نشریه اسرائیلی واینت در گزارشی تحلیلی نوشت پس از کشته شدن علی خامنهای و قدرتگیری جریانهای تندرو، تردیدها درباره پابرجا بودن «ممنوعیت مذهبی سلاح هستهای» که حکومت ایران مدعیاش بود افزایش یافته و بحث حرکت جمهوری اسلامی بهسوی بمب وارد مرحلهای تازه شده است.
گزارش واینت میگوید ادعای دیرینه جمهوری اسلامی درباره صلحآمیز بودن برنامه هستهای، بر فتوایی استوار بود که به علی خامنهای نسبت داده میشد و استفاده از سلاحهای کشتار جمعی را «حرام» اعلام میکرد. این فتوا از سال ۲۰۰۳ بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای دفاعی تهران در برابر اتهام تلاش برای ساخت سلاح هستهای مطرح شد.
با این حال، این گزارش تاکید میکند که در عمل، همزمان با استناد به این فتوا، ایران سطح غنیسازی اورانیوم را تا ۶۰ درصد افزایش داده - سطحی نزدیک به درجه تسلیحاتی - و فعالیتهایی انجام داده که از نگاه بسیاری از ناظران، با ادعای صرفاً غیرنظامی بودن برنامه هستهای سازگار نیست.
واینت مینویسد نقطه عطف این روند، کشته شدن علی خامنهای در آغاز «عملیات شیر خروشان» بود. پس از آن، مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جدید معرفی شد، اما تاکنون موضع روشنی درباره ادامه یا لغو این فتوا اعلام نکرده است. همین خلا، به گفته گزارش، فضای جدیدی برای طرح «دیدگاههای تندروانه» ایجاد کرده است.
در این چارچوب، گزارش به اظهارات مقامها و تحلیلگران اشاره میکند که نشان میدهد حتی در سطح رسمی نیز عدم قطعیت وجود دارد. از جمله، عباس عراقچی گفته است که هنوز مشخص نیست رهبر جدید چه سیاستی را در پیش خواهد گرفت.
این گزارش همچنین به افزایش فشارهای داخلی برای کنار گذاشتن ممنوعیت سلاح هستهای اشاره میکند. به نوشته واینت، شبکههایی مانند سیانان گزارش دادهاند که با تقویت موقعیت جریانهای تندرو در سپاه پاسداران، درخواستها برای تغییر دکترین هستهای شدت گرفته است. برخی چهرههای نزدیک به این جریانها حتی آشکارا از ضرورت حرکت به سمت سلاح هستهای سخن گفتهاند.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که با وجود آسیبهای جدی به تاسیسات هستهای در جریان جنگ، حکومت ایران همچنان ظرفیتهای مهمی را حفظ کرده است. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران پیش از جنگ حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشته- مقداری که برای تولید چندین بمب هستهای کافی ارزیابی میشود.
واینت مینویسد بخش قابل توجهی از این مواد احتمالاً در تاسیسات زیرزمینی باقی مانده و همین موضوع نگرانیها درباره امکان بازیابی و تکمیل آن را افزایش داده است. در همین حال، مقامهای آمریکایی نیز تاکید کردهاند که حکومت ایران همچنان توان تولید سانتریفیوژ و ادامه برنامه هستهای را دارد.
این گزارش اضافه میکند که همین نگرانیها، ایالات متحده را به بررسی گزینههای نظامی پرخطر- از جمله عملیاتهای ویژه برای دستیابی به ذخایر اورانیوم - واداشته، هرچند واشینگتن همچنان مسیر دیپلماتیک را ترجیح میدهد.
در جمعبندی، واینت تاکید میکند که اگر جمهوری اسلامی از این جنگ عبور کند و کنترل بر ذخایر هستهای خود را حفظ کند، ممکن است مسیر دستیابی به سلاح هستهای کوتاهتر شود؛ حتی در قالب گزینههایی مانند «بمب کثیف» یا سلاحهای ابتداییتر.
به نوشته این نشریه، مجموعه این تحولات نشان میدهد که با تضعیف چارچوبهای قبلی - از جمله فتوای مذهبی - و تغییر توازن قدرت در داخل ساختار جمهوری اسلامی، برنامه هستهای ایران وارد مرحلهای تازه و بالقوه خطرناک شده است.
