ نگرانی از هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی
در عربستان سعودی، نگرانی اصلی متوجه زیرساختهای انرژی است. تحلیلگران میگویند حضور مستقیم آمریکا در ایران ممکن است تهران یا نیروهای همپیمانش را به حمله به تاسیسات نفتی و مسیرهای حیاتی دریایی در خلیج فارس سوق دهد.
عبدالعزیز الشعبانی، تحلیلگر سیاسی سعودی، تاکید کرده که رویکرد ریاض «محتاطانه» است و اولویت آن جلوگیری از گسترش جنگ است. او نسبت به حملات موشکی، اختلال در صادرات نفت و تهدید مسیرهای دریایی هشدار داد.
ترکیه؛ بیمیلی به ورود به جنگ و نگرانیهای داخلی
این تحلیل میافزاید ترکیه تمایلی به پیوستن به یک کارزار نظامی علیه حکومت ایران ندارد. بارین کایاوغلو، استاد دانشگاه آنکارا، گفته افکار عمومی در این کشور بهشدت مخالف جنگ و نقش آمریکا و اسرائیل است.
در عین حال، وابستگی ترکیه به ساختار ناتو باعث میشود بیطرفی کامل برای آن دشوار باشد. نگرانیهای اقتصادی، افزایش قیمت انرژی و مسائل امنیتی در مناطق مرزی نیز از دیگر عوامل احتیاط آنکارا عنوان شدهاند.
عراق؛ خطر تبدیل شدن دوباره به میدان جنگ نیابتی
به نوشته اورشلیمپست، عراق با نگرانی عمیقتری به این تحولات مینگرد. مصطفی سعدون، رییس دیدهبان حقوق بشر عراق، هشدار داده که کشورش ممکن است بار دیگر به میدان جنگ نیابتی تبدیل شود.
او تاکید کرد نفوذ گروههای همسو با حکومت ایران در ساختار سیاسی و امنیتی عراق، سیاست بیطرفی بغداد را تضعیف کرده و هرگونه درگیری مستقیم میتواند ثبات شکننده این کشور را فروبپاشد.
عبور از یک خط قرمز خطرناک
در جمعبندی این تحلیل آمده است که خطر اصلی نه یک تهاجم کامل، بلکه عبور از «خط قرمز» حضور زمینی آمریکا در ایران است. چنین اقدامی - حتی اگر محدود باشد - میتواند بهسرعت دامنه درگیری را گسترش دهد و ساختارهای شکننده منطقه را تحت فشار شدید قرار دهد.
تحلیل منتشر شده در اورشلیمپست تاکید میکند که کشورهای منطقه خود را نه فقط برای ادامه جنگ، بلکه برای ورود به مرحلهای جدید و بسیار خطرناک آماده میکنند؛ مرحلهای که میتواند زنجیرهای از پیامدهای غیرقابل کنترل در اقتصاد جهانی، بازار انرژی و معادلات سیاسی ایجاد کند.
ترامپ گفت: «سهشنبه آخرین مهلت است»، و افزود در صورتی که [حکومت] ایران «کارهایی را که باید انجام دهد» انجام دهد، جنگ میتواند بهسرعت پایان یابد. او در عین حال تاکید کرد که پیشنهاد ارائهشده از سوی تهران «قابل توجه» بوده، اما برای رسیدن به توافق کافی نیست.
ساعتی پیش از سخنان ترامپ خبرگزاری دولتی در ایران گزارش داد جمهوری اسلامی پس از «بررسیهای همهجانبه در سطوح عالی نظام»، پاسخ خود به پیشنهاد آمریکا برای پایان جنگ را از طریق پاکستان منعکس کرده است. ایرنا نوشت این پاسخ که در ۱۰ بند تنظیم شده، آتشبس را رد میکند. بر اساس این گزارش، تهران بر ضرورت «پایان دائمی جنگ با رعایت ملاحظات ایران» تاکید دارد و مجموعهای از خواستهها، از جمله «پایان درگیریها در منطقه، تعیین پروتکل عبور و مرور امن از تنگه هرمز، بازسازی و رفع تحریمها» را مطرح کرده است.
اشاره به عملیات نجات در ایران و ارزیابی از توان نظامی تهران
ترامپ در بخش دیگری از سخنانش به عملیات نجات خدمه جنگنده آمریکایی در ایران اشاره کرد و آن را ماموریتی کمسابقه در «محیطی بسیار خصمانه» توصیف کرد. او گفت: «وقتی در منطقهای مثل ایران هستید - که شاید خصمانهترین باشد - معمولاً امکان نجات وجود ندارد، چون باید با نیروهای بسیار زیاد وارد شوید و ریسک بسیار بالاست.»
او افزود که با این حال، نیروهای آمریکایی موفق شدند «دو خلبان را نجات دهند» و این عملیات را نشانهای از توانمندی نیروهای آمریکایی دانست. ترامپ در عین حال حکومت ایران را «دشمنی قوی» توصیف کرد، اما گفت این کشور نسبت به یک ماه قبل «ضعیفتر شده است.»
مذاکرات و اشاره به «تغییر رژیم»
ترامپ با اشاره به روند مذاکرات گفت طرفهای کنونی در ایران «معقولتر» از قبل هستند و افزود: «شما هر اسمی میخواهید روی آن بگذارید، اما من به آن میگویم تغییر رژیم.» او مدعی شد گروههای قبلی کنار زده شدهاند و گروه فعلی «کمتر افراطی» و «باهوشتر» است.
رییسجمهوری آمریکا بار دیگر تاکید کرد که ایران «نباید سلاح هستهای داشته باشد» و گفت خروج آمریکا از توافق برجام مانع از یک «فاجعه کامل» شده است.
تهدید به ادامه حملات و نابودی زیرساختها
ترامپ در ادامه سخنانش هشدار داد که در صورت عدم توافق، زیرساختهای ایران هدف قرار خواهند گرفت. او گفت: «ما داریم آن کشور را کاملاً نابود میکنیم… اگر تسلیم نشوند، دیگر هیچ پلی، هیچ نیروگاهی و هیچچیز نخواهند داشت.»
او افزود که ایالات متحده گزینههای متعددی در اختیار دارد، از جمله خروج فوری از درگیری، اما تاکید کرد: «میتوانیم همین حالا خارج شویم… اما من میخواهم کار را تمام کنیم.»
ترامپ همچنین به منابع انرژی ایران اشاره کرد و گفت اگر تصمیم با او بود، «نفت را میگرفتیم» و از آن برای کسب درآمد و حتی «مراقبت بهتر از مردم ایران» استفاده میکردیم.
رییسجمهوری آمریکا اعلام کرد: «جمهوری اسلامی دوست دارد آتشبس برقرار شود زیرا در حال نابود شدن است.» ترامپ گفت: «من به آنها فرصتهایی دادهام و آنها از آنها استفاده نکردهاند.»
او تاکید کرد که [استیو] ویتکاف و [جرد] کوشنر در حال گفتگو با جمهوری اسلامی هستند و جی دی ونس، معاون رییسجمهوری «ممکن است» در جلسه حضوری برای مذاکره درباره پایان جنگ علیه جمهوری اسلامی شرکت داشته باشد.
انتقاد از وضعیت داخلی ایران و تهدید علیه یک «گروه خاص»
رییسجمهوری آمریکا در بخش دیگری از سخنانش گفت از جمهوری اسلامی «بسیار عصبانی» است و این کشور «بهای بزرگی خواهد پرداخت.» او مدعی شد دهها هزار معترض در ماههای گذشته کشته شدهاند.
ترامپ همچنین گفت مردم ایران در شرایطی قرار دارند که از ترس سرکوب به خیابان نمیآیند و تاکید کرد که دستور مستقیم برای سرکوب اعتراضات صادر شده است.
او افزود: «مردم ایران، وقتی صدای انفجار نمیشنوند، ناراحت میشوند. آنها میخواهند صدای بمبها را بشنوند، چون میخواهند آزاد باشند. و تنها دلیلی که به خیابان نمیآیند - شما این را میدانید - این است که به آنها گفته شده اگر اعتراض کنند، مثل آن کشتیگیر و دوستانش، فورا به آنها شلیک خواهد شد.»
او در ادامه به ارسال سلاح به برخی گروهها اشاره کرد و گفت این سلاحها به دست مردم نرسیده و توسط یک «گروه خاص» نگه داشته شده است؛ موضوعی که به گفته او باعث خشم شدیدش شده و این گروه «هزینه سنگینی» خواهد پرداخت.
پیش از این، رییسجمهوری ایالات متحده، یکشنبه ۱۶ فروردین در گفتوگوی تلفنی با خبرنگار فاکسنیوز جزئیات تازهای از وعده خود برای کمک به معترضان ایرانی در جریان اعتراضهای دیماه ارائه کرد و گفته بود واشینگتن آن زمان از طریق کردها برای معترضان سلاح ارسال کرد، اما به گفته او «کردها این سلاحها را نگه داشتند».
ساعاتی پس از انتشار این موضوع دررسانهها، چند حزب کردستان ایران دریافت سلاح از ایالات متحده را تکذیب کردند.
ترامپ در پایان تاکید کرد «مردم ایران به محض اینکه بدانند کشته نخواهند شد و بتوانند به سلاح دست پیدا کنند، مقابله خواهند کرد. اگر سلاح داشتند - حتی نه تعداد زیاد - اوضاع کاملا برعکس میشد.»
بر اساس این گزارش، ماجرا از روز جمعه آغاز شد؛ زمانی که جمهوری اسلامی یک جنگنده اف-۱۵ را بر فراز جنوبشرق ایران سرنگون کرد. این نخستین مورد از هدف قرار گرفتن چنین جنگندهای از زمان آغاز عملیات «خشم حماسی» در بیش از یک ماه گذشته بود. این جنگنده دو سرنشینه که حدود ۱۰۰ میلیون دلار ارزش دارد، یکی از ستونهای اصلی توان هوایی آمریکا محسوب میشود.
هر دو سرنشین موفق به خروج اضطراری شدند. خلبان بهسرعت نجات یافت، اما افسر سامانههای تسلیحاتی حدود ۳۶ ساعت در منطقهای کوهستانی و دشوار پنهان ماند. به نوشته اورشلیمپست، این شرایط رقابتی فشرده میان نیروهای آمریکایی و ایرانی برای یافتن او ایجاد کرد.
نقش آموزش و فناوری در بقا و شناسایی
در این گزارش آمده است که خدمه هوایی آمریکا برای چنین شرایطی تحت آموزشهای «بقا، گریز، مقاومت و فرار» (SERE) قرار میگیرند. همچنین، تجهیزات استاندارد خدمه - از جمله دستگاههای سیگنالدهی اضطراری - نقش حیاتی در شناسایی محل این افسر داشتند.
این دستگاهها سیگنالهای رمزگذاریشدهای ارسال میکنند که توسط ماهوارهها و هواپیماها قابل دریافت است و حتی در صورت بیهوشی فرد نیز فعال میمانند. این تجهیزات امکان ارسال مختصات دقیق، دادهها و پیامهای کوتاه را فراهم کرده و در برابر اختلالات الکترونیکی و شرایط سخت محیطی مقاوم هستند.
اورشلیمپست مینویسد عملیات جستوجو و نجات رزمی (CSAR) با استفاده از ترکیبی از اطلاعات لحظهای، تصاویر ماهوارهای با وضوح بالا و سامانههای پیشرفته نظارتی انجام شد تا نشانههای حرارتی یا الکترونیکی در منطقهای بسیار صعبالعبور شناسایی شود.
عملیات فریب و نقش سیا
این گزارش همچنین به نقش آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در اجرای عملیات فریب اشاره میکند. به گفته یک مقام ارشد دولت ترامپ که در اکسیوس نقل شده، این ماموریت «مانند پیدا کردن سوزن در انبار کاه» بوده، با این تفاوت که فرد در شکاف کوهستانی پنهان شده بود.
در این عملیات، سیا با بهرهگیری از کانالهای ارتباطی قابل نفوذ، اطلاعات هدایتشدهای را منتشر کرده تا توجه نیروهای ایرانی را منحرف کند و مسیر عملیات نجات را تسهیل کند.
اجرای عملیات در شرایط درگیری مستقیم
پس از تایید موقعیت، نیروهای آمریکایی عملیات خروج را در تاریکی شب آغاز کردند. به نوشته اورشلیمپست، این عملیات تحت پوشش حضور گسترده هوایی آمریکا انجام شد و نیروهای نجات با آتش نیروهای ایرانی در نزدیکی محل مواجه شدند.
در این ماموریت از بالگردهای ویژه عملیاتهای خاص استفاده شد که برای پرواز در ارتفاع پایین و شرایط پنهانکاری طراحی شدهاند و به سامانههای پیشرفته ناوبری، تجهیزات دید در شب و سیستمهای دفاعی مجهز هستند.
همچنین، هواپیماهای جنگنده، جنگ الکترونیک و سوخترسان برای پشتیبانی عملیات در منطقه حضور داشتند. در همین چارچوب، پهپادهای «امکیو۹-راپر» نیز برای مقابله با تهدیدهای احتمالی به کار گرفته شدند.
در جریان عملیات، دو هواپیمای «امسی-۱۳۰جی» که قرار بود در ماموریت شرکت کنند، در شن گیر کردند و پیش از پرواز توسط نیروهای آمریکایی منهدم شدند.
نمایش توان ترکیبی آمریکا
اورشلیمپست در جمعبندی این عملیات مینویسد که موفقیت آن حاصل یک فناوری یا ابزار خاص نبود، بلکه نتیجه هماهنگی پیچیده میان اطلاعات، توان هوایی و جنگ الکترونیک در یک ساختار یکپارچه بوده است.
این عملیات نشان داد که ایالات متحده میتواند در کوتاهترین زمان، مجموعهای از توانمندیهای پیشرفته را برای نجات نیروهای خود - حتی در عمق خاک دشمن - بهکار گیرد؛ هر چند بخش قابل توجهی از این توانمندیها همچنان خارج از دید عمومی باقی میماند.
شماری از شهروندان در پیامهای خود از کمیاب شدن اقلام مورد نیاز برای مواجهه با بحران در برخی شهرها خبر دادند.
به گفته یک شهروند، در اصفهان بسیاری به دنبال خرید موتور برق، پاور بانک، چراغ قوه و شمع هستند و به دلیل افزایش تقاضا در بازه زمانی اندک، این اقلام به سختی پیدا میشوند.
شهروندی دیگر از شیراز در روایتی مشابه گفت برخی در حال پر کردن کپسولهای گاز هستند و پول نقد به ندرت در خودپردازها موجود است.
به گفته او، مردم هرچه در فروشگاهها و سوپرمارکتها ببینند میخرند.
شهروندی دیگر از تهران به افزایش قیمت پاور بانک و موتور برق در همین چند روز اشاره کرد.
مهلت ۱۰ روزه ترامپ برای رسیدن به توافق با جمهوری اسلامی و بازگشایی تنگه هرمز، ساعت ۳:۳۰ بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین (به وقت تهران) به پایان میرسد.
رییسجمهوری آمریکا پیشتر با تهدید سران جمهوری اسلامی به راه انداختن «جهنم» در ایران، گفته بود پایان این ضربالاجل روز حمله به تمام «نیروگاهها و پلها» خواهد بود.
تهدید او برای هدف قرار گرفتن نیروگاهها با نگرانی بخشی از ایرانیان درباره احتمال قطع برق همراه بوده است.
شماری از شهروندان با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی سازوکاری برای بحران احتمالی در نظر نگرفته، از ذخیره آب، خشکبار، غذاهای فوری بستهبندی، کنسروها، خرید شمع، چراق قوه، باتری و حتی تجهیزات برق خورشیدی خبر دادند.
یک مخاطب از جیرهبندی نان در شهر تفت خبر داد و گفت به هر نفر بیش از چهار نان نمیفروشند.
کاربری نیز در ایکس نوشت: «برای جلوگیری از قطعی برق نزدیک به ۴۵۰ میلیون تومان تجهیزات برق خورشیدی و باتری خریدم... اجازه نخواهم داد عملکرد جمهوری اسلامی باعث شود من آفلاین شوم.»
کاربری نیز از خرید رادیوهای جیبی باتریخور خبر دادند تا در صورت قطع برق، بتوانند از تحولات جنگ و حملات مطلع باشند.
با گذشت بیش از یک ماه از آغاز درگیریها در ایران، همچنان بخش بزرگی از شهروندان به اینترنت دسترسی ندارند.
با قطع و ایجاد اختلال در اینترنت، علاوه بر دارندگان سیمکارت سفید، بخش کوچکی از شهروندان با صرف هزینههای سنگین برای خرید کانفیگ و روشهای دور زدن فیلترینگ به اینترنت متصل هستند.
علاوه بر بار روانی بیخبری از وقایع، قطع اینترنت کسب و کار بسیاری از شهروندان را تعطیل کرده است.
یکی از شهروندان دوشنبه ۱۷ فروردین با ارسال پیامی به ایراناینترنشنال، از برپایی ایست بازرسی در منطقه جردن تهران خبر داد و گفت: «نیروهای فاطمیون با سلاح در محل حضور داشتند.»
مخاطب دیگری گفت نیروهای سرکوب از کلانتری ابوسعید در منیریه تهران به «حسینیه» نزدیک کلانتری انتقال یافتهاند و طی دو روز گذشته، نیروهای فاطمیون و حشد الشعبی به آنها اضافه شدهاند.
در پیام دیگری به ایراناینترنشنال آمده است تعدادی از نیروهای فاطمیون ساعت ۱۱ روز ۱۵ فروردین به همراه مهمات، در ساختمان بسیج وزارت نفت و ساختمان شرکت ملی نفت زیر پل حافظ تهران مستقر شدند.
حضور این نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی صرفا به تهران محدود نمیشود و گزارشها همچنین از استقرار آنها در مشهد حکایت دارند.
یکی از مخاطبان در پیامی نوشت: «در بلوار وکیلآباد مشهد، نیروهای فاطمیون نیز به نیروهای بسیج اضافه شدهاند و برای مردم مزاحمت ایجاد میکنند.»
لشکر فاطمیون که از شبهنظامیان افغانستانی تشکیل شده، در کنار لشکر زینبیون پاکستان و حشد الشعبی عراق، نقشی کلیدی در سرکوب انقلاب ملی ایرانیان ایفا کرد و در هماهنگی با نیروهای بسیج و سپاه پاسداران به کشتار معترضان پرداخت.
لشکر فاطمیون پیشتر در جریان جنگ سوریه نیز با هدایت و حمایت سپاه پاسداران در حمایت از حکومت بشار اسد وارد نبرد شده بود.
بر پایه بیانیه شورای سردبیری ایراناینترنشنال، بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی به دستور علی خامنهای، دیکتاتور پیشین ایران، کشته شدند.
خشم شهروندان ایرانی از رفتارهای تحقیرآمیز فاطمیون و حشد الشعبی
لیلا سعادتی، عضو تحریریه ایراناینترنشنال، با استناد به روایتهای شهروندان گفت مردم ایران از حضور نیروهای فاطمیون در خیابانها خشمگین هستند و آنها را «مزدور» جمهوری اسلامی میدانند.
سعادتی افزود شهروندان معتقدند هدف نهایی استقرار گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در خیابانها، سرکوب مردم ایران است.
بر اساس گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال، نیروهای فاطمیون و حشد الشعبی در ایستهای بازرسی حضور دارند و در برخورد با شهروندان، رفتارهایی تحقیرآمیز از خود نشان میدهند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۱۶ فروردین از «خروش چند هزار نفری نیروهای فاطمیون و مهاجرین در خیابانهای تهران برای اعلام حمایت از انقلاب اسلامی» خبر داد.
لشکر فاطمیون ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ در بیانیهای «انتخاب» مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، را تبریک گفت و اعلام کرد خود را «شمشیری در دستان رهبر جدید انقلاب برای دفاع از کیان اسلامی» میداند.
پایگاه خبری حال وش ۱۷ فروردین گزارش داد تصاویری از حضور نیروهای منتسب به لشکر زینبیون پاکستان در مناطق مختلف استان سیستان و بلوچستان و «رجزخوانی مسلحانه» آنها منتشر شده است.
همچنین بر پایه روایتهای مردمی، دهها نیروی حشد الشعبی در میدان آزادی تهران مستقر شدهاند و اقدام به بازرسی خودروها میکنند.
هفته گذشته نیز رژه نیروهای حشد الشعبی در مناطق جنوبی ایران، از جمله اهواز، آبادان و بندرعباس خشم و نگرانی مردم ایران را برانگیخته بود.
